I SA/Gl 790/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Mikosz, Sędziowie WSA Teresa Randak,, Bożena Suleja (spr.), Protokolant Paulina Kowalczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2010 r. sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 90, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18, art. 23 § 3, art. 122 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Miasta C. z dnia [...] roku nr [...] w sprawie uznania zarzutów H.S. za nieuzasadnione. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, iż zgłoszone przez zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego zarzuty dotyczyły egzekucji należności z tytułu podatku od nieruchomości prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] r. Pismem z dnia [...] 2009 r. skierowanym do organu egzekucyjnego - Urzędu Skarbowego w B. – H. S. wniósł o wstrzymanie prowadzonej egzekucji oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zarzucił, że tytuł wykonawczy nr [...] (doręczony mu w dniu [...] 2009 r.) powinien dotyczyć wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, w tym także S. B. zam. w C. ul. [...]. Ponadto zobowiązany podniósł, że kwota naliczonego zobowiązania jest błędna albowiem nie uwzględnia dokonanej przez współwłaściciela wpłaty, na mocy której (według oświadczenia współwłaściciela) zaległość została uregulowana. Na dowód powyższego zobowiązany dołączył kopię przekazu pocztowego na kwotę [...] zł. Powyższa wpłata została uiszczona przez S. B. w dniu [...] 2009 r. tytułem podatku od nieruchomości za [...] 2007 r. Uznając zarzuty zobowiązanego za niezasadne wierzyciel stwierdził, iż na mocy art. 92 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm. zwanej dalej o. p.) solidarnie odpowiedzialni są podatnicy, którym doręczono decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego. Istotą odpowiedzialności solidarnej jest to, że wierzyciel może zostać zaspokojony przez któregokolwiek z dłużników (podatników). Po bezskutecznym upływie terminu określonego w upomnieniu wierzyciel wystawił H.S. tytuł wykonawczy na zaległości podatkowe w podatku od nieruchomości. Niezwłocznie też zawiadomił organ egzekucyjny o zmianie wysokości należności objętej tytułem wykonawczym [...] na skutek wpłaty kwoty [...] zł. przez współwłaściciela nieruchomości (pismo wierzyciela - K. 8 akt adm.). W tytule wykonawczym [...] podatnika figurowała zaległość podatkowa w wysokości [...] zł. wraz z należnymi odsetki za zwłokę i kosztami upomnienia, a zatem zaległość ta została pomniejszona o dokonaną wpłatę. W dniu [...] 2009 r. zobowiązany złożył zażalenie na postanowienie Burmistrza Miasta C., w którym wniósł o uchylenie tego orzeczenia i zaprzeczył wszystkim twierdzeniom wierzyciela. W piśmie będącym uzupełnieniem zażalenia, nadesłanym w dniu [...] 2009 r., H. S. powołał się na zasady współżycia społecznego, w oparciu o które wierzyciel dochodzący należności od dłużnika zobowiązanego solidarnie winien kierować się jego sytuacją życiową. Podkreślił, iż organ samorządowy jest powołany do pomocy osobom znajdującym się bez swojej winy w trudnej sytuacji życiowej (zdrowotnej i finansowej). W negatywnym rozpatrzeniu zarzutów upatrywał osobistej animozji między nim a przedstawicielem wierzyciela, z uwagi na jego kilkakrotne kandydowanie w wyborach lokalnych jak również działalność w Stowarzyszeniu na rzecz pomocy osobom chorym i niepełnosprawnym "A", którego siedziba mieści się w opodatkowanym budynku. W dalszej części uzasadnienia organ rozpoznający zażalenie wyjaśnił, iż Burmistrz Miasta C. decyzjami z dnia [...] r. i [...] r. ustalił współwłaścicielom: H. S. oraz S. B.wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2008 w kwocie [...] zł. a za rok 2007 w kwocie [...] zł., obejmując opodatkowaniem nieruchomość położoną w C. przy ul. [...]. W uwagi na brak wpłat na poczet podatku od nieruchomości za I do III raty w roku 2008 oraz nieuregulowaniem IV raty podatku za rok 2007, wierzyciel w dniu [...] 2008r. wystawił H. S. tytuł wykonawczy obejmujący wymienione należności (K. 11-12 akt adm.). Bezzwłocznie poinformował organ egzekucyjny o dokonanej wpłacie [...] zł. na poczet podatku za miesiąc [...] 2007r. Po rozliczeniu wpłaty na poczet należności głównej oraz odsetek za zwłokę należność za IV ratę 2007 r. zmniejszono do kwoty [...] zł. W związku z ustalonym stanem faktycznym Kolegium podzieliło stanowisko wierzyciela i wskazało, iż zgodnie z art. 92 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, jeżeli w myśl przepisów prawa podatkowego podatnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe a zobowiązania te powstają w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, zobowiązani solidarnie są podatnicy, którym doręczono decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego. Do tej kategorii decyzji podatkowych zalicza się decyzje ustalające podatnikom będącym osobami fizycznymi wysokość podatku od nieruchomości wydawane w oparciu o art. 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity Dz.U. 2006, nr 121, poz. 844). Zgodnie z art. 3 ust. 4 tejże ustawy, jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub współposiadaczach, z zastrzeżeniem opodatkowania odrębnych lokali. W świetle powyższego wraz z doręczeniem podatnikom - osobom fizycznymi będącym współwłaścicielami nieruchomości- decyzji podatkowej w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości, powstaje po stronie podatników solidarne zobowiązania podatkowe. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Rz 231/08), zgodnie z którym wynikający z art. 91 Ordynacji podatkowej nakaz stosowania przepisów regulujących solidarność wyłącznie w zakresie odpowiedzialności podatkowej oznacza, że organ podatkowy musi doprowadzić do powstania zobowiązania podatkowego w pełnej wysokości w odniesieniu do każdego ze współpodatników. Natomiast prawo wyboru będzie przysługiwało mu jedynie w fazie postępowania egzekucyjnego i dopiero wówczas organ będzie mógł wybrać podatnika lub podatników, w stosunku do których poprowadzi postępowanie egzekucyjne. Zdaniem organu nadzoru spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia, czy zasadnym było prowadzenie postępowania egzekucyjnego mającego za przedmiot należność z tytułu podatku od nieruchomości wobec jednego spośród dwojga solidarnie zobowiązanych podatników. Skarżącemu oraz współwłaścicielce/współpodatniczce doręczono decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego. Tym samym Burmistrz Miasta C. jako wierzyciel podatkowy miał prawo dokonać wyboru jednego spośród solidarnie zobowiązanych podatników w celu dochodzenia w drodze egzekucji administracyjnej niewykonanego obowiązku. Brak jest przepisu obligującego wierzyciela podatkowego do wystawienia tytułów wykonawczych przeciw wszystkim solidarnie zobowiązanym podatnikom. Jak zauważono wcześniej wierzyciel ma w tym zakresie swobodę i nie można czynić mu zarzutu, że skorzystał z przysługującego mu uprawnienia. Odnosząc się do drugiego zarzutu zobowiązanego Kolegium stwierdziło, że wpłata należności w kwocie [...] zł. nastąpiła dopiero po doręczeniu skarżącemu odpisu tytułu wykonawczego. Dokonanie wpłaty w tej wysokości zostało uwzględnione przez wierzyciela, który poinformował o tym fakcie organ egzekucyjny i wezwał do ograniczenia egzekucji do kwoty wynikającej z rozliczenia wpłaty. Sytuacja życiowo-majątkowa zobowiązanego pozostaje bez wpływu na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej i nie ma znaczenia przy ocenie zasadności zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał w tym zakresie, że zobowiązany może zwrócić się do wierzyciela o umorzenie zaległości podatkowych. Wniosek o udzielenie ulgi w zapłacie należności podatkowych podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu, w toku którego badana jest sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy. Pismem z dnia [...] 2009 r. H.S. złożył skargę na orzeczenie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i wniósł o jego uchylenie w całości. W skardze podniósł, iż dochodzenie należności od osoby ciężko chorej, znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej zamiast od młodego współwłaściciela nieruchomości jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego i jest wyrazem złej woli wierzyciela. Skarżący nie kwestionował ponownie wysokości egzekwowanej kwoty. Do skargi dołączone zostały kopie zaświadczeń o leczeniu skarżącego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało w całości swoje rozstrzygnięcie i argumenty zawarte w jego uzasadnieniu. Na rozprawie w dniu 1 lipca 2010 r. pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu podtrzymał osobistą skargę H.S. i zawarte w niej argumenty oraz wniósł o zasądzenie wynagrodzenia za czynności w zakresie pomocy prawnej, które nie zostały opłacone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W tym zakresie mieści się ocena czy zaskarżony akt administracyjny odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując kontroli zaskarżonego orzeczenia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu Sąd uznał, iż postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] jest prawidłowe. Ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości. Kwestią sporną jest jedynie możliwość dochodzenia zobowiązania podatkowego w stosunku do któregokolwiek z podatników odpowiedzialnych solidarnie. Należy wskazać, iż w polskim prawie podatkowym mamy do czynienia przede wszystkim z odpowiedzialnością bierną (solidarnością dłużników). Pojawia się ona wtedy, gdy ustawa nakłada obowiązek podatkowy na co najmniej dwa podmioty i obowiązek ten, czy to poprzez doręczenie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, czy też z mocy prawa, przekształca się w zobowiązanie solidarne. Rozwiązanie takie występuje na gruncie art. 3 ust. 4 i art. 6 ust 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany znajduje się we współwłasności lub współposiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, obowiązek podatkowy od tej nieruchomości ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub współposiadaczach. W myśl natomiast art. 6 ust 7 - podatek od nieruchomości na rok podatkowy od osób fizycznych ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania. Przepis art. 92 § 1 Ordynacji podatkowej wyraża zasadę, zgodnie z którą w przypadku zobowiązań podatkowych powstających w sposób przewidziany w art. 21§ 1 pkt 2 tej ustawy (doręczenie decyzji wymiarowej), za które podatnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność, do przypisania tej odpowiedzialności poszczególnym podatnikom konieczne jest doręczenie im decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Organ podatkowy nie może odstąpić od ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego wszystkim podatnikom, gdyż solidarny charakter odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe daje mu prawo wyboru dłużnika na etapie egzekucji, a nie na etapie wymiaru podatku. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt II FSK 1310/06 stwierdził, iż "solidarna odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe powstające w okolicznościach przewidzianych w art. 21 § 1 pkt 2 o.p. możliwe jest tylko wobec osób, którym doręczono decyzję ustalającą zobowiązanie podatkowe. Nieuzasadnione jest stanowisko, że organ podatkowy może na etapie postępowania wyjaśniającego prowadzić je tylko wobec niektórych osób, na których ciąży obowiązek podatkowy, bowiem wszystkie podmioty, na których ten obowiązek ciąży (również solidarnie), mają prawo do czynnego udziału w postępowaniu". Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 czerwca 2005 r., sygn. akt SA/Wa 338/05 wskazując, iż "postępowanie podatkowe mające za przedmiot ustalenie zobowiązania podatkowego od nieruchomości stanowiącej współwłasność powinno być prowadzone w stosunku do wszystkich współwłaścicieli. Oznacza to nie tylko, że sama decyzja podatkowa powinna być skierowana do tych wszystkich osób, a także im doręczona, lecz również, że wszystkie inne czynności procesowe powinny być dokonywane wobec wszystkich osób będących stronami postępowania podatkowego". Powyższy warunek został spełniony w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania. Nie budzi wątpliwości, że decyzje ustalające wymiar podatku zarówno za 2007 jak i za 2008 rok zostały wydane i doręczone obojgu współwłaścicielom nieruchomości: H.S. oraz S. B. (K. 1-10 akt adm.) Podnieść należy, iż art. 91 o.p. w zakresie zasad odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe odsyła do regulacji Kodeksu cywilnego (art. 366-378 k.c.). Niektóre z przepisów kodeksu cywilnego dotyczące zobowiązań solidarnych muszą być modyfikowane na gruncie zobowiązań podatkowych. Jak już bowiem podniesiono przepis ten odsyła do kodeksu cywilnego w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe (długi), które już powstały (por. Komentarz do art. 91 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, M. Popławski, LEX, 2009, wyd. III.). Istota solidarności biernej polega na tym, że każdy z dłużników jest zobowiązany wobec wierzyciela do spełnienia całego świadczenia, tak jak by był jedynym dłużnikiem. Wierzyciel może zaś - według swego wyboru - żądać spełnienia całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna. Wierzyciel jest jednak zobowiązany przyjąć świadczenie od któregokolwiek z dłużników nawet wtedy, gdy zażądał spełnienia świadczenia od innego dłużnika (spełnienie świadczenia przez jednego z zobowiązanych zwalnia pozostałych). Dla rozstrzygnięcia kwestii, czy użycie przez ustawodawcę określenia "odpowiadają solidarnie" uprawnia wierzyciela do żądania od każdego z dłużników solidarnych spełnienia świadczenia, główne znaczenie ma cel regulacji o solidarności dłużników. Solidarność bierna jest instytucją wykreowaną przede wszystkim dla ochrony interesu wierzyciela, ma zwiększyć pewność jego zaspokojenia, ułatwić mu realizację wierzytelności i umocnić jego pozycję. Jednocześnie komentowany przepis nie daje podstaw do ograniczenia zakresu roszczeń przysługujących wierzycielowi wobec dłużników solidarnych, w szczególności przez przyjęcie, że tylko wobec określonych dłużników może on żądać spełnienia pierwotnie zastrzeżonego świadczenia. Biorąc pod uwagę funkcję ochronną omawianej instytucji, jako zasadę należy przyjąć, że wierzycielowi wobec każdego z dłużników solidarnych przysługuje roszczenie o spełnienie świadczenia wynikającego z treści stosunku prawnego, objętego solidarnością. Ma on zatem swobodę wyboru, który z dłużników ma spełnić świadczenie. Przy solidarności biernej pewność wierzyciela co do zaspokojenia jego roszczenia jest większa, gdy jest kilku dłużników, a każdy z nich odpowiada za całość długu. Wówczas wierzyciel może go dochodzić od tego dłużnika, od którego najłatwiej i najskuteczniej będzie można przeprowadzić egzekucję. W judykaturze podkreśla się, że prawo wyboru dłużnika przy solidarności biernej należy wyłącznie do wierzyciela (wyrok SA w Katowicach z dnia 28 lutego 1992 r., I ACr 42/92, OSA 1993, z. 4, poz. 23). To wierzyciel decyduje od kogo, w jakim rozmiarze i w jaki sposób chce dochodzić zaspokojenia. Uprawnienie wierzyciela do wyboru dłużnika, który ma spełnić świadczenie w całości lub części nie podlega ograniczeniom i nie może być kwestionowane przez żadnego z dłużników solidarnych. (por. W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania. Zarys Wykłdu, Wydanie IX, s. 118; M. Sychowicz, Komentarz do kodeksu cywilnego pod red. G. Bieńka, ks. III, t. I, Warszawa 2001, s. 86; M. Pyziak-Szafnicka, System Prawa Prywatnego, Prawo zobowiązań – część ogólna, Warszawa 2006 s. 303, a także wyrok SN z dnia 5 listopada 1966 r., II CR 387/66, OSNCP 1967, nr 7-8, poz. 133; postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 1965 r., I PZ 26/65, OSNC 1965, nr 10, poz. 177). W orzecznictwie i literaturze przedmiotu ugruntowany jest pogląd, że prawo wierzyciela nie podlega żadnym ograniczeniom i nie może być potraktowane jako sprzeczne z zasadami określonymi w art. 5 k.c. Przykładem może być stanowisko, zgodnie z którym "jeżeli jeden ze wspólników spółki cywilnej uchyla się od obowiązku płatności składek na ubezpieczenia społeczne, drugi nie może uchylić się od solidarnej odpowiedzialności argumentem, iż taki obowiązek jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego" (por. wyrok SA w Katowicach z dnia 29 kwietnia 1999 r., III AUa 56/99, Pr. Pracy 1999, nr 12, s. 43). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż wierzyciel dochodząc należności podatkowej wynikającej z tytułu wykonawczego od jednego z współdłużników solidarnych w osobie H. S. wykorzystał przysługujące mu uprawnienie i nie naruszył obowiązujących w tej materii przepisów prawa tj. art. 3 ust. 4 i art. 6 ust 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, art. 92 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 366 k.c. w zw. z art. 91 ordynacji podatkowej. Wierzyciel nie miał obowiązku kierowania się zasadami współżycia społecznego przy wyborze zobowiązanego. Sąd nie stwierdził też naruszenia w toku postępowania przepisów procedury mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wypada jeszcze nadmienić, iż w sytuacji, gdy jeden z dłużników zobowiązanych solidarnie zaspokaja wierzyciela, ma on na gruncie prawa cywilnego uprawnienie do wystąpienia w stosunku do pozostałych współdłużników z żądaniem zwrotu świadczenia (art. 376 k.c.). Ten typ roszczenia nazywany jest roszczeniem regresowym (zwrotnym). Przepisy o dochodzeniu w drodze powództwa cywilnego zwrotu świadczenia przez dłużnika solidarnego, który wykonał świadczenie, stosuje się odpowiednio do świadczeń o charakterze publicznoprawnym. Podatnik zobowiązany solidarnie ma także możliwość wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, w którym to postępowaniu bierze się pod uwagę jego sytuację życiową i finansową. Przyjmuje się, że postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowej wynikającej ze zobowiązania o charakterze solidarnym może być zainicjowane nawet wtedy, gdy stosowny wniosek w tym zakresie nie został złożony przez wszystkich dłużników solidarnych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2010 r. orzeczono o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej.