I SA/Gl 83/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2015 r. sprawy ze skargi I. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych - umorzenie zaległości podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] 1. I. N. (poprzednie nazwisko – F.) wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzeniu zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2000-2005. 2. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. 2.1. Skarżąca złożyła w dniu 21 czerwca 2013 r. wniosek o umorzenie zaległości w podatku od nieruchomości położonej w L., której do 2005 r. była współwłaścicielką (w ¼) z A Sp. z o.o. w G. (w ¾). Nieruchomości te to tzw. magazyny "[...]" przy ul. [...] (po B). Wskazała, że zaległości powstały bez jej winy i wynikały z niemożności wyegzekwowania należności od dłużników firmy. Stwierdziła, że część zaległości przedawniła się po upływie 10 lat i wniosła o umorzenie pozostałych należności. Dodatkowo wyjaśniła, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, a wysokość zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2000-2005 wynosi [...]zł należności głównej i [...]zł odsetek. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że nie ma żadnych własnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża, który otrzymuje emeryturę w wysokości [...]zł. Mieszkanie o powierzchni 48 m2 oraz samochód [...] z 2003 r. stanowią własność męża, z którym pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. W dalszym toku postępowania podatniczka wskazała, że postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne w stosunku do A Sp. z o.o. w G. nie zostało przeprowadzone ze względu na brak środków finansowych. Z kolei nieruchomość w L. została w 2005 r. sprzedana w drodze licytacji za 10% jej wartości, mimo starań podatniczki o zakwestionowanie zaniżonego operatu szacunkowego. Świadczy o tym fakt, że – jak podaje w piśmie z dnia 28 października 2013 r. – nieruchomość ta została wystawiona do sprzedaży za [...]zł. Odnośnie swej sytuacji osobistej dodatkowo podała, że sprawuje opiekę nad [...]-letnim mężem, dotkniętym poważną chorobą onkologiczną. Na koszty leczenia mąż zaciągnął kredyt w kwocie [...]zł, którego spłata obciąża i tak niskie dochody rodziny. Sama podatniczka także wymaga leczenia operacyjnego. Podkreśliła, że spłata całości zadłużenia za nieruchomość, której była właścicielką tylko w ¼ jest zupełnie niemożliwa. 2.2. Po przeprowadzeniu postępowania, uzupełnianego po dwukrotnym uchyleniu pierwotnych decyzji, organ podatkowy, wydał na podstawie art. 207 i 210 w związku z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U z 2012 r. poz. 749, dalej: O.p.; w podstawie prawnej decyzji wskazano nieprawidłowo poprzedni tekst jednolity z 2010 r.), decyzję o odmowie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i działania podjęte dla wyjaśnienia sytuacji materialnej podatniczki. Z ustaleń tych organ wyprowadził wniosek, że sytuacja wnioskodawczyni jest obecnie trudna, ale jest ona osoba młodą, mogącą podjąć pracę, co daje szansę na zmianę sytuacji życiowej i majątkowej. Ponadto organ stwierdził, że podała ona w oświadczeniu z dnia 31 lipca 2014 r., że nie ma żadnych środków na koncie bankowym, podczas, gdy saldo na rachunku bankowym z tego samego dnia wykazywało stan konta [...]zł. Dalsza część uzasadnienia zawiera obszerne wywody, oparte na zacytowanych orzeczeniach sądowych, odnoście konieczności wyważenia zarówno interesu podatnika jak i interesu społecznego, a także – uznaniowego charakteru decyzji opartych na przepisach art. 67a i 67b O.p. 2.3. