I SA/Gl 779/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że jego dochód ogranicza się do renty strukturalnej w wysokości [...] zł oraz że ma na utrzymaniu pełnoletnią, studiującą córkę. Wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wnioskodawca określił na kwotę [...] zł (w tych ramach wyliczył: "mieszkanie [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...], telefon [...] zł, Internet [...] zł, KRUS [...] zł kwartalnie, lekarstwa [...] zł, utrzymanie studiów [...] zł). Tym samym, jak zaznaczył, na wyżywienie pozostaje mu kwota około [...] zł miesięcznie. Według wniosku majątek skarżącego obejmuje: odziedziczony po rodzicach dom z [...], dwa domy w budowie, mieszkanie, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz działkę o powierzchni [...] m2 – jednak w przypadku trzech spośród tych składników majątkowych status prawny ma być nieuregulowany. Na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku skarżący nadesłał wyciąg z jednego ze swoich rachunków bankowych za okres od [...] do [...], na którym saldo końcowe wyniosło [...]zł, informując, iż saldo drugiego rachunku jest ujemne i zamknęło się kwotą [...] zł. Przedstawił również kserokopie: fragmentu dziennika budowy (według niego ostatnia adnotacja w tym dokumencie pochodzi z dnia 20 września 2007 r.), dokumentacji w sprawie podatku od nieruchomości oraz zaległości w opłacaniu składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne, a nadto dowodów wpłaty potwierdzających wydatki dokonywane przez skarżącego (w ich świetle skarżący opłaca m. in. raty kredytu mieszkaniowego w wysokości [...] zł miesięcznie). Wnioskodawca, zobowiązując się do dostarczenia stosownego zaświadczenia, w piśmie z dnia 27 października 2008 r. wyjaśnił również w szczególności, że jego córka studiuje w Wielkiej Brytanii, a miesięczne koszty jej podstawowego utrzymania wynoszą [...] funtów ([...] funtów tygodniowo opłaty za akademik i [...] funtów miesięcznie na wyżywienie) oraz że czesne opłacone będzie "z kredytu". Oświadczył też, iż utrzymuje nieruchomość odziedziczoną po rodzicach, na której nikt nie zamieszkuje. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca wniósł w terminie sprzeciw od tego postanowienia, zastrzegając, że "podtrzymuje swoje stanowisko w przedmiocie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, a tym samym wyznaczenia z urzędu adwokata". Polemizując z twierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu tego orzeczenia, podkreślił, że realizowana przez niego inwestycja budowlana "jest przerwana od 2 lat i nie jest finansowana, natomiast córka, studiując, częściowo może <>, a zaciągnięty kredyt na czesne spłacać będzie po skończeniu studiów". Podniósł, że nie może wynająć posiadanych nieruchomości, nie wskazał jednak przyczyn tego stanu rzeczy. Zwrócił też uwagę, iż otrzymywana przez niego renta strukturalna wypłacana jest w 80% ze środków Unii Europejskiej a w 20 % z budżety państwa, co jego zdaniem uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przystępując jednak do rozpoznania wniosku, stwierdzić trzeba, że skarżący w sprzeciwie rozszerzył jego zakres, wskazując, iż domaga się nie tylko zwolnienia od kosztów sądowych, lecz także ustanowienia adwokata. Doprecyzowanie – w drodze "zwykłego pisma" – zakresu wniosku o prawo pomocy złożonego na urzędowym formularzu należy przy tym uznać za praktykę dopuszczalną, co zresztą znajduje potwierdzenie w orzecznictwie (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 632/04). Zgodnie zatem z art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tego Prawa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, podkreślić wypada, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji powyższa przesłanka zachodzi. Jego oświadczenia rodzą bowiem wątpliwości, tym bardziej iż nie znajdują potwierdzenia w treści przedłożonych dokumentów źródłowych. Dotyczy to zwłaszcza dochodów, które mogłyby stanowić pokrycie wydatków wnioskodawcy. Niewątpliwie bowiem suma wskazanej we wniosku kwoty wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem ([...] zł) oraz