I SA/Gl 798/08

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 2008 r. sprawy ze skargi U. H. i M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] ., nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżących od kosztów sądowych; 2. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek, podnieśli, że uzyskiwane dochody ([...] zł z działalności gospodarczej skarżącego, [...] zł tytułem umowy zlecenia skarżącej oraz ok. [...] zł stypendium córki skarżących) nie wystarczają na utrzymanie ich wieloosobowej rodziny (skarżący mają trójkę uczących się dzieci). Zwrócili jednocześnie uwagę na swoje problemy zdrowotne oraz na konieczność korzystania przez ich rodzinę z różnych form pomocy społecznej, zarówno pieniężnych, jak i rzeczowych (bezpłatne obiady dla ubogich dzieci). Według wniosku wszystkie nieruchomości należące do wnioskodawców (wyliczono: nieruchomość o powierzchni 120m2, nieruchomość rolną o powierzchni 1,24 ha i budowę o powierzchni 0,05 ha) stanowią przedmiot zajęć egzekucyjnych. Skarżący z własnej inicjatywy oraz na wezwanie referendarza sądowego nadesłali: odpisy dokumentów związanych z pomocą społeczną świadczoną rodzinie skarżących i z umową zlecenia skarżącej, wyciągu z rachunku bankowego skarżącego (odnotowują one stosunkowo niewielką ilość operacji; saldo na rachunku na koniec sierpnia 2008 r. wynosiło [...] zł), zeznań podatkowych skarżących za 2007 r. (skarżący wykazał przychód z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł oraz dochód w kwocie [...] zł), zaświadczenie z ewidencji działalności gospodarczej skarżącego oraz tabelę amortyzacji należących do niego środków trwałych (według niego wartość środków trwałych zaktualizowanych na dzień 1 stycznia 2007 r. wyniosła [...] zł; z dokumentu nie wynika, aby środki te były zajęte w toku egzekucji), odpis księgi wieczystej potwierdzający obciążenie hipoteczne nieruchomości skarżących, odpis decyzji przyznającej skarżącemu dopłatę do gospodarstwa rolnego na rok 2007 w wysokości [...] zł, odpisy zaświadczeń dotyczących stanu zdrowia skarżących oraz ich dzieci, odpisy rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a nadto – w formie wydruków z poczty elektronicznej – oświadczenia senatora RP w sprawie inwestycji budowlanej podjętej przez skarżących. Nie przedstawiono natomiast większości dokumentów odnoszących się do działalności gospodarczej skarżącego spośród tych, które wyraźnie wskazano w wezwaniu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, a mianowicie odpisów: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres. Skarżący usprawiedliwił ów brak, wyjaśniając, że jego przedsiębiorstwo zbankrutowało, a środki wykorzystywano w działalności gospodarczej bądź stanowią przedmiot zajęć egzekucyjnych, bądź nie nadają się do użytku czy wykorzystania. Wnioskodawcy oświadczyli również, że nie zachowują rachunków dokumentujących wysokość wydatków na leczenie, że jest ona uzależniona od aktualnych potrzeb i możliwości finansowych oraz że "raz jest to kwota [...] zł, innym razem [...] zł". Podkreślili wreszcie, iż stoją przed koniecznością zakupu opału i remontu instalacji grzewczej. Skarżącym przyznano już prawo pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1263/06 – postanowieniem z dnia 6 października 2006 r. zwolniono ich od kosztów sądowych oraz oddalono wniosek w pozostałym zakresie. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 przywołanej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazali, iż zachodzą podstawy uwzględnienia ich żądania w całości. Nie wykonali oni bowiem wezwania do nadesłania większości dokumentów żądanych w wezwaniu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w zakresie odnoszącym się do działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, co uniemożliwia poczynienie wolnych od wątpliwości i aktualnych ustaleń w tej materii. Przedłożony odpis zeznania podatkowego pozwala przecież wyłącznie na wyciągnięcie ogólnych wniosków dotyczących sytuacji majątkowej podatnika w roku ubiegłym, nie dostarcza natomiast żadnych informacji na temat dochodów osiąganych w roku bieżącym. Jego treść przy tym – podobnie zresztą jak treść przedstawionego odpisu tabeli amortyzacyjnej, nie zawierająca jakiejkolwiek wzmianki o zajęciu egzekucyjnym środków trwałych wymienionych w tym dokumencie – w najmniejszym stopniu nie potwierdza wyjaśnień wnioskodawcy o sytuacji finansowej jego przedsiębiorstwa. Przeciwnie, z zeznania tego wynika, że uzyskał on znaczne przychody z działalności gospodarczej, ponosząc również wysokie koszty z tym związane, przy czym obie te wartości wprost niewspółmiernie przewyższają wysokość należnego w sprawie wpisu. Niepodobna przy tym uznać, iż skarżący dostatecznie usprawiedliwił brak rozpatrywanych dokumentów, powołując się na swoje bankructwo, skoro we wniosku wyraźnie wspomniał o dochodach z działalności gospodarczej. Z drugiej strony jednak nie można tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. W myśl przywołanego przepisu poniesienie kosztów sądowych nie może mianowicie wiązać się z uszczerbkiem dla tegoż utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie rozpoznającego wniosek przesłanka ta została spełniona w niniejszej sprawie. Do powyższego wniosku prowadzi wzgląd na takie okoliczności jak obciążenie hipoteczne nieruchomości skarżących, ich problemy zdrowotne, utrzymanie licznej rodziny, a przede wszystkim korzystanie przez nich z różnych form pomocy społecznej. Nie można bowiem wymagać od osób, które celem pokrycia elementarnych potrzeb życiowych otrzymują tego rodzaju pomoc, aby generowały środki na opłacenie kosztów sądowych. Na marginesie warto odnotować, iż ustanowienie radcy prawnego w niniejszej sprawie nie jest – zdaniem rozpoznającego wniosek – uzasadnione również z uwagi na inne przyczyny, tj. na stan skomplikowania sprawy czy nieporadność strony. Udział adwokata nie jest też konieczny na obecnym etapie postępowania, skoro – zgodnie z art. 175 § 3 pkt 1 oraz art. 194 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 tego Prawa Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według jego art. 134 § 1 nie jest związany granicami skargi. W konsekwencji nieuwzglednienie wniosku skarżących w całości nie narusza ich prawa do sądu. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.