I SA/Gl 763/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. i T.A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku T.A. o przyznanie praw pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy; Pismem kwalifikowanym (druk PPF) z dnia [...] T.A. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał na merytoryczne aspekty skargi, a w dalszej części odnotował, że jest rencistą z tytułu [...] i osobą o [...] stopniu niepełnosprawności, co wiąże się z dużymi wydatkami na leczenie i rehabilitację. Wnioskodawca zaakcentował dalej zastrzeżenia co do treści druku PPF. W tych ramach zauważył, że z jego nazwy wynika, że jest on przeznaczony dla wnioskodawcy, a nie dla osób zamieszkujących we wspólnym gospodarstwie domowym oraz, że formularz ogranicza się tylko do dochodów i majątku, a pomija np. bieżące wydatki, koszty nauki, leczenia i rehabilitacji, długotrwałą lub ciężka chorobę albo zdarzenie losowe. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w urzędowym formularzu wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym (mieszkanie spółdzielcze własnościowe o pow. [...] m²) pozostaje wraz z żoną i córką. Do składników majątku wnioskodawcy lub członków jego gospodarstwa domowego, oprócz wspomnianego lokalu mieszkalnego, należy wskazać garaż "spółdzielczy własnościowy" o pow. ok. [...] m². Skarżący odnotował dalej, że jego córka posiada zasoby pieniężne w kwocie [...] zł. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy oznaczono w kwocie [...] zł netto. W dalszej kolejności, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, skarżący uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy nadsyłając: informację właściwej spółdzielni mieszkaniowej o wysokości opłat czynszowych (czynsz wraz z opłatami niezależnymi od spółdzielni wynosi [...] zł), dowód wpłaty tytułem kursu języka angielskiego dla córki skarżących ([...] zł), pokwitowania wpłat tytułem: zużycia gazu ([...] zł), energii elektrycznej ([...] zł), zapłaty za usługi telekomunikacyjne ([...] zł), ubezpieczenia na życie (łącznie [...] zł), fakturę dokumentującą zapłatę za usługi sanatoryjne świadczone [...] ([...] zł), faktury dokumentujące zakup lekarstw w [...] (średnie miesięczne wydatki na ten cel wynoszą około [...] zł), paragony fiskalne dokumentujące zakup pomocy szkolnych dla córki w okresie od [...] do [...] na łączną kwotę [...] zł. Przy piśmie z dnia [...] nadesłano nadto: orzeczenia o niepełnosprawności, zgłoszenia na turnus usprawniająco-rekreacyjny dla wszystkich członków ww. gospodarstwa domowego wskazujący na łączną kwotę do zapłaty z tego tytułu ([...] zł; w tych ramach skarżący był zobowiązany do przekazania zaliczki w łącznej kwocie [...] zł do dnia [...]), wyciąg z rachunku bankowego J.A. za [...] (wynika z niego między innymi wysokość łącznego dochodu skarżącego i jego żony), wyciąg z taryfy prowizji i opłat bankowych w PKO BP S.A. (opłata za wydruk historii rachunku za okres poprzedzający bieżący miesiąc wynosi [...] zł). Z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu PIT-37 wynika, że skarżący i jego małżonka osiągnęli w 2008 r. dochód brutto w kwocie [...] zł. Z pisma z dnia [...] wynika, że nadpłata podatku za rok 2008 w kwocie [...] zł ma zostać zaliczona na poczet kwoty do zapłaty z PIT-38 za rok 2008. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W tych ramach poczynił następujące ustalenia. Miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi co najmniej [...] zł netto, w tym [...] zł tytułem świadczenia opiekuńczego. Stałe udokumentowane miesięczne wydatki stanowią kwotę około [...] zł, w tym koszty lekarstw oraz pomocy szkolnych dla córki. Pismem z dnia [...] T.A. wniósł sprzeciw od rzeczonego wyżej postanowienia referendarza. W tych ramach, w zakresie odnoszącym się ściśle do prawa pomocy, zarzucił referendarzowi, że wziął pod uwagę dochody skarżącego z ubiegłego roku. W toku rozpoznania wniosku skupiono się przede wszystkim na przychodach a nie na wydatkach, w szczególności dotyczących rehabilitacji i kosztów leczenia. Oświadczył dalej, że stałe miesięczne wydatki w jego gospodarstwie stanowią kwotę [...] zł, w tym: czynsz – [...] zł, prąd – [...] zł, gaz – [...] zł, telefon ok. [...] zł, dwie polisy nw – [...] zł, Internet – [...] zł, trzy polisy osobowe – [...] zł, kurs j. angielskiego córki – [...] zł, składka podatnika na samorząd zawodowy – [...] zł, pożyczka z [...] – [...] zł, ubezpieczenie samochodu i mieszkania – [...] zł, przegląd obowiązkowy samochodu i gaśnicy – [...] zł, ryczałt ustawowy na przejazdy samochodem na leczenie i rehabilitację – [...] zł. Skarżący podkreślił przy tym, że wymienione