I SA/Gl 77/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Bożena Suleja-Klimczyk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS) decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz.1257 ze zm., dalej: K.p.a.) i art. 59 ust. 3, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 277 z poźn. zm., dalej: u.u.s.r.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku E. Z. (dalej: zobowiązana, wnioskodawczyni, skarżąca), utrzymał w mocy decyzję KRUS z dnia [...] r. w sprawie odmowy umorzenia składek i odsetek od należności z tytułu ubezpieczenia emerytalno-rentowego oraz wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego za okres od kwietnia 2004 r. do kwietnia 2006 r. w łącznej kwocie 5.133,60 zł. Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 4 listopada 2016 r. zobowiązana wraz z mężem B. Z. złożyli wniosek o umorzenie składek z tytułu ubezpieczenia emerytalno-rentowego oraz wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego za okres od 4 kwietnia 2004 r. do 4 kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że powodem jest ciężka sytuacja finansowa i chorobowa oraz przedawnienie a także, że zmieniają się zasady ustalenia kwoty wolnej od egzekucji komorniczej, która to kwota będzie liczona odrębnie w każdym miesiącu i wyniesie około 1.500 zł. Decyzją z dnia [...] r. KRUS odmówił zobowiązanej i jej małżonkowi umorzenia składek z tytułu ubezpieczenia emerytalno-rentowego oraz wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego za okres od 4 kwietnia 2004 r. do 4 kwietnia 2006 r. w łącznej kwocie 5.133,60 zł. Zobowiązana od decyzji z dnia [...] r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, którą KRUS potraktował jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] r. KRUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. Na powyższą decyzję zobowiązana wniosła skargę do tut. Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 326/17 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd w wyroku tym wskazał, że organ nie ustalił możliwości płatniczych wnioskodawców, gdyż nie zestawił osiąganych przez nich dochodów z ich wydatkami. Organ nie zbadał więc przesłanek zastosowania umorzenia należności składkowych i nie zindywidualizował sytuacji wnioskodawców w aspekcie istnienia ich ważnego interesu i sytuacji majątkowej. Dlatego też organ powinien dla uzyskania obrazu rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej i jej małżonka zestawić wysokość emerytury z danymi statystycznymi określającymi minimum egzystencji dla gospodarstwa domowego, które prowadzą wnioskodawcy. Sąd w powyższym wyroku nakazał KRUS ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego i dokonanie odpowiadających dowodom ustaleń faktycznych dotyczących rzeczywistej, aktualnej na dzień orzekania sytuacji bytowej wnioskodawców. Ponadto Sąd nakazał przeprowadzenie oceny możliwości płatniczych skarżącej i jej męża w kontekście przesłanek ich ważnego interesu i stanu funduszów KRUS, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu decyzji dotyczącej umorzenia zaległości wobec KRUS zasadne jest wykazanie (wraz z udokumentowaniem w aktach sprawy ewentualnych zdarzeń istotnych dla biegu terminu przedawnienia), że objęte rozstrzygnięciem należności nie uległy przedawnieniu. Jest to tym bardziej konieczne w sytuacji, gdy strona podnosi zarzut przedawnienia tych zaległości. Rozpoznając sprawę ponownie KRUS w dniu 13 listopada 2017 r. przeprowadził w gospodarstwie rolnym wnioskodawczyni wizytację, w trakcie której ustalił, że warunki mieszkaniowe rodziny są skromne - budynek należy do [...], w stanie do remontu kapitalnego (eksmisja zawieszona). KRUS wskazał na następujące ustalenia faktyczne w sprawie: - miesięczny dochód 2 osobowej rodziny ustalono na podstawie oświadczenia zobowiązanej, która podała, że emerytura po potrąceniach komorniczych wynosi 750,00 zł, rodzina nie korzystała w 2017 r. z pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego, - wydatki miesięczne na podstawowe potrzeby socjalno-bytowe to: energia elektryczna 100,00 zł, gaz - 1 butla, śmieci 18,00 zł, żywność około 500,00 zł, ponadto wydatki na leki, których zobowiązana nie potrafiła określić, - brak jest możliwości zabezpieczenia wierzytelności wobec KRUS na hipotece gospodarstwa rolnego, ponieważ zobowiązana i jej małżonek tylko dzierżawili grunty (stawy) i nie posiadają żadnych nieruchomości, - umorzenie odsetek zmniejszyło kwotę zadłużenia (decyzją z dnia [...] r. umorzono odsetki od należności głównej w kwocie 4.526,00 zł), Zdaniem KRUS po uregulowaniu kosztów postępowania komorniczego istnieje, po stronie zobowiązanej, możliwość realizacji układu ratalnego, co nie powinno spowodować pogorszenia poziomu życia jej rodziny. Następnie KRUS stwierdził, że zobowiązana pobiera emeryturę z ZUS, która od marca 2017 r. wynosi 1056,91zł (netto) a wysokość potrąceń do urzędu skarbowego wynosi 306,91 zł. Po czym organ wskazał, że wartość minimum egzystencji na 2016 r. ustalono na postawie obliczenia Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS dla gospodarstwa emeryckiego 2-osobowego i wynosiła 879,10 zł, a dla gospodarstwa emeryckiego 1-osobowego wynosiła 527,30 zł, natomiast wartość minimum egzystencji na 2015 r. dla gospodarstwa emeryckiego 2-osobowego wynosiła 860,06 zł, a dla gospodarstwa emeryckiego 1-osobowego wynosiła 518,00 zł, a w 2014 r. wartość minimum egzystencji dla gospodarstwa emeryckiego 2-osobowego wynosiła 856,32 zł, a dla gospodarstwa emeryckiego 1-osobowego wynosiła 515,43 zł, Zdaniem KRUS wdrożone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne od marca 2017 r., gdyż wpłaty