I SA/Gl 760/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Sędzia WSA Beata Machcińska, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 marca 2023 r. nr SKO.FE/41.4/19/2023/5187 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną i odmowy wstrzymania realizacji środka egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 22 marca 2023 r., znak SKO.FE/41.4/19/2023/5187, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako organ, SKO), utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta S. (dalej jako Prezydent Miasta, organ I instancji) oddalające skargę S. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej jako strona, skarżąca, Spółka) na czynność egzekucyjną i odmawiająca wstrzymania realizacji środka egzekucyjnego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 dalej jako kpa), art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 – dalej jako upea). Stan sprawy: Prezydent Miasta S. działający zarówno jako wierzyciel oraz jako organ egzekucyjny, w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec Spółki na podstawie tytułów wykonawczych z 21 listopada 2021 r. nr NP/365/22, z 13 grudnia 2022 r. nr NP/428/22 i NP/429/22 opiewającymi na należności z tytułu podatku od nieruchomości - zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia ruchomości Spółki (samochodu osobowego). Spółka 21 grudnia 2022 r. złożyła skargę na tą czynność egzekucyjną dokonaną 14 grudnia 2022 r. podnosząc, że zastosowany środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy a czynność egzekucyjną dokonano z naruszeniem art. 32 upea. Naruszenia tego Spółka upatrywała w przystąpieniu do zajęcia ruchomości pomimo niedoręczenia dwóch tytułów wykonawczych o numerach NP/428/22 i NP/429/22. Spółka wniosła o uwzględnienie skargi w całości i uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej oraz o wstrzymanie realizacji środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano zaskarżonej czynności egzekucyjnej, do dnia w którym postanowienie w sprawie skargi stanie się ostateczne. Spółka wskazała, że posiada inny jeszcze majątek, a zajęty samochód był jej niezbędny w prowadzonej działalności gospodarczej. Organ I instancji oddalił skargę. W wyniku wniesionego zażalenia na to postanowienie SKO wydało orzeczenie zaskarżone skargą do tutejszego Sądu. Uzasadniając swoje stanowisko SKO podniosło, że zgodnie z art. 32 upea, podjęciu czynności egzekucyjnych w ramach postępowania egzekucyjnego towarzyszyć powinno doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Obowiązek ten nie ma charakteru bezwzględnego. Zgodnie bowiem z art. 26 § 5 pkt 3 upea, egzekucję administracyjną uznaje się za wszczętą m.in. z chwilą podpisania protokołu zajęcia ruchomości przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny, jeżeli to podpisanie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Dopuszczalne zatem jest prowadzenie egzekucji, jeżeli polega ona na zastosowaniu konkretnego środka egzekucyjnego spośród wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 13 upea, tj. zajęcia ruchomości. Przepis art. 26 § 5 pkt 3 upea jest przepisem szczególnym względem art. 32 upea, wprowadzającym wyjątek od reguły, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu nastąpić powinno przed albo wraz podjęciem czynności egzekucyjnych. Zajecie ruchomości zostało przeprowadzone zgodnie z art. 98 § 1 upea. Wpisano zajęty samochód do protokołu zajęcia, a ten został podpisany przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny i doręczony przedstawicielowi Spółki 14 grudnia 2022 r. Organ zaznaczył również, że tytuły wykonawcze z dnia 13 grudnia 2022 r. o nr NP/428/22 i NP/429/22 zostały nadane na adres Spółki wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanej. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciach zostały odebrane 27 grudnia 2022 r. W ocenie organu zastosowany środek nie był zbyt uciążliwy dla Spółki. Skoro przedmiotem działalności przedsiębiorstwa Spółki jest m.in. produkcja odzieży roboczej, produkcja pozostałej odzieży i dodatków do odzieży, to zajęcie wyposażenia zakładu służącego wytwarzaniu wyrobów którymi handluje zobowiązana byłoby niecelowe gdyż mogłoby prowadzić do pozbawienia możliwości generowania przychodu przez Spółkę z działalności operacyjnej. Nadto wysokość dochodzonej należności głównej w kwocie 46.602 zł, nie uzasadniała zajęcia składników majątkowych, o wielomilionowej wartości (zgodnie ze stanowiskiem Spółki). W skardze na to postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 54 § 1, pkt 1 w związku z art. 98 § 2 i art. 32 upea, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że czynność egzekucyjna nie została dokonana z naruszeniem ustawy, mimo przystąpienia do zajęcia ruchomości i doręczenia zobowiązanemu protokołu zajęcia, bez uprzedniego doręczenia dwóch tytułów wykonawczych będących postawą wszczęcia egzekucji; - art. 54 § 1 pkt 2 upea, przez jego niezastosowanie prowadzące do uznania, że zastosowany środek egzekucyjny nie był zbyt uciążliwy; - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, w związku z art. 13 § 1 upea, poprzez brak wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego oraz dokonanie błędnych ustaleń co do uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego w porównaniu do uciążliwości innych możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych. W oparciu o te zarzuty Spółka domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania Uzasadniając skargę Spółka podniosła, że dwa spośród wystawionych tytułów wykonawczych nie zostały jej doręczone przed zastosowaniem środka egzekucyjnego. Artykuł 26 § 1 pkt 3 upea reguluje chwilę wszczęcia egzekucji administracyjnej i stanowi, że chwilą tą jest podpisanie protokołu zajęcia ruchomości. Nie zwalnia jednak egzekutora (tzn. pracownika obsługującego organ egzekucyjny) do doręczenia zobowiązanemu przy przystąpieniu do czynności egzekucyjnych odpisu tytułu egzekucyjnego, jeżeli nie został on doręczony wcześniej. Nie wyłącza również wynikającego z art. 98 § 2 upea obowiązku doręczania, wraz z protokołem