I SA/Gl 798/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka, Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia NSA Anna Wiciak (spr.), Protokolant Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi U. i M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej - umorzenie zaległości podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] nr [...] Działając na podstawie art. 17, 18, i 21 ust.1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. j. Dz. U. Nr 79, poz. 856 z 2001 r.) art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.) art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na posiedzeniu w dniu [...] r. w po rozpatrzeniu odwołania U. i M. H. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] r. w przedmiocie niewyrażenia zgody na umorzenie zaległego podatku od nieruchomości utrzymało mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji na wstępie nawiązano do przebiegu postępowania podatkowego i w tych ramach wskazano, że U. i M. H. zam. K., ul. [...], zwrócili się z prośbą do Wójta Gminy K. o umorzenie podatku gruntowego za 2006 r. uzasadniając ją trudną sytuacją materialną rodziny. Wójt Gminy po zebraniu materiału dowodowego i rozpoznaniu sytuacji materialnej postanowił nie wyrazić zgody na umorzenie przedmiotowego podatku. W odwołaniu od tej decyzji podatnicy do Kolegium Podatnicy nie zgodzili się z argumentacją Wójta zawartą w decyzji i jeszcze raz podkreślili trudną sytuację materialną rodziny. Następnie przedstawiono argumentację organu odwoławczego, który odwołania nie uwzględnił. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zaakcentowało, że stan faktyczny i prawny ustalony przez organ I instancji, nie budzi wątpliwości. Następnie nawiązano do treści art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, lub odsetki za zwłokę. Podkreślono też, że na mocy art. 48 § 1 powyższej ustawy organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może między innymi: odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. W oparciu o zacytowane przepisy organ odwoławczy zaakcentował, że udzielanie ulg podatkowych odbywa się na zasadzie uznania administracyjnego, które jest konstrukcją prawną, dającą organowi możliwość udzielenia ulgi, bądź jej odmówienia, w granicach wyznaczonych przez prawo. W sprawach o udzielenie ulgi, niezbędne jest zbadanie przesłanki "ważnego interesu podatnika", czyli ustalenie czy sytuacja konkretnego podatnika mieści się w granicach tego pojęcia. Podkreślono też, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności stanu faktycznego sprawy, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia, nawet w sytuacji istnienia ważnego interesu podatnika. W tym zakresie Kolegium nie dopatrzyło się uchybień organu I instancji. W aktach sprawy znajdują się dokumenty stwierdzające, iż organ podatkowy I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające pod kątem sytuacji finansowej rodziny H.. Znajduje się w aktach informacja o pomocy finansowej ze strony Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej dla Państwa H.. Ponadto Wójt Gminy w piśmie do Kolegium informuje, że podatnikom za lata 2005 - 2007 łącznie umorzono [...] zł podatku. Dalej podkreślono, że ulgi podatkowe są wyjątkiem od zasady powszechności i równości opodatkowania i tylko w nadzwyczajnych sytuacjach organ podatkowy może udzielić takiego uprzywilejowania. Stanowisko Kolegium Odwoławczego w przedmiocie regulowania zobowiązań podatkowych przez podatników jest zbieżne ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym podczas dokonywanej wykładni prawa należy przyjmować, że wszelkie zwolnienia i ulgi podatkowe w systemie prawa polskiego są wyjątkiem i istotnym odstępstwem od zasady sprawiedliwości podatkowej (powszechność i równość podatkowa), a ich zastosowanie nie może odbywać się w drodze wykładni rozszerzającej, systemowej, czy celowościowej (Wyrok NSA z dnia 12 czerwca 1992 r. SA/PO 596/92 "Wspólnota" z 1993r. nr 20). Nawet zatem w sytuacjach wystąpienia okoliczności uzasadnionych ważnym, interesem podatnika, organ nie jest bezwzględnie zobowiązany umorzyć zaległość podatkową lub zastosować innego rodzaju ulgę podatkową (wyrok NSA z dnia 28 kutego 2001 r. sygn. akt I SA/Ka 2398/99). Dalej zaakcentowano, że przy orzekaniu o uldze podatkowej organ musi brać pod uwagę interes publiczny ponieważ właśnie względy społeczne wymagają również żeby zobowiązania podatkowe były realizowane, a podatnik pochopnie nie był z nich zwalniany (wyrok NSA z dnia 24 września 1998 r. sygn. akt I SA/Sz 1913/97). Podkreślono, że Gmina jako jednostka samorządu terytorialnego nie ma obowiązku rezygnowania z dochodów budżetowych, gdyż ciąży na niej szereg zadań finansowych wynikających z ustawy o samorządzie terytorialnym. Z budżetu gminy finansowana jest między innymi infrastruktura lokalna (drogi, ochrona środowiska, opieka społeczna). Samorządowe Kolegium Odwoławcze przy rozpatrywaniu sprawy dotyczącej ulgi podatkowej nie jest uprawniony do jej merytorycznego rozstrzygnięcia, a jedynie do zbadania, czy w danej sprawie organ podatkowy nie przekroczył granicy swobodnego uznania. Stosowanie złagodzeń (ulg) podatkowych nie jest obowiązkiem organu gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta), a odmowa nie jest naruszeniem prawa o ile zostanie podjęta zgodnie z procedurą i materią prawa