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca raz jeszcze zarzuciła, że zaległości podatkowe uległy przedawnieniu, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, a za ich umorzeniem przemawia zarówno jej interes jako podatnika jak i interes społeczny. Podkreśliła, że utraciła cały majątek, gdyż nieruchomość w L. została zlicytowana za niewielką część jej wartości, co nie pozwoliło zapłacić zaległości podatkowych. Nieruchomość ta składała się z 3 hal o powierzchni ponad [...]m2, kilkoma nutkami torów, ponad [...] ha gruntów ze stacją trafo, wagami i suwnicami. Nabywca tej nieruchomości (za cenę ok. [...]zł) wystawił ją następnie na sprzedaż za [...]zł. Podatniczka wskazał też, że kwota [...]zł, o której mowa w decyzji, znajdowała się na koncie jej męża i stanowiła część z zaciągniętego przez niego kredytu. Kredyt ten umożliwił zapłacenie grzywny [...]zł, ale kwota ta stanowi pożyczkę od męża i będzie musiała ją zwrócić. Podkreśliła, że chce stworzyć własną firmę, ale stan zadłużenia to uniemożliwia. Przyznaje, że jest jeszcze młoda i chce rozpocząć nowe życie zawodowe, ale szansą na to jest pomoc w postaci umorzenia zaległości podatkowych. W toku postępowania odwoławczego skarżąca dodatkowo przedstawiła kartę leczenia szpitalnego z informacją o przebytej przez nią operacji. 2.4. Organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania i, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, raz jeszcze opisał w uzasadnieniu dotychczasowy przebieg postępowania oraz fakt przedstawienia przez podatniczkę dokumentów obrazujących jej sytuację materialną (bieżące rachunki, wyciągi bankowe, umowę kredytową). Następnie powtórzył wywody dotyczące rozumienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" i "interesu społecznego", podkreślając w tym kontekście wyjątkowych charakter umorzenia zaległości podatkowych. Wskazał też na konieczność wykazania przez podatnika, że znajduje się w takiej sytuacji, która uzasadnia przyznanie ulgi. Organ odwoławczy podkreślił uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie i związany z tym obowiązek ciążący na organie, którego negatywne rozstrzygnięcia – jak podkreślił - "powinno być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jaki i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją". Następnie stwierdził, że organ nie naruszył granic uznania administracyjnego, a "wskazane okoliczności w sposób bardzo szczegółowy uzasadniają odmowę udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej". Podzielił tym samym pogląd organu pierwszej instancji uznając, że "w opisanym stanie rzeczy przyznanie wnioskowanej ulgi (...) byłoby sprzeczne z interesem publicznym, gdyż sankcjonowałoby sytuację, w której podatnik – bez uzasadnienia wyjątkowymi okolicznościami – otrzymałby preferencję [podatkową". Ponownie przytoczył ocenę, że sytuacja podatniczki jest w chwili obecnej trudna, ale jest ona osoba młodą, mogąca podjąć pracę, a dodatkowo powołał fakt rozbieżności w oświadczeniu podatniczki z dnia 31 lipca 2014 r. co do stanu konta bankowego, opisany w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji. Końcowo stwierdził, że zaległości podatniczki nie przedawniły się, co wynika z informacji właściwych naczelników urzędów skarbowych, gdyż bieg terminu przedawnienia został przerwany na skutek zastosowania środków egzekucyjnych. 3. W skardze na powyższą decyzję podatniczka wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także – o umorzenie zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2000-2005 w całości ze względu na ważny interes podatnika oraz o ich umorzenie ze względu na "przeterminowanie w/w zaległości na podstawie art. 118 i 119 kodeksu cywilnego". W uzasadnieniu powtórzyła twierdzenie o przedawnieniu zaległości podatkowych oraz szczegółowo przytoczyła, wykazane przez nią w toku postepowania okoliczności jednoznacznie wskazujące na jej bardzo trudna sytuacje materialną i życiową, a tym samym przemawiające za zastosowaniem ulgi ze względu na ważny interes podatnika. 4. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy ponownie przytoczył stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu swej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W końcowej części tego pisma procesowego wyraził pogląd, że w chwili obecnej zastosowanie wnioskowanej ulgi byłoby przedwczesne ze względu na wiek podatniczki i jej możliwości zarobkowe. Ponadto wskazał, że podatnik może ubiegać się o odroczenie lub rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami, składają nowy wniosek do organu podatkowego. 