I SA/Gl 807/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej - umorzenia zaległości podatkowej na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia [...] r. skarżący J. G. został zwolniony od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100,00 zł. Orzeczenie to wydano w następstwie zgłoszenia przezeń żądania przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie zostało ono zaskarżone. Ustosunkowując się w terminie do wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100,00 zł od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 30 marca 2011 r. i jego doręczenie, skarżący złożył pismo z dnia 21 kwietnia 2011 r., w którym sformułował prośbę o zwolnienie go od tej opłaty. Zwrócił przy tym uwagę, że uprzednio został częściowo zwolniony od kosztów sądowych, a także wskazał, iż jego sytuacja od tamtego czasu uległa zmianie z powodu zajęcia wynagrodzenia za pracę "tytułem alimentów ok. 17 tyś zł zaległych plus 800 zł/mc bieżących". Zarazem oświadczył, że na mocy ugody sądowej jest także zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego na rzecz drugiej córki w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Natomiast w złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 maja 2011 r. zaznaczył, iż jego żądanie obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Powtórzył wówczas, że wynagrodzenie za pracę zostało zajęte przez komornika z tytułu zasądzonych alimentów oraz, że, zgodnie z ugodą sądową, jest nadto zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego na rzecz drugiej córki. Dodał również, iż: nie dysponuje środkami na zakup leków; od 2006 roku jest przewlekle chory; ma do uregulowania należności wobec urzędu skarbowego na kwotę 2.700,00 zł oraz kredyty bankowe na kwotę ok. 100.000,00 zł, które nie są spłacane; nie posiada przy tym żadnych oszczędności ani majątku; we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje wraz z żoną, z którą ma ustaloną rozdzielność majątkową, oraz córką; jedyny ich dochód stanowi jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 4.900,00 zł, które po potrąceniu kwoty egzekwowanych alimentów zaległych (ok. 18.000,00 zł) oraz bieżących (800,00 zł na miesiąc) daje 1.300,00 zł z czego 300,00 zł łoży na drugą córkę, a 1.000,00 zł przeznacza "na opłatę związaną z mieszkaniem". W dniu 2 czerwca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez: 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym, mimo rozdzielności majątkowej, przez jego małżonkę, wyjaśniając, że w tym celu należy nadesłać: zaświadczenia pracodawców skarżącego oraz jego małżonki o wysokości wynagrodzenia wypłaconego im w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i wysokość kwot potrącanych w związku z zajęciami egzekucyjnymi, a nadto zaświadczenie o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2) przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, m. in. w A, posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym przez jego małżonkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat; w przypadku gdyby rachunki te były zajęte – przedstawienie potwierdzającego ten fakt zaświadczenia wystawionego przez bank, informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji po dniu 2 czerwca 2009 r. – złożenie stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącego oraz jego małżonkę; 4) wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania oraz poparcie oświadczeń w tym zakresie składanych stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.; 5) nadesłanie zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub innego dokumentu, z którego wynikałyby te dane, np. harmonogramu spłaty należności kredytowych; 6) udokumentowanie aktualnej wysokości obowiązków alimentacyjnych skarżącego poprzez nadesłanie w szczególności kopii stosownego wyroku, a także pokwitowań wpłaty alimentów, wezwać do ich zapłaty itp.; 7) nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.; 8) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytuły stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Do powyższego wezwania skarżący nie ustosunkował się. Mając to na względzie, referendarz sądowy wydał w dniu [...] r. postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, którego odpis doręczono wnioskodawcy w dniu 4 sierpnia 2011 r. Tego samego dnia skarżący oddał w polskim urzędzie pocztowym pismo z dnia 4 sierpnia 2011 r. zawierające prośbę o uwzględnienie jego sytuacji majątkowej "oraz przywrócenie terminu 7 dni na złożenie zeznania". Wyjaśnił w nim, że brak możności odniesienia się do powyższego wezwania został spowodowany ciągiem zdarzeń, na który złożyły się: utrata pracy, przebyta choroba, korespondencja z zakładem pracy i przygotowanie korespondencji do sądu pracy w związku ze wskazanym zwolnieniem. Dodał, że jego żona, powołując się na rozdzielność majątkową, nie wyraziła zgody na przekazanie dokumentacji o jej zarobkach i ponoszonych opłatach na mieszkanie, wyciągu