I SA/Gl 83/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Beata Kozicka, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2012 r. sprawy ze skargi K. M. (M.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą K. M. umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne - za okres 03/2001-09/2001 w łącznej kwocie 6.617,19 zł, w tym z tytułu składek – 2.722,19 zł i odsetek liczonych na dzień 3 lutego 2011 r. – 3.895 zł ubezpieczenie zdrowotne - za okres 03/2001- 09/2001 w łącznej kwocie 1.500,03 zł, w tym z tytułu składek – 617,03 zł i odsetek liczonych na dzień 3 lutego 2011 r. – 883 zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okres 03/2001-09/2001 w łącznej kwocie 478,33 zł, w tym z tytułu składek – 196,33 zł i odsetek liczonych na dzień 3 lutego 2011 r. – 282 zł. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że w sprawie poczyniono następujące ustalenia. Działalność gospodarcza strony została wyrejestrowana z dniem 16 września 2001 r. K. M. uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę (podstawa wymiaru składek za kwiecień 2011 r. wyniosła 3.214,29 zł, a za maj 2011 r. – 3.708,80 zł.). Wszczęta wobec zobowiązanej egzekucja zmierzająca do wyegzekwowania zadłużenia została w marcu 2011 r. zawieszona do 15 września 2011 r. w celu opłacenia składek pracowniczych warunkujących zawarcie układu ratalnego, którego inicjatywę zawarcia K. M. wskazała w piśmie z dnia 3 lutego 2011 r. Następnie organ II instancji stwierdził, że ustalenia przez niego poczynione pokrywają się z wcześniejszymi ustaleniami faktycznymi. Wskazują one, że wymagalny dług ZUS może być spłacony przez stronę lub ściągnięty w drodze egzekucji. Zdaniem organu II instancji konieczność spłaty zadłużenia za zatrudnionych pracowników nie jest zdarzeniem szczególnym, które mogłoby być podstawą do umorzenia pozostałych należności. W dalszych wywodach organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także wskazał, iż sytuacja K. M. nie spełnia wymogów określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Z zebranego materiału dowodowego nie wynika bowiem, iż strona jest osobą wymagającą leczenia, nie sprawuje opieki nad chorym członkiem rodziny, a wysokość jej przychodów nie wskazuje, iż opłacenie należności uniemożliwi zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, K. M. podniosła zarzut nieuwzględnienia przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że złożony przez nią wniosek dotyczył umorzenia składek w części przypadającej do zapłaty za płatnika składek, co umożliwiłoby regulowanie zadłużenia za pracowników, które obecnie (w miarę możliwości) spłaca. Skarżąca oświadczyła także, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, sama ponosi wszelkie koszty jego utrzymania, a także pomaga finansowo rodzicom. Nie jest w stanie opłacić wszelkich należności wraz z odsetkami, co wykazała w oświadczeniu majątkowym z dnia 4 sierpnia 2010 r. Zdaniem strony "ZUS winien uwzględnić to, że uzasadniony przypadek nie może być rozumiany jako wola zakończenia starej sprawy dotyczącej ubezpieczenia społecznego, gdyż tego typu podejście do sprawy nie uwzględnia całej jej strony publicznej". W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K. M. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej (wraz z odsetkami) kwocie 8.595 zł. Wniosek K. M. inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także w kontekście art. 28 ust. 3 a tej ustawy oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Na mocy art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi je m.in. sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Skoro skarżąca jest [...]-letnią aktywną zawodowo osobą (zatrudnioną - jak podano w oświadczeniu z dnia 24 lutego 2011 r. w Ministerstwie Zdrowia z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości ok. 2500 zł) to całkowita nieściągalność należności nie może zostać stwierdzona, co zasadnie wskazano w zaskarżonej decyzji. Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udokumentowania i wykazania ponad wszelką wątpliwość, że zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem zadłużenia. W niniejszej sprawie organ przeanalizował przedstawione przez stronę okoliczności, które wskazała ona wnioskując o umorzenie należności, w tym kwestie związane ze stanem zdrowia matki (nadciśnienie i schorzenie kręgosłupa) oraz ratalną spłatą zaległości wobec ZUS za pracowników. Okoliczności te zestawiono z sytuacją materialną skarżącej i uznano, że wspomniany w art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych szczególny przypadek uzasadniający umorzenie zaległości, która nie okazała się całkowicie nieściągalna nie został przez stronę wykazany. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, która w sprawach skarg na decyzje uznaniowe obejmuje wyłącznie procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu należności lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Organ ten rozważył sytuację zobowiązanej oraz wskazane przez nią okoliczności przemawiające, jej zdaniem, za umorzeniem należności i umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia rozpatrywanego wniosku. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu (co potwierdza m.in. prawidłowe doręczenie zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji organu I i II instancji). Powyższa konstatacja nakazuje oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270).