5. Na rozprawie skarżąca podtrzymała wnioski i argumenty skargi. Dodatkowo przedstawiła aktualny stan zdrowia swój i męża, wykluczający obecnie podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Wyjaśniła też, że podając stan konta w oświadczeniu z dnia 31 lipca 2014 r. miała na myśli swoje konto bankowe, ze względu na rozdzielczość majątkową małżeńską. Kwota ponad [...]zł znajdowała się na koncie męża, czego nie ukrywała, przedkładają wyciąg z tego konta organom podatkowym. Na pytanie Sądu podała, że zlicytowanie nieruchomości w L. przeprowadził komornik sądowy, ale część uzyskanej kwoty zarachowano na poczet należności podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga jest uzasadniona, gdyż decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższych ustaleń Sąd dokonał zarówno w oparciu o wywody skargi jak i wychodząc poza zakres jej zarzutów i wniosków, a to na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U z 2012 r. poz. 270 ze zm.). 6. 1. Na wstępie należy przypomnieć, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Przesądza o tym treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2014 r. poz. 1647), który stanowi, że "kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej’. Zastrzeżenie powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji wydanych w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Do tej kategorii spraw należą decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych. Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi, a więc ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne, a sama decyzji – uzasadniona zgodnie z wymogami prawa. 6.2. Decyzja wydana w niniejszej sprawie została oparta na przepisie art. 67a § 1 pkt 3 O.p., który stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatków, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Aby zastosować powyższy przepis organ musi w pierwszej kolejności ustalić, czy zachodzi któraś z ustawowych przesłanek, a mianowicie: ważny interes podatnika lub interes społeczny. Brak tych przesłanek wyklucza bowiem umorzenie zaległości. W przypadku ustalenia, że powyższe przesłanki (jedna lub obie) występują, organu jest uprawniony do dokonania wyboru, czy udzieli podatnikowi wnioskowanej ulgi. Wybór ten jednak, jak zasadnie podkreślił organ odwoławczy w zacytowanej przez Sąd części swej decyzji, musi zawierać szczegółowe, oparte na pełnych ustaleniach faktycznych, logiczne i przekonujące uzasadnienie. 7.1. W ocenie Sądu decyzje podjęte w niniejszej sprawie nie spełniają wymogów procesowych, ani w zakresie prawidłowego ustalenia przesłanek, ani – uzasadnienia dokonanego wyboru. W oparciu o wywody zawarte w uzasadnieniach tych decyzji nie sposób jednoznaczne ustalić, czy powodem odmowy umorzenia zaległości podatkowych skarżącej jest brak przesłanek ustawowych, czy też wybór rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Wprawdzie organy uznały, że umorzenie byłoby sprzeczne z interesem publicznym, ale argumentacja sprowadziła się w tym zakresie do stwierdzenia, że podatnik, bez uzasadnienia wyjątkowymi okolicznościami, otrzymałby preferencję podatkową, a płacenie podatków jest powszechnym obowiązkiem podatników. Odmowę umorzenia, mimo przyznania, że podatniczka znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, uzasadniono z kolei dwoma argumentami: młodym wiekiem wnioskodawczyni i wynikającą z tego możliwością podjęcia zatrudnienia oraz złożeniem przez nią nieprawdziwego oświadczenia o stanie konta bankowego na dzień 31 lipca 2014 r. Brak jest przy tym jednoznacznego stanowiska organów, czy uznały istnienie przesłanki "ważnego interesu podatnika" za udowodnione, czy też nie. 7.2. W decyzjach obu instancji, mimo ich obszerności, wynikającej z przytoczenia orzecznictwa sądowego i wywodów o charakterze ogólnym, brak jest analizy rzeczywistego stanu faktycznego niniejszej sprawy, w tym – ustosunkowania się do argumentów i dowodów przedstawionych przez wnioskodawczynię. Organ pierwszej instancji nie przeprowadził też niezbędnych ustaleń dowodowych we własnym zakresie, a z materiału zgromadzonego w aktach nie wynikają istotne informacje, niezbędne dla wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Po pierwsze, oprócz oświadczenia samej wnioskodawczyni, organ nie przedstawił rzeczywistego stanu zaległości podatkowych oraz należnych odsetek. Przy wydawaniu decyzji nie brał więc pod uwagę, czy skarżąca w ogóle ma, choćby teoretyczną możliwość, spłaty tych zaległości, w sytuacji, gdy majątek (nieruchomość, z której posiadaniem związany był podatek od nieruchomości, stanowiący obecnie zaległość podatkową) został zlicytowany w 2005 r. Nie wskazano też, czy i w jakim zakresie sprzedaż powyższej nieruchomości spowodowała zapłatę części zaległości podatkowych. Z informacji właściwego naczelnika urzędu skarbowego (pisma na kartach 12 i 13 akt administracyjnych) odnośnie realizacji tytułów wykonawczych wystawionych w odniesieniu do skarżącej, także nie wynika wysokość egzekwowanych należności oraz to, czy wymienione w nich tytuły z lat 2004, 2005 i 2006 obejmują całość zaległości w podatku od nieruchomości. Z kolei z pisma organu dot. realizacji tytułów wykonawczych wystawionych w 2000 i 2001 r. w odniesieniu do A Sp. z o.o. w G. wynika, że wobec współwłaściciela nieruchomości prowadzone było postępowanie egzekucyjne, ale organ nie otrzymał odpowiedzi, czy postępowanie egzekucyjne spowodowało przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia (k.14), zatem kwestii tej nie wyjaśnił. Omówione wyżej dokumenty nie dają, zdaniem Sądu, dostatecznej podstawy do jednoznacznego stwierdzenia, że żadne zaległości podatkowe skarżącej nie uległy przedawnieniu, a także – jaki jest ich rzeczywisty rozmiar finansowy. W ocenie Sądu, abstrahowanie od realnego obciążenia, jakie stanowi zaległość podatkowa dla wnioskodawczyni, zwłaszcza gdy jedynym powodem odmowy jej umorzenia jest stwierdzenie, że skarżąca ze względu na wiek ma możliwość podjęcia zatrudnienia, jest nie do pogodzenia z obowiązkiem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wzięcia pod uwagę wszystkich okoliczności faktycznych. Nie sposób też nie zauważyć, że istotnym elementem oceny organu winno być i to, że skarżąca była współwłaścicielką nieruchomości w ¼, a majątek stanowiący współwłasność jej i Spółki został sprzedany w drodze licytacji i prawdopodobnie (czego organ nie podał), pokryto z tego część zaległości podatkowych. Powyższe informacje mogłyby stanowić podstawę do rozważań, co do zasadności częściowego uwzględnienia wniosku podatniczki, z odpowiednim wyważeniem zakresu takiego rozstrzygnięcia. W sytuacji deklarowanej przez podatniczkę gotowości podjęcia aktywności zawodowej, w ocenie Sądu organy powinny były wyjść z inicjatywą, aby w toku przesłuchania strony ustalić, w jakim zakresie jest możliwe uregulowanie przez nią zaległości podatkowych. Raz jeszcze trzeba podkreślić, że mimo obszernych wywodów uzasadnień decyzji organów obu instancji, jedynym powodem odmówienia uwzględnienia wniosku podatniczki jest jej stosunkowo młody wiek i teoretyczna możliwość zarobkowania. Nie odniesiono się przy tym do kwestii zdrowotnych i uwarunkowań rodzinnych strony. Zarzucenie zaś skarżącej, że złożyła nieprawdziwe oświadczenie o stanie swego konta bankowego Sąd ocenił jako całkowicie nieuzasadnione. Kwestię tę podatniczka wiarygodnie wyjaśniła już w odwołaniu, a mimo to organ odwoławczy w swej decyzji, a potem także w odpowiedzi na skargę użył tego argumentu, na uzasadnienie odmowy umorzenia. 7.3. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że organ pierwszej instancji wydał swą decyzję bez wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i ich rozważenia, stosownie do wymogów określonych w art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. Naruszenie tych zasad postępowania nie zostało dostrzeżone przez organ odwoławczy, który ponadto powielił błędną ocenę oświadczenia podatniczki o stanie konta, wyprowadzając z tej oceny niekorzystne dla strony wnioski. Tym samym organ odwoławczy naruszył art. 233 § 2 O.p. przez jego niezastosowanie. Ze względu na konieczność znacznego uzupełnienia podstępowania dowodowego, w opisanym wyżej zakresie, Sąd uznał za niezbędne uchylenie decyzji organów obu instancji, co sprzyjać będzie także realizacji zasady szybkości postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a orzeczono - jak w sentencji. O kosztach postepowania nie orzeczono ze względu na zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.