I SA/Gl 832/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z 29 czerwca 2018 r. skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie go od kosztów sądowych. W motywach wniosku napisał, że w chwili obecnej uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.480,00 zł. Oświadczył, że wszystkie rachunki bankowe zostały zablokowane, oraz że nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i trójką dzieci. Małżonka posiada mieszkanie o wartości około 100.000,00 zł, zaś dzieci skarżącego są w posiadaniu działki budowalnej o wartości 60.000,00 zł. W rubryce dochody, oprócz ww. wynagrodzenia, skarżący wpisał dochód żony z tytułu udziałów w spółce – około 5.000,00 zł rocznie. Łącznie miesięczne dochody oznaczył w kwocie około 1.900,00 zł netto. Do wydatków zaliczył natomiast: czynsz wraz z opłatami za mieszkanie (około 1.000,00 zł), wyżywienie (około 500,00 zł) oraz środki czystości (około 200,00 zł). W następstwie analizy wniosku, co do wymogów formalnych, jak i co do treści, wezwano skarżącego (patrz pismo z 31 sierpnia 2018 r.) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych i złożenie dodatkowych oświadczeń, w szczególności przez: 1) nadesłanie odpisów tytułów prawnych do trzech nieruchomości; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektr., telefon; dowodów potwierdzających wydatki z tytułu np. gospodarowania odpadami, ubezpieczenia, itp) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należy wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); ten punkt wezwania dotyczy wszystkich nieruchomości wskazanych w pkt 1; w tych ramach należy wykazać także obciążenia związane z ewentualnym najmem ww. nieruchomości; 3) udokumentowanie miesięcznych obciążeń z tytułu ewentualnie posiadanych zobowiązań kredytowych; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych lub w SKOK posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; podobnie ewentualne wypowiedzenie prowadzenia rachunku bankowego po 2012 r. należy wykazać; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym skarżącego; ewentualne zaświadczenia pracodawców winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (wypłata gotówkowa, przelew bankowy, inne); w tych ramach należy nadto przedstawić dokumentację dotyczącą udzielanego wsparcia z pomocy społecznej; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należy nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należy nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; w przypadku zawieszenia lub likwidacji działalności gospodarczej należy te okoliczności udokumentować; w tych ramach należy uwzględnić wpływy ze świadczenia z "Programu 500+" (przy pomocy kopii stosownej decyzji); 6) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za lata 2016-2017; ten punkt wezwania dotyczy także małżonki skarżącego; 7) udokumentowanie dochodów małżonki z tytułu posiadania udziałów w "A" Sp. z o.o. w latach 2017-2018; 8) udokumentowanie miejsca realizacji obowiązku szkolnego dzieci skarżącego w roku szkolnym 2017-2018; tą okoliczność można wykazać przy pomocy jakiegokolwiek dokumentu wskazującego na adres placówki wychowawczej. Przy piśmie procesowym z dnia 11 września 2018 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał obszerną dokumentację źródłową. Analiza tychże dokumentów skutkowała ponownym wezwaniem skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz uzupełnienia materiału dowodowego (patrz pismo z 21 września 2018 r.). W tych ramach zobowiązano skarżącego do: 1) wskazanie źródła finansowania transakcji uznaniowej na rachunku bankowym żony skarżącego dokonanej w dniu 2 sierpnia 2018 r. tytułem "wynagrodzenie" w kwocie 2.500,00 zł; 2) udokumentowanie przebiegu spłaty należności (pozostałej części ceny sprzedaży) na rzecz skarżącego z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w dniu [...] r. Z § 3 pkt 2 tej umowy wynika, że skarżący winien otrzymać kwotę 220.000,00 zł płatną w 50 ratach po 4.400,00 zł, począwszy od maja 2016 r.; 3) nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego nr [...] z okresu ostatnich czterech miesięcy; 4) udokumentowanie rozdysponowania środków pieniężnych uzyskanych z tytułu sprzedaży nieruchomości w latach 2016-2017 na łączną kwotę 190.000,00 zł (w tym 80.000,00 zł z tytułu części ceny sprzedaży nieruchomości dokonanej w 2016 r. i 110.000,00 zł będącej przychodem żony skarżącego wskazanym w zeznaniu PIT-39 za 2017 r.; oraz wykonanie pkt 7 wezwania z 31 sierpnia 2018 r., tj. udokumentowanie dochodów małżonki z tytułu posiadania udziałów w "A" Sp. z o.o. w latach 2017-2018. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik skarżącego przysłał kolejną partię materiału dowodowego, wnosząc nadto o przedłużenie terminu w celu dosłania dokumentacji bankowej. W tych ramach oświadczył (patrz pismo procesowe z 8 października 2018 r.), że skarżący i jego małżonka pozostają w rozdzielności majątkowej. Wyjaśnił nadto, że wpłata gotówkowa wskazana w wezwaniu referendarza sądowego dokonana w dniu 2 sierpnia 2018 r. na rachunek bankowy żony skarżącego była darowizną od jej matki, tytuł wpłaty został nadany w punkcie kasowym banku bez konsultacji z obdarowaną. Pełnomocnik podniósł dalej, że A. B. nie osiąga jakichkolwiek dochodów z tytułu posiadania udziałów w "A" Sp. z o.o. Odnośnie rozdysponowania środków pieniężnych pochodzących ze sprzedaży nieruchomości, wskazano, iż zostały one przeznaczone na spłatę kredytów bankowych oraz na potrzeby życia codziennego. Dodatkowo żona skarżącego użyczyła środki ww. Spółce. W przedłużonym – na zarządzenie referendarza – terminie, skarżący przedstawił historię spłat kredytu mieszkaniowego. W oparciu o obszernie zgromadzony w tej sprawie materiał źródłowy ustalono, co następuje. Dochód gospodarstwa domowego skarżącego ujawniony na potrzebę rozpoznania tego wniosku stanowi łącznie kwotę około 3.183,00 zł netto, w tym: wynagrodzenie skarżącego w kwocie 1.483,00 zł, wynagrodzenie jego żony w kwocie około 700,00 zł oraz świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 1.000,00 zł. W oparciu o wyciągi z rachunku bankowego żony skarżącego, które zawierają transakcje obciążeniowe dotyczące bieżących należności (teczka "prawo pomocy – załącznik do akt", k. 94-118) ustalono, że stałe miesięczne opłaty ponoszone w gospodarstwie domowym skarżącego, w tym m.in. z tytułu czynszu i funduszu remontowego, należności za energię elektryczną i gaz, telefon, dostęp do internetu stanowią kwotę około 1.117,40 zł. Z tegoż rachunku można dodatkowo wywnioskować, iż oprócz wyżej wymienionych ponoszone są jeszcze inne zwyczajowo opłaty, takie jak: obiady w szkole (48 zł), ubezpieczenie (30 zł). Wymaga w tym miejscu odnotowania, że przygotowując bankową część dokumentacji źródłowej za okres od maja do sierpnia 2018 r., zastosowano temporalne kryterium wyboru, które pozwoliło na pominięcie dat operacji bankowych łącznie z 17 dni. Analiza wyciągów pozwoliła jeszcze na odnotowanie kilku wpłat gotówkowych na wspomniany rachunek, łącznie na kwotę 7.600,00 zł w okresie czterech miesięcy. Skarżący z tytułu prowadzonej działalności osiągnął w latach 2016-2017 dochód brutto w kwocie 88.697,65 zł. Dodatkowo w 2017 r. osiągnął dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz z innych źródeł w kwocie 32.471,73 zł brutto. Żona skarżącego uzyskała w 2017 r. dochód brutto z tytułu sprzedaży nieruchomości w kwocie 13.000,00 zł. Z dokumentacji źródłowej wynika nadto, że skarżący jest zatrudniony w "A" Sp. z o.o., w której jego żona posiada [...] udziałów o wartości 2.500,00 zł. W dniu 20 kwietnia 2015 r. Spółka ta uzyskała od żony skarżącego pożyczkę w kwocie 100.000,00 zł ze spłatą ustaloną pierwotnie na 31 grudnia 2016 r. Termin ten przesunięto w drodze aneksu do umowy na dzień 31 grudnia 2018 r. Z zeznania CIT-8 wynika, że ww. Spółka nie uzyskała w 2017 r. przychodów, które podlegałyby opodatkowaniu. W zeznaniu nie zadeklarowano nadto żadnych kosztów. Lokal mieszkalny, w którym skarżący przebywa na stałe wraz z rodziną został przez niego przekazany małżonce w drodze darowizny mocą aktu notarialnego z dnia 18 października 2013 r. Ten sam akt poświadcza nadto darowiznę drugiego lokalu mieszkalnego. Łączna wartość darowizny została oszacowana na kwotę 280.000,00 zł. Z nadesłanego do akt sprawy zeznania PIT-39 wynika, że małżonka skarżącego dokonała w 2017 sprzedaży nieruchomości za kwotę 111.000,00 zł. W dniu [...] r. skarżący dokonał sprzedaży nieruchomości za kwotę 220.000,00 zł. Płatność z tego tytułu odbywała się w transzach, ostatniej na kwotę 30.000,00 zł dokonano na rzecz skarżącego w dniu 10 lutego 2017 r. Z wyciągu z rachunku bankowego skarżącego obrazującego historię tych płatności wynika, że na dzień 1 października 2018 r. saldo tego rachunku było dodatnie i wyniosło 1.585,00 zł. Wpis sądowy od skargi wynosi w tej sprawie 2.504,00 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przedmiotem tego incydentalnego postępowania jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, w tym oświadczeń skarżącego i jego pełnomocnika, prowadzi do wniosku, że postulat o zwolnienie od kosztów sądowych nie może być w tym przypadku uwzględniony. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że bez znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia pozostaje rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami, którą sygnalizowano w piśmie pełnomocnika z 8 października 2018 r. