I SA/Gl 815/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie Asesor WSA Mikołaj Darmosz, Sędzia WSA Piotr Pyszny (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 maja 2025 r. nr SKO.PS/41.5/313/2025/6855 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia 11 kwietnia 2025 r.nr [...]. Zaskarżonym postanowieniem z 5 maja 2025 r., znak SKO.PS/41.5/313/2025/6855, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako SKO, organ) utrzymało w mocy postanowienie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. (dalej jako wierzyciel) - działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta B. - z 11 kwietnia 2025 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów M. B. (dalej jako zobowiązany, skarżący) zgłoszonych w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego Nr FE.3160.4.5.DS.190.PS.2024 z 29 sierpnia 2024 r. na kwotę 12.740,31 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 – dalej jako kpa) oraz art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 479 – dalej jako u.p.e.a.). Stan sprawy przedstawia się następująco: Decyzją nr [...] z 28 marca 2024 r. ustalono wobec zobowiązanego należność podlegającą zwrotowi tytułem wydatków poniesionych zastępczo przez gminę za pobyt jego żony N. J. w Domu Pomocy Społecznej "K" w B., w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w łącznej kwocie 12.740,31 zł. Organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanego egzekucję administracyjną powyższej należności, biorąc za podstawę kwotę całej jego emerytury bez uwzględnia 70% potrącenia za pobyt w DPS. Z egzekucji uzyskuje się kwotę 1.330 zł miesięcznie. W piśmie z 10 marca 2025 r., skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., zobowiązany zgłosił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Zdaniem zobowiązanego kwota, która jest egzekwowana przez organ egzekucyjny jest zbyt wysoka, gdyż za dochód winna zostać uznana wyłącznie kwota 1.576,54 zł, która pozostaje zobowiązanemu po potrąceniu 70% emerytury za jego pobyt w DPS. W jego ocenie, do egzekucji winny mieć również zastosowanie przepisy art. 140 i 139 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1631 – dalej jako ustawa o emeryturach i rentach) przewidujące dalsze ograniczenia egzekucji z emerytury. Rozpoznając zarzut wierzyciel powołał art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, że mieszkaniec domu pomocy społecznej wnosi opłatę za pobyt w DPS w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu. W ocenie organu egzekucyjnego, a następnie SKO, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o szczegółowy katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W katalogu tym nie mieszczą się ponoszone przez zobowiązanego opłaty za jego pobyt w DPS. Zgodnie z art. 139 ust. 1 pkt 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie - po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - podlegają potrąceniu należności z tytułu odpłatności za pobyt osób uprawnionych do świadczeń w domach pomocy społecznej na wniosek dyrektorów tych placówek. Dalej SKO w ślad za wierzycielem wywiodło, że stosownie do art. 140 ust. 1 pkt 2 ppkt. a ustawy o emeryturach i rentach, odpłatność za pobyt w domu społecznej może być dokonywana w granicach do wysokości 50% świadczenia. Kwota emerytury i renty wolna od egzekucji i potrąceń — zgodnie z art. 141 ust. 1 pkt. 4 tej ustawy - wynosi 200 zł. W konsekwencji ograniczenie potrącenia odnosi się wyłącznie do zobowiązania osoby uprawnionej do świadczenia z tytułu jej pobytu w domu pomocy społecznej. Nie dotyczy to należności wynikających z innych tytułów prawnych, tak jak w przypadku zobowiązanego, który ponosi koszt pobytu małżonki w DPS. W skardze do tutejszego Sądu skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 140 ust. 1 pkt 2 lit. a), art. 140 ust. 4 pkt 3) ustawy o emeryturach i rentach poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu możliwości dokonywania potrąceń różnego rodzaju należności z zastosowaniem ograniczeń przewidzianych w przepisach odnoszących się do danego rodzaju należności, poprzez zsumowanie dopuszczonych ustawą potrąceń, co stanowi działanie naruszające powyższe przepisy. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej jako p.p.s.a.), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. SKO w ślad za wierzycielem, zakwalifikowało pismo zobowiązanego jako zarzuty w prowadzonym wobec niego postępowaniu egzekucyjnym, gdyż takim tytułem też zostało ono opatrzone przez wnoszącego. Pomimo przyjęcia takiej kwalifikacji pisma zobowiązanego, SKO, a w pierwszej instancji wierzyciel, nie dokonały oceny twierdzeń zobowiązanego przez pryzmat art. 33 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zamknięty katalog zarzutów zawarty jest w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a., b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1 u.p.e.a., c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Jak wynika z przytoczonych przepisów, wszystkie ustawowe podstawy zarzutu dotyczą istoty postępowania egzekucyjnego. Odnoszą się bowiem do przedmiotu i podmiotu takiego postępowania. Jednak wszystkie podstawy zarzutu dotyczą treści tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy zawiera oświadczenie wierzyciela o treści obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Natomiast zobowiązany w ramach zarzutu przeczy tym twierdzeniom wierzyciela (por. A. Cudak, Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, Warszawa 2022, s. 327). Analizując treść pisma zobowiązanego należy dojść do wniosku, że nie kierował on swoich twierdzeń przeciwko istnieniu obowiązku, ani też nie kwestionował swojej odpowiedzialności. Podniósł jednak, że egzekwowana kwota jest zbyt wysoka, ponieważ nie uwzględnia ponoszonych przez niego kosztów jego pobytu w DPS. W ocenie Sądu organy nie wyjaśniły zatem dostatecznie, czy pismo zobowiązanego stanowi zarzut, czy też inny środek zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym, w szczególności skargę na czynność egzekucyjną. Dodatkowo uznając, że pismo zobowiązanego stanowi zarzut, nie dokonały oceny jego zasadności przez pryzmat powołanego wyżej przepisu. Z jednej strony wierzyciel potraktował pismo jako zarzut, z drugiej strony nie odniósł się do podstaw prawnych zarzutu wynikających z art. 33 § 2 u.p.e.a. Zwrócić należy również uwagę, że procedura i przesłanki prawne oceny twierdzeń zobowiązanego różnią się w zależności od dokonanej kwalifikacji pisma. Wszak zgodnie z art. 54 pkt 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, a jej podstawą jest m.in. dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może również polegać na zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób, który tą ustawę narusza. To właśnie, jak się wydaje kwestionuje zobowiązany. Nie podważa istnienia obowiązku, lecz zajęcie przysługujących mu świadczeń w zakresie przekraczającym granice ustawowe. Mając na uwadze powyższe, ponownie rozpatrując sprawę wierzyciel dokona prawidłowej kwalifikacji pisma zobowiązanego i wyjaśni, czy stanowi ono zarzut, zgodnie z tytułem, czy też skargę na czynność egzekucyjną, na co może wskazywać treść pisma. Następnie rozpatrzy pismo wierzyciel lub organ egzekucyjny przez pryzmat przepisu ustawy egzekucyjnej regulującej dany środek zaskarżenia. Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. poprzedzające je postanowienie wierzyciela na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.