I SA/Gl 815/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Granieczny, po rozpoznaniu w dniu 4 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie innych podatków i opłat – opłaty paliwowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1116 zł skarżący T. P. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, niemająca prawa do zasiłku. Podał, że pozostaje na utrzymaniu najbliższej rodziny i zamieszkuje nieodpłatnie u znajomych. Zaznaczył przy tym, że jego małżonka wraz z trójką dzieci mieszka osobno. Do wniosku skarżący załączył odpis wyroku sądu powszechnego z dnia [...] 2005 r. ustanawiającego rozdzielność majątkową w jego małżeństwie, odpis umowy z dnia [...] 2005 r. w sprawie podziału majątku wspólnego, odpis zaświadczenia z dnia [...] 2010 r., z którego wynika, że skarżący nie figuruje w ewidencji działalności gospodarczej, odpis pisma z dnia [...] 2010 r. przedstawiającego skarżącemu, jako osobie bezrobotnej, oferty zatrudnienia. Strona nadesłała nadto kopie zeznań podatkowych za lata 2008 - 2009 (w 2008 r. skarżący wykazał, głównie z działalności gospodarczej, dochód w wysokości [...] zł; natomiast w zeznaniu za 2009 r. nie zostały wypełnione żadne rubryki, poza dotyczącymi danych osobowych). Wnioskodawca przedłożył także potwierdzenie zameldowania i odpisy ksiąg wieczystych z dnia 22 marca 2010 r. dotyczące nieruchomości, w której jest zameldowany, oraz nieruchomości stanowiącej miejsce zameldowania jego małżonki. Z dokumentów powyższych wynika, że skarżący zameldowany jest w domu należącym do obcych mu osób, które są tam zameldowane razem z nim. W piśmie z dnia [...] 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów, które są uzyskiwane przez skarżącego, jego małżonkę oraz osoby pozostające wraz z nim w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że wezwanie to należy wykonać pomimo rozdzielności majątkowej i różnych miejsc zameldowania); przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, jego małżonkę i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; przedstawienie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, poświadczającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (sprecyzowano, że zaświadczenie to powinno być wystawione po dniu otrzymania wezwania); nadesłanie pisemnych wyjaśnień członków rodziny skarżącego wskazujących wysokość pomocy materialnej udzielonej mu w ciągu ostatnich trzech miesięcy; przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez małżonkę skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odpowiadając na wezwanie, skarżący nadesłał dokumenty, które dołączył już wcześniej do wniosku. Przedłożył dodatkowo wyciąg ze swojego rachunku bankowego, na którym nie odnotowano niemal żadnych operacji finansowych i którego saldo wynosi 10 zł oraz oświadczenia jego rodziców, zgodnie z którym udzielają mu oni pomocy finansowej w wysokości około 400 zł miesięcznie na zakup wyżywienia i ubioru. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie rozpoznający wniosek w pierwszej kolejności podniósł, iż skarżący w przeważającej większości poprzestał na nadesłaniu tych samych dokumentów, które załączył wcześniej do wniosku. Dokumenty te stanowią przy tym nieaktualny materiał dowodowy, przedłożony podczas rozpoznawania jego wniosków złożonych kilka miesięcy temu w innych postępowaniach w Wydziale III tutejszego Sądu, w których to zwolniono skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisów od skarg. Skarżący miał zatem w niniejszym postępowaniu obowiązek podjąć starania, by dostarczyć dokumenty o które wzywano, w tym aktualne zaświadczenie, że nadal jest osobą bezrobotną. Ponadto podniesiono, że skarżący stale zamieszkuje nie w miejscu, w którym jest zameldowany, lecz pod adresem zameldowania małżonki. Na ten adres wysyłana jest bowiem cała korespondencja w toku postępowania, którą wnioskodawca zawsze odbiera osobiście. Zatem jego oświadczenie, według którego zamieszkuje on w domu należącym do obcych mu ludzi, a nie ze swoją rodziną, należy ocenić jako niewiarygodne. W zaskarżonym postanowieniu zarzucono także skarżącemu, że nieskutecznie powołuje się na rozdzielność majątkową obowiązującą w jego małżeństwie. Rozdzielność majątkowa odnosi się bowiem do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków. Podniesiono również, że skoro wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł, że fakt odbierania przez niego korespondencji sądowej, kierowanej na adres małżonki nie świadczy o jego zamieszkiwaniu w tym miejscu. Większość korespondencji odbiera on bowiem na poczcie po jej awizowaniu (zawiadomienia o pozostawianiu przesyłek w urzędzie pocztowym są mu przekazywane przez żonę), czasami jednak przebywa w miejscu zamieszkania małżonki celem spotkania się z dziećmi. Skarżący zaznaczył, że ustanowienie rozdzielności majątkowej powoduje brak jego wiedzy o rzeczywistym stanie majątku żony, za wyjątkiem informacji zdawkowo udzielanych mu przez małżonkę. Rozdzielność ta, zdaniem skarżącego, pociąga za sobą brak odpowiedzialności żony za zobowiązania, wynikające z prowadzonego niegdyś przez skarżącego przedsiębiorstwa. Nie ma on zatem możliwości skutecznego domagania się od niej pomocy w zakresie uiszczenia wpisów od skarg, w sprawach dotyczących tej odpowiedzialności podatkowej. Skarżący podniósł, że żądanie przez referendarza sądowego przedłożenia niektórych dokumentów było bezpodstawne, a wyciąganie z powodu ich braku negatywnych konsekwencji dla strony – nieuzasadnione. Wskazał przy tym, że z otrzymanych od żony informacji o stanie jej przedsiębiorstwa wynika, iż jego sytuacja finansowa stale się pogarsza. W roku 2009 oraz do czerwca 2010 r. przedsiębiorstwo to wykazywało wprawdzie zysk, został on jednak przeznaczony na spłatę kredytu hipotecznego, co ujęto w bilansie jako odpis z zysku. Nadto, na dzień 30 września 2010r. przypada termin spłaty kolejnego kredytu w wysokości 497.000,00 zł, wraz z którym zobowiązania przedsiębiorstwa wynoszą łącznie blisko 1.000.000,00 zł. Przedsiębiorstwo ma również, według informacji przekazanych skarżącemu przez żonę, problemy z odzyskaniem wierzytelności od kontrahentów. Skarżący wskazał także, że małżonka ponosi obecnie wszelkie ciężary, związane z wychowywaniem i wykształceniem trójki ich wspólnych dzieci. Do sprzeciwu skarżący dołączył dokumenty źródłowe, dotyczące małżonki, tj. kopię zeznania podatkowego PIT – 36 za rok podatkowy 2009 (wskazano w nim przychód w wysokości 10.173.561,90 zł, koszty uzyskania przychodu 9.965.990,86 zł i dochód w wysokości 207.571,04 zł), kopię informacji z Banku "A" S. A. z dnia [...] 2010 r. odnośnie spłaty pożyczki hipotecznej wraz z odsetkami w dniu [...] 2010 r., kopię rachunku zysków i strat za rok obrotowy 2010 (zestawienie na dzień 30 czerwca 2010 r.), kopię bilansu (pasywa) za ten sam rok (stan na dzień 30 czerwca 2010 r.), oraz kserokopie aneksów do umowy kredytu. Skarżący zaznaczył przy tym, że nie jest w stanie przedłożyć innych dokumentów, dotyczących sytuacji finansowej przedsiębiorstwa swojej małżonki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cytowanej ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona winna zatem udowodnić istnienie tego faktu. W postępowaniu dotyczącym przyznania osobie fizycznej prawa pomocy we wskazanym wyżej zakresie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Na mocy art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że postanowienie referendarza sądowego, zaskarżone przez wnioskującego, utraciło moc, zaś wniosek o prawo pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Intencją skarżącego w niniejszym postępowaniu jest uzyskanie przywileju procesowego w postaci zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zaznaczyć należy, że koszty te sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 1116,00 zł. Ponadto obowiązek uiszczenia wpisu istnieje jeszcze w trzech sprawach ze skargi T. P., co daje łączną sumę 3120,00 zł. Zbadać zatem należało, czy uiszczenie takiej kwoty (biorąc pod uwagę ilość zaskarżonych do tut. Sądu decyzji) leży w granicach możliwości płatniczych strony. W kontekście ustawowych przesłanek przyznania osobie fizycznej prawa pomocy, uwzględniając zgromadzony w sprawie materiał źródłowy Sąd uznał, że nie zachodzą okoliczności, pozwalające na udzielenie skarżącemu tego wyjątkowego przywileju procesowego. Przede wszystkim podkreślić należy, że skarżący, pomimo stosownego wezwania, mającego oparcie w art. 255 ustawy P.p.s.a. w sposób wybiórczy przedstawił dokumentację, mogącą świadczyć o jego rzeczywistych możliwościach finansowych. Skarżący podniósł, że nie jest w stanie przedłożyć wszystkich dokumentów, dotyczących przedsiębiorstwa prowadzonego przez małżonkę. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że jeśli osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Jednocześnie wskazać należy, że skarżący błędnie pojmuje kwestie związane z ustrojem rozdzielności majątkowej w małżeństwie oraz przesłankami przyznania stronie prawa pomocy. Zgodnie z ukształtowanym już orzecznictwem, do wzajemnych obowiązków małżonków należy także pomoc finansowa współmałżonkowi w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 230/09). Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się przy tym, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Jednakże, nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, opubl. w bazie Lex pod nr 552212). Niezależnie od powyższego podnieść jednak przede wszystkim należy, że strona nie nadesłała takich dokumentów, które w ocenie Sądu mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku i których przedłożenie nie powinno wiązać się dla strony z jakimikolwiek trudnościami. Dotyczy to zwłaszcza aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy poświadczającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zaświadczenie takie, pomimo stosownego wezwania referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2010 r., nie zostało nadesłane ani w toku rozpoznawania sprawy przez referendarza, ani też obecnie, na etapie sprzeciwu. W aktach sprawy znajduje się przy tym zaświadczenie z dnia 22 marca 2010 r., potwierdzające, iż skarżący od dnia 10 czerwca 2009 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wobec braku aktualnego zaświadczenia, z uwagi na upływ czasu nie sposób zweryfikować obecnej sytuacji skarżącego w tej materii. Odnosząc się z kolei do postanowień zapadłych w Wydziale III tut. Sądu, w których zwolniono T. P. od obowiązku uiszczenia wpisów sądowych od skarg w sprawach o sygn. od III SA/Gl 152/10 do III SA/Gl 155/10 (dotyczących podatku akcyzowego) stwierdzić należy, że nie mogą mieć one znaczenia przesądzającego w niniejszym postępowaniu. Po pierwsze bowiem, łączna wysokość wpisów we wspomnianych sprawach wynosiła blisko 14.000,00 zł. Po wtóre, wnioski skarżącego o prawo pomocy w tychże sprawach rozpoznawane były w kwietniu 2010 r., kiedy to aktualność zachowywało przedłożone przez skarżącego zaświadczenie z urzędu pracy. Reasumując, skarżący zdaniem Sądu nie wykazał, że przesłanka warunkująca przyznanie mu prawa pomocy w rozpatrywanej sprawie zachodzi. W ocenie Sądu, wnioskodawca powinien w pierwszej kolejności poszukiwać pomocy finansowej u członków swojej najbliższej rodziny, w szczególności zaś małżonki, albowiem jej szeroko pojęte możliwości finansowe niewątpliwie kształtować mogą sytuację majątkową strony. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.