I SA/Gl 81/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 października 2018 r. sprzeciwu A Sp. j. w likwidacji w R. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi A Sp. j. w likwidacji w R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia utrzymać w mocy powyższe postanowienie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem wydanym w dniu 7 sierpnia 2018 r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy skarżącej A Sp. j. w likwidacji w R. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Nastąpiło to po rozpoznaniu wniosku, który skarżąca sformułowała w piśmie z dnia 20 marca 2018 r., a następnie uzupełniła w kolejnych pismach, w tym w urzędowym formularzu (PPPr) z dnia 25 czerwca 2018 r., w którym ostatecznie sprecyzowała zakres zgłoszonego żądania. W motywach wniosku skarżąca zasygnalizowała, że wskutek prowadzonej egzekucji komorniczej znajduje się w bardzo trudnej sytuacji i nie osiąga dochodów. Zarazem (tak samo jak w przypadku żądań w tym przedmiocie, zgłoszonych w niniejszej sprawie na wcześniejszym etapie postępowania) nie przedstawiła jakichkolwiek materiałów źródłowych pozwalających na poznanie swej sytuacji, w tym tych, do których złożenia została wezwana. Także w tym przypadku działający w jej imieniu jedyny wspólnik próbował usprawiedliwić ten stan rzeczy brakiem dostępu do niezbędnych dokumentów, wskazując, że pozostają one w dyspozycji drugiego, byłego już wspólnika spółki. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz zwrócił uwagę na te okoliczności. Podkreślił zarazem, że przesądzają one o niemożności uwzględnienia wniosku obecnie rozpoznawanego. Brak udokumentowania sytuacji skarżącej nie pozwala bowiem na stwierdzenie, by w jej przypadku zachodziły sygnalizowane przeszkody poniesienia opłaty sądowej. Przy tym uwadze nie może umknąć, że jedyny działający wspólnik spółki jest zobowiązany do prowadzenia jej spraw i nie może zasłaniać się brakiem aktualnej dokumentacji finansowej. Za niewiarygodne uznać też trzeba, by z uwagi na działanie byłego wspólnika nie był w stanie przedłożyć chociażby tych dokumentów, które dotyczą wyłącznie jego sytuacji osobistej. W sprzeciwie skarżąca wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podniosła, że odmowne załatwienie jej żądania było bezpodstawne z uwagi na to, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej i nie ma żadnych wolnych środków finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnienie motywów niniejszego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) następnie powoływanej w skrócie: p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). W dalszej kolejności podkreślić trzeba, że prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Nie ulega zatem wątpliwości, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich ponoszenia, mający zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie prawa do sądu. Co więcej, ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania spoczywa na wnioskodawcy, a wykazanie przezeń zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy sprawia, że weryfikacja ta może (ale nie musi) być dla niego pozytywna. Jest zatem oczywiste, że wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by przedstawiony materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny, a minimum staranności wymagane w tym względzie sprowadza się do należytego wykonania wezwania do uzupełnienia danych wniosku. Wezwanie to ma bowiem na celu usunięcie wątpliwości, jakie zaistniały w wyniku analizy danych już zaprezentowanych. Służy ono ukierunkowaniu dalszych działań strony, chcącej wykazać, że w jej przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Zarazem nie jest ono wyrazem dowolności, gdyż podstawę do jego skierowania stanowi art. 255 p.p.s.a. Wydaje się więc zrozumiałe, że to w interesie wnioskodawcy leży, by wątpliwości, sformułowane w ramach wspomnianego wezwania, zostały usunięte. Zarazem podkreślić trzeba, że skład orzekający nie ma obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających za uwzględnieniem żądania. Jego zadaniem jest natomiast ocena zasadności wniosku wedle ustawowych przesłanek i w oparciu o zaprezentowany przez stronę materiał źródłowy. Wybiórcza prezentacja tej dokumentacji stanowi zatem wystarczający powód odmownego załatwienia żądania, gdyż uniemożliwia ona poznanie rzeczywistej sytuacji, w jakiej wnioskodawca się znajduje, a tym samym stwierdzenie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego wynika, że powodem tego rozstrzygnięcia było nieprzedstawienie jakichkolwiek materiałów źródłowych pozwalających na poznanie sytuacji skarżącej, w tym jej zdolności płatniczej. Spółka nie zaprezentowała ich nawet w odpowiedzi na wezwanie. Nie uczyniła tego również na etapie złożenia sprzeciwu. Z tego względu uznać należało, że przedstawiona ocena referendarza zachowuje swą aktualność także obecnie. Wymaga ona pełnej akceptacji, albowiem, jak wyżej wspomniano, brak stosownej dokumentacji źródłowej uniemożliwia zweryfikowanie, czy w przypadku spółki rzeczywiście zachodzą przeszkody pozbawiające ją możności poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Samo złożenie oświadczenia tym zakresie jest niewystarczające. Natomiast podjęte próby usprawiedliwienia opisanej bierności procesowej istotnie nie zasługują na uwzględnienie, albowiem – jak trafnie dostrzegł referendarz sądowy – są one mało wiarygodne. Trudno bowiem uznać, by jedyny wspólnik spółki, na którym spoczywa powinność prowadzenia jej spraw, nie dysponował aktualną dokumentacją finansową tego podmiotu. Nie sposób też zgodzić się z twierdzeniem, by nie był on w stanie przedstawić tych dokumentów (np. zeznania podatkowego), które dotyczą wyłącznie jego. W świetle powyższych uwag zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało uznać za prawidłowe i jako takie utrzymać w mocy, co też uczyniono na podstawie art. 260 p.p.s.a. Z tych względów wydanie niniejszego orzeczenia stało się konieczne.