I SA/Gl 795/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 1 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy na wstępie wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 10 października 2017 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia zwrócono uwagę, że skarżący, pomimo obszernego i szczegółowego wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, nie przedstawił jakiegokolwiek materiału dowodowego, który mógłby zobrazować jego sytuację materialną. Dokumentacji takiej nie nadesłał także przy sprzeciwie od tego orzeczenia. Dalej referendarz sądowy podniósł, że kolejny wniosek skarżącego został zawarty w zażaleniu z dnia 22 marca 2018 r. i powielony w kolejnym zażaleniu z dnia 25 kwietnia 2018 r. W jego ramach skarżący podniósł, że Spółka, w której jest jedynym wspólnikiem, nie prowadzi już działalności gospodarczej. Oświadczył też, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada jakiegokolwiek majątku i nie uzyskuje dochodów. Pismem z dnia 30 lipca 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, zmierzających do ustalenia sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. W szczególności wezwano go do nadesłania dokumentu obrazującego stan osobowy jego gospodarstwa domowego oraz związane z nim wydatki. Zobowiązano nadto skarżącego do wykazania bieżących dochodów, w tym z tytułu prowadzonej przez niego spółki jawnej. Pouczono przy tym skarżącego, iż niezastosowanie się do jego treści w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto wezwano skarżącego do sprecyzowania zakresu wniosku pod rygorem przyjęcia, że ubiega się o zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na ww. wezwanie skarżący w piśmie z dnia 7 sierpnia 2018 r. przedstawił trudną sytuację Spółki jawnej, w której jest jedynym wspólnikiem, nie nawiązał natomiast do żadnego z punktów wezwania, które dotyczyły jego osobistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Skarżący wyliczył nadto postępowania egzekucyjne, które się toczą przeciwko A Sp. jawnej w likwidacji R.. W piśmie tym skarżący nie ustosunkował się także do tej części wezwania, w której zobowiązano go do sprecyzowania zakresu wniosku. Referendarz sądowy zaakcentował, że Spółka jawna, w której skarżący jest wspólnikiem, wielokrotnie zwracała się do tutejszego Sądu z wnioskami o przyznanie prawa pomocy, które rozpoznawano odmownie. Ostatnie postanowienie wydano w dniu 7 sierpnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 81/17. Referendarz sądowy podkreślił wówczas, że Spółka nie nadesłała wymaganych dokumentów źródłowych. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy na wstępie, zacytował treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "ppsa"), wskazując przy tym, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowity musi udowodnić, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przystępując do rozpoznania wniosku, referendarz sądowy w pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że skarżący składając rozpatrywany wniosek zainicjował kolejne w tej sprawie postępowanie o przyznanie prawa pomocy, co oznacza że jego rozpoznanie winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 ppsa. Jednocześnie wskazał, że użyte w treści tego przepisu pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło. Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tymczasem, jak podkreślił referendarz sądowy, skarżący nawet nie podjął próby umożliwienia zbadania, czy w jego przypadku doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności. Zaznaczył, że jego wezwanie, które zawierało precyzyjnie sformułowany zakres żądanych dokumentów, pozostało bez odpowiedzi. Zdaniem referendarza sądowego wezwanie to skonstruowane było w taki sposób, aby umożliwić skarżącemu udokumentowanie także tych okoliczności stanu faktycznego, których nie wyjaśniono już w poprzednim postępowaniu zakończonym orzeczeniem z 10 października 2017 r. Powołując się dalej na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, referendarz sądowy wskazał, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 ppsa. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy zaznaczył przy tym, że odpowiedź skarżącego na jego wezwanie polegająca na przedstawieniu trudnej sytuacji Spółki, w której jest wspólnikiem, nie popartej skądinąd żadnym dokumentem źródłowym, nie może być potraktowana jako replika na wezwanie z dnia 30 lipca 2018 r. W dalszym ciągu nie jest bowiem znany stan osobowy gospodarstwa domowego skarżącego, a zatem krąg osób, które mogą współkształtować jego sytuację materialną między innymi poprzez współuczestnictwo w ponoszeniu kosztów utrzymania. Do dalszych mankamentów dowodowych wniosku referendarz sądowy zaliczył także brak dokumentacji obrazującej dochody skarżącego. Niepodobna przecież w ocenie referendarza sądowego przyjąć, że nie uzyskuje on żadnych dochodów, które pozwalają mu chociażby na utrzymanie stałych miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, czy na zakup najpotrzebniejszych rzeczy takich jak żywność, czy środki higieny. Zdaniem referendarza sądowego wyjaśnienie ww. okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego ma szczególne znaczenie z uwagi na relatywnie niewielką wysokość opłat sądowych w tej sprawie. Najwyższa z nich sprowadza się bowiem do kwoty 100 zł. Konkludując referendarz sądowy uznał, że bierna postawa skarżącego nie pozwoliła na odstąpienie od uprzednio zapadłego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. W sprzeciwie złożonym od ww. postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazał, że brak było podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy z uwagi na trudną sytuację majątkową skarżącego, który nie dysponuje na ten cel jakimikolwiek środkami finansowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przyjmując, że nie nadesłał on dokumentów źródłowych, które umożliwiałyby ocenę jego możliwości finansowych. Poza tym uznał, że skarżący składając kolejny raz w tej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, że doszło do zmiany okoliczności, które stanowiły przesłankę do wydanego wcześniej postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaznaczyć bowiem należy, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Wskazuje na to użyte w treści art. 246 § 1 pkt 1 ppsa określenie "gdy wykaże", które oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Podzielić także należy stanowisko referendarza sądowego odnośnie wydanego już w sprawie prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, które zachowało prawną moc. Obecnie więc rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w okresie, jaki upłynął od wydania postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, zaszły zmiany, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż te które wtedy zapadło. Z uwagi bowiem na treść art. 164 i art. 165 ppsa odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwość ponoszenia kosztów postępowania. Mając powyższe na względzie – w ocenie Sądu – referendarz sądowy zasadnie przyjął, że w niniejszej sprawie nie doszło do zmiany okoliczności w porównaniu z już rozpoznanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które mogłyby doprowadzić do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przede wszystkim należy odnotować, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w ramach poprzedniego postępowania, był brak udokumentowania przez skarżącego jego sytuacji finansowej. Skarżący w odpowiedzi na kolejne wezwanie referendarza sądowego, w dalszym ciągu nie przedstawił wyczerpujących oświadczeń oraz dokumentów, które pozwoliłyby ocenić w pełni jego sytuację majątkową i materialną. W szczególności nadal nie jest znany stan osobowy gospodarstwa domowego skarżącego, a zatem – jak słusznie zauważył referendarz sądowy – krąg osób, które mogą współkształtować jego sytuację materialną. Brak jest także jakichkolwiek informacji o wysokości dochodu skarżącego oraz o wysokości jego stałych, miesięcznych wydatków, a sygnalizowane wyżej mankamenty dowodowe wniosku nie pozwalają zbilansować dochodów i wydatków w gospodarstwie domowym skarżącego, co ma istotne znaczenie z uwagi na wysokość opłat sądowych, które zostały w tej sprawie ustalone na najniższym poziomie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Brak tych dwóch wartości uniemożliwia dokonanie oceny możliwości płatniczych skarżącego, co wyklucza przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Reasumując powtórzyć zatem należy, że zgodnie z orzecznictwem to rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie. Jego brzmienie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Uchylanie się zaś strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji podzielić należy stanowisko referendarza sądowego co do tego, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W takiej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 ppsa, Sąd postanowił jak w sentencji.