zajęcia odpisu tytułu wykonawczego, jeżeli uprzednio nie został on doręczony. W takiej sytuacji organ prowadzi egzekucję, a zobowiązany nie wie, jakiej należności dotyczy postępowanie. Odnosząc się do uciążliwości środka egzekucyjnego skarżąca podniosła, że stanowisko organu jest błędne. Spółka ograniczyła w ostatnim czasie skalę produkcji, zatem część maszyn i urządzeń produkcyjnych nie jest obecnie przez skarżącą wykorzystywana w bieżącej działalności. Egzekucja skierowana do tych ruchomości doprowadziłaby do zaspokojenia w całości egzekwowanych należności, bez żadnych negatywnych konsekwencji w zakresie zdolności zobowiązanego do prowadzenia działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej jako ppsa) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 ppsa, kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Spór między stronami dotyczy dwóch kwestii: po pierwsze – czy prawidłowym było dokonanie czynności egzekucyjnej przed doręczeniem Spółce tytułu wykonawczego, a po drugie, czy zastosowany środek egzekucyjny nie był zbyt uciążliwy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 54 § 1 upea, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Odnosząc się do pierwszej kwestii spornej należy przywołać art. 26 § 1 upea, postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 18 upea). Z kolei wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 upea zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Decyduje tu reguła wyprzedzenia - która z czynności została dokonana wcześniej. Nie budzi bowiem wątpliwości chociażby możliwość podjęcia czynności zmierzających do zajęcia rachunku bankowego dłużnika przed doręczeniem mu tytułu wykonawczego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 2 września 2004 r., I SA/Wr 3535/02). Jak wskazał NSA w wyroku z 16 stycznia 2013 r., II FSK 1043/11, przepis art. 26 § 5 upea stwarza alternatywę rozłączną i oznacza, że spełnienie jednego tylko warunku prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 60/22 wyjaśnił, że egzekucja administracyjna odbywa się w ramach postępowania egzekucyjnego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne jest to ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną (por. D. R. Kijowski [w:] E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, D. R. Kijowski, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2015, art. 1). Postępowanie egzekucyjne obejmuje zatem, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe, podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, w tym przez wierzyciela. Z kolei egzekucja administracyjna oznacza stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków egzekucyjnych służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 lutego 2007 r., III SA/Wa 3125/06). Sąd zgadza się ze stwierdzeniem, że wszczęcie egzekucji zawsze wymaga doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie przyjmuje się, że doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu nie oznacza, że organ egzekucyjny jest zwolniony z doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu. Jednakże przytoczony przepis różnicuje datę wszczęcia egzekucji w zależności od tego, czy wcześniej doręczono zawiadomienie o zajęciu, czy też odpis tytułu wykonawczego. Zasadnie zatem organ stwierdził, że o ile doręczono zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego - dokonane wcześniej zajęcie ruchomości uczynione zostało w ramach egzekucji administracyjnej. W niniejszej sprawie organ dokonał czynności egzekucyjnej przed doręczeniem dwóch tytułów wykonawczych, które zostały doręczone 27 grudnia 2022 r. Mając jednak na uwadze przedstawione wyżej argumenty, postępowanie organu nie było dotknięte wadą. Nie wystąpiła zatem przesłanka skuteczności skargi z art. 54 § 1 pkt 1 upea. Wniosek taki potwierdza również brzmienie art. 98 § 2 upea, regulującego zajęcie ruchomości który stanowi, że zobowiązanemu doręcza się odpis protokołu zajęcia, a także odpis tytułu wykonawczego, jeżeli uprzednio nie został on zobowiązanemu doręczony. Odnosząc się do drugiej kwestii – uciążliwości zajęcia ruchomości wskazać należy na art. 7 § 2 upea, zgodnie z którym organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W konsekwencji powyższego, uciążliwość jest wpisana w naturę egzekucji, a ta jest konsekwencją niewywiązywania się przez zobowiązanego z jego obowiązków płacenia należności publicznoprawnych. O tym, czy środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy decydują okoliczności konkretnej sprawy i nie może o tym świadczyć sam fakt utrudnień w prowadzeniu działalności gospodarczej na skutek zajęcia. Pamiętać bowiem należy, że nadrzędną zasadą postępowania egzekucyjnego jest zasada celowości, która zakłada, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Analiza stopnia uciążliwości środków egzekucyjnych wchodzi zatem w grę dopiero wtedy, gdy organ będzie miał pewność, że nie ucierpi na tym efektywność egzekucji. Pozostaje to w związku z inną zasadą postępowania egzekucyjnego - zasadą prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji. Zgodnie z art. 6 § 1 upea, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. W niniejszej sprawie organ słusznie wskazał, że wybierając ruchomość, którą zamierzał zająć kierował się przedmiotem działalności Spółki. Skoro tym jest wytwarzanie odzieży, to niewątpliwie zajęcie maszyn służących produkcji mogłoby doprowadzić do zakłóceń w produkcji. Organ nie miał przy tym obowiązku uprzedniego badania, czy wszystkie maszyny Spółki są obecnie wykorzystywane w produkcji, czy też nie. Zajął tą ruchomość, która z jednej strony przedstawiała wartość zbliżoną do kwoty zaległości podlegającej wykonaniu, a z drugiej strony, która nie jest nieodzowna w wykonywanej działalności. Dużo bardziej potrzebne są maszyny produkcyjne niż samochód osobowy. Z punktu widzenia przedsiębiorcy, zapewne łatwiej zapewnić sobie zastępczy środek transportu, niż wymienić część parku maszynowego, który - według oświadczenia Spółki - przedstawiał znaczną wartość. Z tych względów Sąd oddalił skargę z mocy art. 151 ppsa.