I SA/Gl 799/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za lipiec 2011 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł M. L. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W dalszej kolejności wniosek ów, w następstwie wezwania referendarza sądowego, został złożony na urzędowym formularzu PPF z dnia 25 września 2017 r. W motywach wniosku skarżący podniósł, że jest dłużnikiem wobec ZUS na kwotę około 100.000,00 zł. Dodatkowo został obciążony zobowiązaniem podatkowym m.in. na mocy zaskarżonej decyzji na kwotę około 250.000,00 zł. Na skutek posiadanych obciążeń finansowych, skarżący zlikwidował prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. Obecnie jest zatrudniony na 1/5 etatu, a dodatkowym źródłem dochodu są zajęcia dorywcze. Osiągane dochody pokrywają jedynie niezbędne wydatki. W świetle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada jakiegokolwiek majątku. Łączny miesięczny dochód oszacował na kwotę 1000 zł. Do stałych zobowiązań zaliczył: świadczenie alimentacyjne - 500 zł, koszty utrzymania mieszkania – 200 zł, media – 100 zł, wyżywienie, ubrania i dojazdy – 200 zł. W wyniku analizy treści ww. oświadczenia, pismem z dnia 2 października 2017 r., referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wskazanie tytułu prawnego, na którego podstawie skarżący zajmuje lokal mieszkalny będący jego miejscem zamieszkania; 2) nadesłanie dokumentu wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącego; dodatkowo należało przybliżyć relacje łączące te osoby oraz wskazać w jaki sposób osoby te ewentualnie kształtują sytuację materialną i finansową skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania nieruchomości; 3) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektr., telefon, odpady; potwierdzeń wpłat z tytułu: ubezpieczenia, ogrzewania itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne (wydane po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać, kto i w jakim zakresie partycypuje w ponoszeniu ww. opłat; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącego oraz pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców informujące o wysokości wynagrodzenia w ostatnich czterech miesiącach, wskazujące nadto formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należy nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; udokumentowanie prac dorywczych może nastąpić poprzez nadesłanie oświadczeń osób trzecich, które potwierdziłyby te okoliczności; 6) nadesłanie kopii dokumentu, na którego podstawie nałożono na skarżącego obowiązek alimentacyjny; w tych ramach należy nadto nadesłać oświadczenie osoby alimentowanej o przebiegu realizacji ww. obowiązku i ewentualnych zaległościach z tego tytułu. W ww. wezwaniu, doręczonym adresatowi w dniu 21 października 2017 r., pouczono wnioskodawcę, że niezastosowanie do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Wskazano nadto, że ilekroć w wezwaniu jest mowa o osobach przebywających ze skarżącym w gospodarstwie domowym, należało przez to rozumieć również żonę, niezależnie do tego, że w małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa, należy przez to rozumieć również te osoby, które wpływają na sytuację finansową skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania. Pismem z dnia 27 października 2017 r. skarżący zwrócił się do przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku, podnosząc, że w zakreślonym terminie nie miał możliwości zgromadzenia żądanych dokumentów i informacji. Mocą zarządzenia z dnia 7 listopada 2017 r. uwzględniono wniosek skarżącego i przedłużono mu termin do wykonania wezwania referendarza sądowego z dnia 2 października 2017 r. o 7 dni, licząc od dnia doręczenia odpisu zarządzenia. Rzeczony odpis doręczono skarżącemu w dniu 20 listopada 2017 r. Skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Jego rozstrzygnięcie sprowadza się w gruncie rzeczy do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Tymczasem skarżący, pomimo przedłużonego terminu, nie nadesłał żadnego z dokumentów wymienionych w takim wezwaniu. Termin zakreślony dla dokonania tej czynności procesowej upłynął więc bezskutecznie w dniu 27 listopada 2017 r. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej, wzmacnia wątpliwości co do ich wiarygodności. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że referendarz sądowy, podejmując decyzję o wezwaniu skarżącego do uzupełnienia wniosku, uznał, że dane wskazane w druku PPF są niewystarczające do podjęcia wolnego od wątpliwości rozstrzygnięcia. Należy zatem odnotować, że obszerne wezwanie referendarza sądowego zmierzało między innymi do ustalenia, czy, i w jakim zakresie, na skarżącym ciąży obowiązek ponoszenia wydatków z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, wszak – jak zeznał – nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości. Wezwanie zmierzało także do ustalenia z jakiego źródła dochodów pokrywane są rzeczone wydatki oraz kto, wespół ze skarżącym, w nich partycypuje. Wezwanie zmierzało nadto do uzyskania danych wskazujących na rzecz kogo skarżący zobowiązany jest do płacenia alimentów i jaki jest przebieg tej alimentacji. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publ. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast gdy ten uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji o sytuacji finansowej, w której się znajduje lub podaje takie fakty, które pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por.: postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publ. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08 LEX nr 530368). Akcentowana wyżej bierność procesowa skarżącego nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Reasumując, rozpoznany wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.