przekazywane z urzędu skarbowego opiewają na kwotę 300,00 zł miesięcznie. Następnie KRUS wskazał, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników jest aktem normatywnym, który obliguje ubezpieczonych do przestrzegania ustanowionych w niej przepisów. Zadaniem KRUS, w myśl tej ustawy, jest nie tylko obsługa osób ubezpieczonych, ale również gromadzenie środków finansowych przeznaczonych na wypłatę świadczeń z ubezpieczenia. Przy rozpatrywaniu wniosków w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek organ zobowiązany jest do przestrzegania treści art. 7 K.p.a., z którego wynika, że powinien mieć na względzie nie tylko interes zainteresowanej strony, ale także interes społeczny. KRUS realizując powierzone zadania w zakresie ubezpieczenia społecznego rolników ma obowiązek nie tylko dbać o interes pojedynczych rolników, ale o wszystkich ubezpieczonych. Dbałość o ten ogólny interes wyraża się przede wszystkim w gromadzeniu środków finansowych, a także, w razie potrzeby, w przymusowym dochodzeniu należności w celu zapewnienia płynności wypłat świadczeń należnych ubezpieczonym. Przepisy dotyczące umorzeń należności stanowią, iż pozytywne decyzje w tych sprawach są podejmowane w wyjątkowych sytuacjach. Wyjątkowość przypadków odnosi się w pierwszym rzędzie do udokumentowanych zdarzeń losowych. KRUS stwierdził, że zgodnie z art. 41a ust. 1 u.u.s.r. za umorzeniem powinien przemawiać ważny interes zainteresowanego, jednakże biorąc pod uwagę aspekt społeczny, umarzenie przez KRUS zaległych należności składkowych jest sprzeczne z interesem rolników, którzy wywiązują się z ustawowych zobowiązań. Natomiast układ ratalny jest dogodną formą spłaty zadłużenia, bowiem wstrzymuje naliczanie odsetek za zwłokę, a zaległości spłaca się w miesięcznych ratach, które byłyby dopasowane do możliwości wnioskodawców. W skardze na decyzję KRUS, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca nie sformułowała żadnych zarzutów ani też nie wskazała na naruszenie konkretnych przepisów prawa materialnego, czy procesowego. Niemniej skarżąca zakwestionowała trafność podjętej przez KRUS decyzji, wskazując, że koszty utrzymania jej oraz męża przekraczają wysokość jej emerytury. Dlatego zmuszona jest rezygnować z niektórych zakupów, leków, rehabilitacji. Skarżąca podniosła także, że posiada zadłużenie w kwocie około 5.000 zł. W odpowiedzi na skargę KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a. ) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (która to sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi). Sąd podkreśla, że niniejsza sprawa podlega kontroli sądowej po raz drugi. Dlatego też Sąd w związku z treścią art. 153 P.p.s.a. obowiązany jest dokonać analizy normatywnej i zakresu działania organu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy w kontekście wywiązania się z zaleceń wskazanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 326/17. Zgodnie z treścią art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3). Artykuł 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12 i 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1762/12 – wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Reasumując, zarówno organy administracyjne, których działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana, będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż sądu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa, na podstawie których sąd orzekał. W świetle powyższych rozważań rzeczą Sądu jest więc zbadanie, czy organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji zastosował się do wiążących wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 326/17. I tak KRUS, rozpoznając sprawę ponownie, zbadał przesłanki zastosowania umorzenia należności składkowych, zindywidualizował sytuację wnioskodawców w aspekcie istnienia ich ważnego interesu i sytuacji majątkowej, ponieważ zestawił wysokość emerytury z danymi statystycznymi określającymi minimum egzystencji dla gospodarstwa domowego, które prowadzą wnioskodawcy. Natomiast organ nie wykazał (wraz z udokumentowaniem w aktach sprawy ewentualnych zdarzeń istotnych dla biegu terminu przedawnienia), że objęte rozstrzygnięciem należności nie uległy przedawnieniu. W tym zakresie KRUS nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 326/17. Jest to tym bardziej konieczne, co podkreśla także Sąd orzekający, gdyż skarżąca we wniosku o umorzenie należności podniosła zarzut przedawnienia tych zaległości. Ponadto Sąd zauważa, że w powyższym wyroku Sąd nakazał przeprowadzenie oceny możliwości płatniczych skarżącej i jej męża w kontekście przesłanek ich ważnego interesu i stanu funduszów KRUS. Z tych wytycznych organ wywiązał się jedynie częściowo, gdyż analizując przesłankę ważnego interesu zainteresowanego nie odniósł się do stanu funduszów KRUS. Sąd stwierdził więc, że organ rozpoznając sprawę ponownie nie wywiązał się ze wszystkich wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 326/17, czym naruszył treść art. 153 P.p.s.a., co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do wszystkich wytycznych, które zostały zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 326/17, tak aby nie naruszyć art. 153 P.p.s.a. Ponadto, aby uniknąć sytuacji, że kolejna decyzja KRUS opierałaby się na nieaktualnych danych dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej i jej męża konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego i dokonanie odpowiadających dowodom ustaleń faktycznych dotyczących rzeczywistej, aktualnej na dzień orzekania sytuacji bytowej wnioskodawców. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję.