I SA/Gl 794/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.A. i P.A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, stwierdzili, że nie mają dochodów, które pozwalałyby im uiścić tę opłatę. Podkreślili bowiem, iż tylko skarżący pracuje za wynagrodzeniem w wysokości 2000 zł brutto, a jego matka otrzymuje emeryturę w kwocie 842,63 zł. Wnioskodawczyni, czyli jego małżonka, z kolei nie pracuje. Według wniosku skarżący mają na utrzymaniu dwójkę dzieci w wieku szkolnym i poza zamieszkiwanym przez siebie domem nie posiadają majątku. Referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji po dniu 20 grudnia 2011 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2011 złożonych przez skarżących oraz inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, wyjaśnienie powodów, dla których skarżący nie wykazał należących do niego udziałów, przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, złożenie wyjaśnień dotyczących pełnoletniego syna skarżących (wskazano, że wyjaśnienia te powinny być w odpowiedni sposób udokumentowane, w szczególności jeżeli osoba ta nadal się uczy, zaświadczeniem wystawionym przez szkołę lub uczelnię, jeśli natomiast jest bezrobotna – zaświadczeniem właściwego urzędu pracy) oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ustosunkowując się do wezwania, skarżący w piśmie z dnia 24 sierpnia 2012 r. oświadczyli, że wyznaczony nim termin był zbyt krótki. Wyjaśnili zarazem, iż wnioskodawczyni "nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy i żadnego dokumentu nie dostanie", zaś "syn tej chwili nie dostanie żadnego zaświadczenia o nauce, ponieważ są wakacje". Ponadto ich zdaniem "reszta punktów z wezwania znajduje się w aktach sprawy". Skarżący stwierdził zatem, że uiścił żądany wpis uiścił, gdyż "zależy [mu] na czasie, żeby tę sprawę zakończyć, a nie przeciągać". Do pisma załączono kserokopię wpłaty wpisu dokonanej w dniu 24 sierpnia 2012 r. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie rozważyć wypada, jakie znaczenie dla sprawy ma pismo skarżących z dnia 24 sierpnia 2012 r., które przecież stanowi reakcję na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Nie jest to zabieg łatwy, ponieważ treść pisma nie została zredagowana jednoznacznie i wymaga interpretacji. I tak z jednej strony wnioskodawcy wyrażają przekonanie, że termin zakreślony wezwaniem jest zbyt krótki. Trudno się z tym zgodzić, skoro zgromadzenie i dostarczenie większości dokumentów objętych wezwaniem, np. rachunków dotyczących kosztów bieżącego utrzymania, zeznań podatkowych czy wyciągów z rachunków bankowych, nie powinno nastręczać większych trudności i stanowić czynność czasochłonną. Niemniej skarżący nie formułują jednocześnie wniosku o przedłużenie terminu wyznaczonego wezwaniem, co więcej podkreślają, iż zależy im na jak najszybszym nadaniu biegu sprawie. W takim kontekście informują też o uiszczeniu wpisu od skargi. Informacja ta nie oznacza więc, iż wolą stron jest cofnięcie wniosku, co uzasadniałoby umorzenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Przeczy temu ich pogląd, zgodnie z którym ich sytuacja materialna znajduje odzwierciedlenie w dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych. Skarżący kwestionują więc wystosowane do nich wezwanie, nie zmieniając stanowiska zawartego we wniosku, iż prawo pomocy powinno być im przyznane. Te wszystkie spostrzeżenia uzasadniają tezę, iż do wspomnianego wniosku trzeba odnieść się merytorycznie. W związku z tym odnotować najpierw należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej powoływanej jako "P.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając dokumentację źródłową. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż powyższa przesłanka zachodzi, nie wykonując wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Nie nadesłali ani jednego żądanych dokumentów i nie złożyli nawet dodatkowych oświadczeń, nie próbując w ogóle ustosunkować się do kwestii poruszonych w wezwaniu. Wezwanie takie zaś – stosownie do art. 255 P.p.s.a. – wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Wezwanie oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Tego rodzaju weryfikacja jest w sprawie niezbędna, ponieważ, wbrew przekonaniu skarżących, nie wystarcza sięgnięcie w tym zakresie do materiałów zgromadzonych w toku postępowania podatkowego. Skądinąd nie można nie zauważyć, że fakt, iż uiścili oni wpis, stoi w sprzeczności z ich oświadczeniem, zgodnie z którym nie mają środków na poniesienie wydatku w takiej wysokości. Niezależnie od wskazanej okoliczności warto zwrócić uwagę, że dokumentacja znajdująca się w aktach administracyjnych pochodzi sprzed kilku miesięcy, nie pozwala więc poczynić ustaleń na temat aktualnej sytuacji skarżących, czyli takiej, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia odnośnie do ich wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie referendarza sądowego uwzględniało zresztą te dokumenty i miało na celu zbadanie także tego, czy wynikające z nich informacje nie uległy zmianie. Przykładem w tej materii jest wezwanie dotyczące udziałów, o których mowa w zaskarżonej decyzji, czy rachunku bankowego, według stanu od dnia, z którego pochodzi ostatnia o nim wzmianka w aktach administracyjnych (adnotacja na fakturze za energię elektryczną o uiszczeniu należności przelewem na jednym z dokumentów dołączonych do pisma oznaczonego jako k. 14). Podsumowując, niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.