koszty nie obejmują wyżywienia, kosztów odzieży i obuwia, środków czystości i higieny, kosztów nauki córki w [...], lekarstw i środków opatrunkowych, prywatnych wizyt lekarskich i rehabilitacji, środków wydatkowanych na kulturę i oświatę. T.A. podniósł nadto, że w tożsamych okolicznościach faktycznych organ podatkowy umorzył mu zaległą kwotę podatku. Do omówionego wyżej pisma dołączono kopię informacji o przychodach z innych źródeł oraz niektórych dochodach z kapitałów pieniężnych w roku 2008 (PIT-8C, z której wynika, że skarżący uzyskał w ubiegłym roku przychód w kwocie [...] zł z tytułu sprzedaży papierów wartościowych. Nadesłano nadto wyciągi z rachunku bankowego należącego do żony skarżącego, którego wynika, że saldo końcowe na dzień [...] wyniosło [...] zł. Dodatkowo skarżący załączył do sprzeciwu decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] nr [...], mocą której umorzono zaległy podatek dochodowy za rok 2005 w kwocie [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Intencją T.A. jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. doradcy podatkowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza materiałów źródłowych tej sprawy oraz oświadczenia skarżącego pozwoliły stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Trafnie przyjęto już w poprzednim postanowieniu w przedmiocie prawa pomocy, iż w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W tych ramach należało odnotować, że T.A. oraz jego żona posiadają stałe źródła utrzymania i w chwili obecnej dochód brutto tego gospodarstwa domowego przekracza trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę wskazanego w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. (Dz. U. Nr 55, poz. 499). Sąd nie kwestionuje podnoszonego przez skarżącego stanu zdrowia, wszak na tym gruncie zauważono, że pomimo wykazanych ograniczeń (zatrudnienie w warunkach chronionych (patrz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności), skarżący w dalszym ciągu wykonuje pracę, czego nie kwestionowano w treści sprzeciwu. Świadczy o tym jedna z pozycji zeznania PIT-37 "działalność wykonywana osobiście" – tutaj dochód brutto wyniósł [...] zł. Z tych względów, w toku poczynionych wyżej ustaleń faktycznych przyjęto, że dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi co najmniej [...] zł netto. W ocenie Sądu jest to kwota, która pozwoli skarżącemu na partycypację w kosztach sądowych tej sprawy. Koszty te, wziąwszy pod uwagę dalsze rozważania tego orzeczenia, sprowadzają się w gruncie rzeczy do kwoty [...] zł. W tych ramach należy podkreślić, iż poczynione wyżej refleksje skutkowały nadto przyjęciem, że również gdyby przyjąć, iż intencją skarżącego jest w istocie przyznanie prawa pomocy w węższym zakresie, tj. w części dotyczącej opłaty kancelaryjnej, to i w tym przypadku jego wniosek nie mógłby być uwzględniony. Wypada jedynie na marginesie zwrócić uwagę skarżącego, że inicjując postępowanie sądowe, w którym wartość przedmiotu sporu wynosi [...] zł, mógł liczyć się z tym, że suma wszystkich niezbędnych kosztów sądowych, w tym przede wszystkim opłat sądowych, może znacznie przekroczyć wartość dochodzonych praw. Godzi się wytknąć skarżącemu, że nie zasługuje na aprobatę jego działalnie polegające na przerzuceniu ciężaru ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, która w wyniku wydania rozstrzygnięcia w odrębnym postępowaniu podatkowym, zakończyła się pozytywnym dla skarżącego rozstrzygnięciem. Bezspornym jest bowiem fakt umorzenia zaległości podatkowej (patrz decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]), której wysokość kwestionowana była w ramach tego postępowania sądowego. Nawiązując jeszcze do treści sprzeciwu należy zwrócić uwagę skarżącego na odmienność przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym i przesłanek, które warunkują zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Owa odmienność wynika już z literalnego brzmienia art. 67a Ordynacji podatkowej i art. 246 § 1 P.p.s.a. Dodatkowo, co warte podkreślenia, decyzja podatkowa w przedmiocie wspomnianej ulgi ma charakter uznaniowy, z której istoty wynika pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania, co oczywiście musi być odpowiednio uzasadnione. Inaczej jest w przypadku prawa pomocy w odniesieniu do osób fizycznych. W sytuacji, w której rozpoznający wniosek stwierdzi, że spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., stronie należy przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wymienionych wyżej powodów postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 254 § 1 P.p.s.a., w oparciu o przytoczone wyżej przepisy.