miesięcznej raty kredytu ([...] zł) przekracza dochód uzyskiwany przez stronę z renty ([...] zł). Tym samym wyjaśnienia skarżącego muszą być uznane za niespójne i wzajemnie sprzeczne i jako takie nie zasługują na wiarę, w szczególności jeśli zważyć, że sposób, w jaki wyliczono pierwszą z wymienionych kwot, odbiega od reguł matematyki, skoro kwota ta z pewnością nie stanowi sumy składników, które mają ją tworzyć, oraz że nie obejmuje ona kosztów wyżywienia ([...] zł). Wątpliwości powyższe ulegają dalszemu pogłębieniu w wyniku analizy oświadczeń skarżącego na temat finansowania studiów i utrzymania córki. Rozbieżność prezentowanych przez niego wersji jest w tym zakresie ewidentna. Mianowicie, we wniosku utrzymywał on, że wspomniane koszty wynoszą [...] zł, w piśmie z dnia 27 października 2008 r. określił je na kwotę [...] funtów, a więc przekraczającą wysokość jego renty strukturalnej (średni kurs funta ogłoszony przez NBP w dniu 18 grudnia 2008 r. wynosi 4,4155 zł), natomiast w sprzeciwie w istocie odwołał te twierdzenia, eksponując samowystarczalność córki. Brak przy tym jakiegokolwiek materiału dowodowego, który pozwoliłby na choćby częściową weryfikację tych twierdzeń i w efekcie na ustalenie stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Skarżący nie dostarczył bowiem stosownego zaświadczenia, chociaż zapowiedział to w piśmie z dnia 27 października 2008 r. Wnioskodawca nie nadesłał również, pomimo wyraźnego wezwania, wyciągu z jednego ze swoich rachunków bankowych, poprzestając jedynie na wskazaniu salda tego rachunku. Informacja ta nie została jednak w ogóle udokumentowana i dlatego nie może być uznana za pewną. Doniosłe znaczenie ma natomiast fakt, że środki zgromadzone na drugim rachunku bankowym (dodatnie saldo rachunku) w znacznej części pokrywają kwotę wpisu od skargi, skądinąd najniższą spośród przewidzianych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 4 listopada 2008 r., nic nie stoi na przeszkodzie, aby te wolne środki zostały nawet w całości przeznaczenie na potrzeby postępowania. Skarżący dysponuje bowiem stałym dochodem, który zresztą wielokrotnie przewyższa wysokość należnego wpisu. Bez wpływu dla ostatniej konstatacji pozostaje przy tym eksponowana przez wnioskodawcę okoliczność, iż otrzymywane przez niego świadczenie wypłacane jest z budżetów państwa i Unii Europejskiej. Ważne jest bowiem nie pochodzenie rozpatrywanego świadczenia, lecz to, że strona może nim swobodnie dysponować. W konsekwencji wypłata renty ze środków publicznych nie wyłącza możliwości czy wręcz obowiązku beneficjenta tej renty w postaci przeznaczenia jej w części na potrzeby postępowania sądowego. Kwestię drugorzędną stanowi natomiast to, czy skarżący jest w stanie kontynuować kosztowny budowlany proces inwestycyjny. Wydatki w tym zakresie nie mają bowiem charakteru niezbędnego, jak np. koszty koniecznego utrzymania, wobec czego nawet przejściowe ich zaniechanie co do zasady nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wytknąć wszak należy wnioskodawcy, że co najmniej nieścisłe jest jego twierdzenie, iż inwestycję tę wstrzymał 2 lata temu, ponieważ ostatni wpis zamieszczony w przedłożonym w odpisie dzienniku budowy pochodzi z września 2007 r. Nie można również tracić z pola widzenia, że skarżący posiada kilka niewykorzystywanych przez siebie składników mienia nieruchomego oraz że nie wskazał jakichkolwiek przyczyn, dla których przysługujące mu prawo do obciążenia czy nawet zbycia tych składników miałoby być wyłączone. Na marginesie warto także zauważyć, iż nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata nie stoi w sprzeczności z dyrektywami wynikającymi z przysługującego stronie prawa do sądu. Udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest bowiem konieczny na obecnym etapie postępowania, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 194 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 tego Prawa Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według jego art. 134 § 1 nie jest związany granicami skargi. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.