I SA/Gl 81/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp.j. w likwidacji z siedzibą w R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza z dnia 25 czerwca 2018 r. skarżąca Spółka zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach jedyny wspólnik Spółki oświadczył, iż ta nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada środków pieniężnych. W treści oświadczenia o majątku i dochodach rzeczony wspólnik dodał, że wobec Spółki toczą się postępowania egzekucyjne. Pismem doręczonym adresatowi w dniu 20 lipca 2018 r. wezwano Spółkę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: kopii ostatniego sprawozdania finansowego skarżącej Spółki lub kopii bilansu na dzień rozpoczęcia i zakończenia likwidacji; kopii aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej Spółki; kopii zeznań podatkowych złożonych w imieniu skarżącej Spółki i w imieniu jej wspólnika w podatku dochodowym za rok 2017. Jeżeli Spółka nie złożyła takiego zeznania, należało przedstawić zaświadczenie organu podatkowego, które potwierdzi ten fakt, a także to, że Spółka nie uiściła w roku bieżącym żadnych wpłat na poczet tego podatku i nie przedłożyła związanych z tym deklaracji; dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez wspólnika skarżącej Spółki, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano; kopii deklaracji skarżącej Spółki dla podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy lub zaświadczenia organu podatkowego, że Spółka takich deklaracji nie złożyła; kopii raportów kasowych skarżącej Spółki za trzy ostatnie miesiące; wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą Spółkę i przez jej wspólnika, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych posiadaczowi rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank, kopie umowy z bankiem o zamknięciu rachunku lub wspomnianych we wniosku pism wypowiadających umowy rachunku bankowego; kopii faktur lub rachunków obrazujących koszty poniesione przez skarżącą Spółkę w okresie ostatnich trzech miesięcy (lub koszty, do poniesienia których jest ona zobowiązana) oraz wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego jej wspólnika, a także dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W wezwaniu pouczono skarżącą Spółkę, iż niezastosowania się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W piśmie procesowym z dnia 25 lipca 2018 r. wspólnik Spółki oświadczył, że firma już faktycznie nie funkcjonuje i weszła w fazę formalnej likwidacji. Podniósł dalej, że drugi ze wspólników przed wystąpieniem ze Spółki uniemożliwił obecnie reprezentującemu firmę prowadzenie jej spraw. Przez długi czas uniemożliwiał dostęp do dokumentów księgowych. W ww. piśmie Spółki wyliczono nadto postępowania egzekucyjne, które się przeciwko niej toczą. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że poprzedni wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany odmownie. Mocą postanowienia z dnia 23 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, a postanowieniem z dnia 27 grudnia 2017 r. Sąd utrzymał w mocy to orzeczenie. W motywach obu rozstrzygnięć zwrócono uwagę, że Spółka nie nadesłała dokumentów obrazujących jej kondycję finansową. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., "osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania". W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając na uwadze konstrukcję art. 246 § 2 pkt 2 omawianej ustawy, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II OZ 1114/08, LEX nr 527732). Należy nadto w tym miejscu wyjaśnić, że ocena zasadności wniosków o przyznanie prawa pomocy sprowadza się w praktyce do badania wzajemnej relacji pomiędzy bieżącymi, płynnymi aktywami podmiotu, który o to prawo się ubiega, a szacowanymi kosztami sądowymi, niezbędnymi do poniesienia w danym postępowaniu sądowym. Na gruncie ujednoliconego stanowiska judykatury należy nadto odnotować, że oceniając, czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy przepisu art. 246 P.p.s.a. obowiązek, sądy administracyjne powinny badać przedłożone dokumenty źródłowe, o których mowa w art. 255 tej ustawy, pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 370/10, LEX nr 663464). Tymczasem skarżąca Spółka nie nadesłała żadnego z takich dokumentów pozwalających zweryfikować jej oświadczenia, co uniemożliwia poczynienie jakichkolwiek ustaleń dotyczących jej sytuacji, a przez to stwierdzić, czy ziściła się wskazana przesłanka przyznania prawa pomocy. Niepodobna przecież przyjąć, że Spółka, czy też wspólnik występujący w jej imieniu, obecnie jedyny uprawniony do jej reprezentowania, nie jest w stanie dostarczyć dokumentacji księgowej czy podatkowej, którą ma obowiązek prowadzić. Poza tym nic nie stało na przeszkodzie, by wykonał on wezwanie do nadesłania zaświadczeń organów podatkowych mogących poświadczyć, iż Spółka nie złożyła zeznań i deklaracji w podatkach dochodowym oraz od towarów i usług, a także do przedłożenia wskazanych w wezwaniu wyciągów z rachunków bankowych lub dokumentów poświadczających ich zajęcie czy likwidację. Co więcej, z nadesłanego do skargi wydruku będącej informacją odpowiadającą odpisowi aktualnemu z KRS ze stanem na dzień 22 lutego 2017 r. wynikało, że wspólnik reprezentujący Spółkę jest jej likwidatorem. Funkcja ta wiąże się z określonymi obowiązkami i uprawieniami. Do tych pierwszych niewątpliwie należy sporządzenie bilansów na dzień rozpoczęcia i zakończenia likwidacji (art. 81 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych ; dalej w skrócie: "K.s.h."). Jeśli zaś likwidacja trwa dłużej niż rok, sprawozdanie finansowe należy sporządzić na dzień kończący każdy rok obrotowy (art. 81 § 2 K.s.h.). Wynika z tego, że wspólnik-likwidator musi mieć wiedzę na temat ksiąg rachunkowych Spółki, wszak ciąży na nim obowiązek sporządzenia właściwych bilansów likwidacyjnych. Żadnego takiego dokumentu nie nadesłano na potrzebę tego wpadkowego postępowania. Postawę tego wspólnika obrazuje zresztą fakt, że nie przedłożył on również tych dokumentów, które odnoszą się bezpośrednio do jego własnej sytuacji majątkowej, mogących mieć znaczenie ze względu na treść art. 22 § 2 K.s.h. Stosownie do tego przepisu każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że skarżąca Spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., podstaw do przyznania prawa pomocy, a tym samym do zmiany poprzedniego stanowiska przyjętego w postanowieniu z 23 listopada 2017 r. Z tych względów, działając na podstawie tego przepisu oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., mając nadto na uwadze art. 165 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.