z jej rachunku, ani kopii zeznania podatkowego za rok 2010. Wskazał przy tym, że jest zatrudniona na 3/4 etatu jako nauczyciel, jej dochód miesięczny netto to ok. 1200-1300 zł i nie ma innego źródła utrzymania, a nadto jest najemcą lokalu, w którym wspólnie zamieszkują. Skarżący podkreślił następnie, że nie posiada potwierdzeń zakupu leków; jedynym jego dochodem była utracona praca a do spłacenia pozostają mu zobowiązania: podatkowe w wysokości 2.900,00 zł, alimentacyjne w wysokości wyżej podanej, a także względem: C S.A. we W. (ok. 7.500,00 zł), D w W. (ok. 6.000,00 zł) i E S.A. (31.000,00 zł). Na poparcie swych oświadczeń przedstawił kserokopie: pisma jego byłego pracodawcy z dnia 20 czerwca 2011 r., z którego wynika, iż w dniu 13 czerwca 2011 r. wręczono mu wypowiedzenie umowy zawartej na czas nieokreślony ze skutkiem od dnia 31 lipca 2011 r., ugody sądowej dotyczącej zobowiązania się skarżącego do płacenia alimentów na rzecz małoletniej córki w kwocie po 300,00 zł miesięcznie oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych wystawionego w dniu 30 listopada 2010 r. Natomiast w dniu 10 sierpnia 2011 r. skarżący oddał sprzeciw, w którym zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia została przedstawiona jego sytuacja przed wypowiedzeniem mu umowy o pracę oraz przed otrzymaniem zajęcia wynagrodzenia tytułem niedopłaty podatku w kwocie 2.900 zł. Do pisma tego załączył kserokopie złożonych uprzednio: umowy majątkowej małżeńskiej, pisma pracodawcy z dnia 20 czerwca 2011 r., ugody sądowej dotyczącej świadczenia alimentacyjnego w kwocie 300,00 zł i zajęcia wynagrodzenia za pracę wystawionego w dniu 30 listopada 2010 r. Nadto złożył kserokopię zawiadomienia z dnia 7 lipca 2011 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego jego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą, z którego wynika, iż do potrącenia została kwota 2904,77 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż rozpoznanie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia pisma z dnia 4 sierpnia 2011 r. jest oczywiście niecelowe, gdyż, wobec możności merytorycznego rozpatrzenia wniesionego przezeń sprzeciwu od postanowienia z dnia [...] r., pismo to i tak podlega analizie przy badaniu zasadności jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przystępując w tej sytuacji do rozpatrzenia wniosku skarżącego, zaakcentować należy iż prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi prawo pomocy w zakresie częściowym, które zostaje przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 powołanej wyżej ustawy). Podkreślenia więc wymaga, iż ciężar przekonania oceniającego co do zasadności zgłoszonego wniosku, spoczywa na zgłaszającym to żądanie. Tym bardziej powinien on zatem należycie ustosunkować się do skierowanego doń wezwania o uzupełnienie przedstawionych danych, gdyż zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy. Ma to także znaczenie w sytuacji, kiedy rozpatrywany wniosek zostaje złożony jako kolejny w sprawie, ponieważ, co nie ulega wątpliwości, warunkiem wydania odmiennego niż uprzednio rozstrzygnięcia jest zmiana okoliczności stanowiących podstawę oceny zasadności żądania. Odnosząc powyższe uwagi do badanego przypadku, stwierdzić należy, iż skarżący, także na etapie składania sprzeciwu, niemalże w ogóle nie ustosunkował się do wezwania referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2011 r., co uniemożliwia uwzględnienie zgłoszonego przezeń żądania. Należy bowiem mieć na względzie to, iż decydujące znaczenie dla oceny zasadności takiego wniosku ma porównanie wysokości koniecznych do poniesienia kosztów sądowych z ogólnie rozumianą, aktualną sytuacją strony. Ta jednakże jest niemożliwa do zrekonstruowania w świetle oświadczeń skarżącego, które w znacznej mierze nie zostały poparte odwołaniem się do materiałów źródłowych. Podkreślenia wymaga, iż bynajmniej nie dotyczy to jedynie sytuacji jego małżonki: wszak, pomimo wezwania, nie złożył on m. in. swego zeznania podatkowego za rok 2010, a także nie udokumentował wysokości opłat za mieszkanie, które zgodnie z jego oświadczeniem, wynoszą dziesięciokrotność kwoty należnej do uiszczenia na tym etapie postępowania wskazanym wyżej tytułem. Co prawda, od czasu, kiedy rozpoznaniu podlegał uprzednio złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy, sytuacja skarżącego uległa zmianie z uwagi przede wszystkim na utratę pracy, jednakże ta okoliczność w świetle powyższego nie jest wystarczająca do odpowiedzi na pytanie o jego rzeczywiste zdolności płatnicze, a w konsekwencji nie pozwala na pozytywną weryfikację rozpatrywanego żądania. Dlatego też uznać należało, że skarżący nie wykazał, by w jego sytuacji zachodziły przesłanki uzasadniające zmianę postanowienia z dnia 9 listopada 2010 r., co oznacza, że w praktyce zachowuje ono swą moc, gdyż rozpatrywany wniosek – podlega oddaleniu na podstawie powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.