podatkowego. Zdaniem Kolegium Wójt Gminy wydając w tej sprawie decyzję nie naruszył prawa, gdyż wziął pod uwagę wszystkie okoliczności. Wobec tego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do zmiany, bądź uchylenia decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podatnicy powtórzyli argumentację podniesioną wcześniej w odwołaniu akcentując to, że nie mogą zgodzić się z oceną organów podatkowych o nie istnieniu ustawowej przesłanki ważnego interesu podatnika, w sytuacji gdy chodzi o wielodzietną rodzinę znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Zdaniem podatników, równie niesprawiedliwe jest przyjecie braku ważnego interesu publicznego, w sytuacji gdy rodzina jest najwyższym dobrem społecznym. Nie jest celowe przyznawanie rodzinie niskiej, jak na standardy europejskie, pomocy publicznej i równoczesne egzekwowanie od niej zaległości podatkowych. Zdaniem skarżących ,objęta skargą decyzja nie ma nic wspólnego z deklarowaną przez organy władzy troską o rodzinę i zasadami sprawiedliwości społecznej. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: skarga okazała się zasadna. Punktem wyjścia oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ostatecznej musi być stwierdzenie, że zgodnie z art. 67 a §1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika na wniosek podatnika -organ podatkowy może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę. Ocena czy w konkretnym przypadku zachodzą okoliczności wymienione w tym przepisie została pozostawiona organowi administracji państwowej. Omawiany przepis skonstruowany jest bowiem na zasadzie uznania administracyjnego, Ustalenie zatem, że istnieją przesłanki w nim wymienione, które uzasadniałyby ewentualne umorzenie zaległości podatkowej, stanowi konieczną przesłankę dla rozważania możliwości takiego rozstrzygnięcia ale samo przez się nie zobowiązuje organu podatkowego do wydania decyzji uwzględniającej wniosek podatnika. W świetle powyższego organ podatkowy nie ma obowiązku wydania decyzji zgodnie z wnioskiem podatnika. Organ I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za rozstrzygnięciem uwzględniającym wniosek i zastosowaniem wobec skarżących tej formy ulgi. Swe stanowisko w tym przedmiocie oparł w istocie na jednej okoliczności, a mianowicie na tym, że w ostatnich trzech latach podatkowych skarżący skorzystali z ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości w łącznej kwocie [...] zł. Brak natomiast w uzasadnieniu decyzji tego organu jakiegokolwiek odniesienia się do aktualnej sytuacji finansowej rodziny podatników. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji na tle zebranych w sprawie dowodów, a także argumentacji odwołania, wskazuje na to, że organ podatkowy II instancji z naruszeniem art. 187 Ordynacji podatkowej nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. W każdym zaś razie z okoliczności wynikających z tego materiału wyprowadził wnioski, których z uwagi na charakter ulgi, o którą zabiegają skarżący zaaprobować nie sposób. To prawda, że zasadnicza argumentacja skarżących koncentruje się wokół ich wyjątkowo trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej. Nie może być sporu co do tego, że jest ona wyjątkowo skomplikowana. Jedynym źródłem utrzymania tej kilkuosobowej rodziny są zasiłki rodzinne, stypendia, pomoc z opieki społecznej. Stan zdrowia obojga skarżących nie jest dobry co wynika z dokumentacji lekarskiej. To prawda, że z powodu tak dramatycznej sytuacji materialnej skarżący korzystali w ubiegłych latach z ulg podatkowych co nie znaczy, że ta okoliczność może stanowić jedyny powód odmowy uwzględnienia ich obecnie rozpoznawanego wniosku. Tak jednak w rozpoznawanej sprawie się stało. Przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy nie można pominąć tego, iż wprawdzie dowody zebrane w toku postępowania podatkowego faktyczne wskazują na wyjątkowo trudną sytuację finansową skarżących uzasadniającą przyznawanie wsparcia w ramach pomocy publicznej to organy podatkowe powołują jako jedyny w istocie powód odmowy uwzględnienia wniosku fakt uzyskania w odrębnych postępowaniach ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych. Organy podatkowe nie dostrzegły przesłanek z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej akcentując, że podatnik nie wykazał, iż zaległości podatkowe nie powstały z jego winy. Organ odwoławczy podkreśla, że argumentacja skarżących jest "skąpa", co do możliwości spłaty rat. Tymczasem, to przecież na organie prowadzącym postępowanie ciąży ostatecznie obowiązek skompletowania materiału dowodowego. Jeśli pewne okoliczności nie zostały jednoznacznie wyjaśnione, należało dążyć do usunięcia wątpliwości poprzez przesłuchanie skarżących. Z takiego środka dowodowego jednak organy rozpoznające sprawę nie skorzystały, co należy potraktować jako mające wpływ na wynik sprawy uchybienie normie art. 180 i 187 Ordynacji podatkowej. Z tych powodów, działając w oparciu o przepis art. 145 § 1pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270) orzeczono jak w sentencji, uchylając również decyzję organu I instancji. Charakter zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej sprawia, że nie zachodzi potrzeba określania w wyroku czy i w jakim zakresie akt pozbawiony tym wyrokiem mocy wiążącej nie może być wykonany do czasu jego uprawomocnienia (art. 152 p.p.s.a.).