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242 i z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt I FZ 339/14 LEX nr 1503381). Mając na uwadze poczynione wyżej zastrzeżenie, kluczowym dla wolnego od wątpliwości rozstrzygnięcia wniosku stało się ustalenie wszelkich dochodów w gospodarstwie domowym skarżącego, w tym jego małżonki. Na gruncie przedstawionej obszernej dokumentacji źródłowej i towarzyszących jej oświadczeń, stwierdzono szereg nieścisłości i mankamentów, które nie pozwoliły na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wymaga odnotowania, że bazując na samych oświadczeniach zawartych w druku PPF, a następnie tych przedłożonych w odpowiedzi na wezwanie referendarza, zauważono dysonans. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że dochód małżonki z tytułu posiadania udziałów w Spółce wynosi 5.000,00 zł. Z kolei w piśmie z 8 października 2018 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że A. B. nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Dokumentacja źródłowa jedynie pogłębiła wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń. Na rachunku bankowym żony skarżącego odnotowano bowiem kilka transakcji uznaniowych będących wpłatami gotówkowymi na łączną kwotę 7.600,00 zł (wpłat dokonano w dniach: 2 maja 2018 r., 4 czerwca 2018 r., 5 lipca 2018 r. oraz 7 sierpnia 2018r.). Wymaga także odnotowania transakcja powiększająca wskazane wyżej saldo uznań o kwotę 2.500,00 zł, która została dokonana w dniu 2 sierpnia 2018r. i oznaczona jako "wpłata gotówkowa w kasie" (tytuł bankowy transakcji"). Transakcja ta została opisana przez nadawcę jako "wynagrodzenie". Nie można zatem wykluczyć hipotezy, iż wszystkie te wpłaty pochodzą ze środków "A" Sp. z o.o. Z kolei wyjaśnienia pełnomocnika co do tej ostatniej transakcji (patrz pismo z 8 października 2018 r.) są niezrozumiałe przez pryzmat ogólnych zasad regulujących czynności bankowe. Co więcej, nie podjęto próby uprawdopodobnienia, iż wspomniana czynność bankowa miała w rzeczywistości odzwierciedlić darowiznę środków pieniężnych. Wymaga także odnotowania, iż nie można wykluczyć dalszych transakcji uznaniowych na rachunku bankowym żony skarżącego, wszak przygotowując dokumenty źródłowe na potrzebę rozpoznania wniosku, w części dotyczącej wyciągów z rachunku bankowego, zastosowała temporalne kryterium wyboru zakresu historii rachunku i pominęła łącznie 17 dni kalendarzowych. Nie jest zatem możliwe, aby na podstawie przedstawionej dokumentacji źródłowej, skądinąd bardzo obszernej, ustalić w sposób jednoznaczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego. Wydaje się, że głównym jego źródłem pozostaje ww. Spółka, w której nie tylko sam skarżący jest zatrudniony, ale także jego żona posiada połowę udziałów. Co więcej, "A" Sp. z o.o. jest dłużnikiem żony skarżącego. Wierzytelność tej drugiej stanowi kwotę na poziomie 100.000,00 zł z terminem spłaty do końca 2018 r. Możliwości zarobkowe obojga małżonków zdają się orbitować właśnie głównie wokół wspomnianej Spółki począwszy od 2017 r., kiedy to toczyło się już postępowanie administracyjne w tej sprawie. Wówczas doszło także do wygaszania prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, co znalazło wyraz w drastycznym spadku dochodów z tego tytułu. Trzeba zatem w tym miejscu podkreślić, że ujawnione mankamenty i nieścisłości wniosku w głównej mierze uzasadniają zapadłe rozstrzygnięcie wniosku. Marginalnie zatem do powyższej konstatacji należało odnotować, że za uwzględnieniem wniosku nie mogą nadto przemawiać posiadane przez skarżącego oszczędności, których saldo na dzień 1 października 2018 r. wyniosło 1.585,00 zł. Środki te, co znamienne, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego na podstawie art. 54 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 1876 ze zm.), a zatem mogą być przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych. Należy także zwrócić uwagę, że skarżący nie może przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji, w której dobrowolnie zrezygnował ze źródła przychodu, którym była działalność gospodarcza. Warto odnotować, że skarżący jeszcze w 2016 r. uzyskał z tego tytułu przychód w kwocie 979.805,46 zł, a w konsekwencji dochód w kwocie 80.143,65 zł brutto. Wygaszenie działalności, a więc dobrowolna rezygnacja z tego źródła dochodu, nastąpiła w czasokresie trwania postępowania administracyjnego. Wymaga w tym kontekście przywołania pogląd Sądu Najwyższego, zawarty w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r. o sygn. akt I CZ 26/87 (OSNC 1988/7-8/103), zgodnie z którym jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. Końcowo za chybiony należało uznać argument uzasadnienia wniosku, iż skarżący nie posiada majątku, który mógłby zostać spieniężony m.in. na potrzebę pokrycia należnych kosztów sądowych. Z dokumentacji źródłowej wynika bowiem, że będące uprzednio jego własnością składniki majątku zostały przekazane najbliższym członkom rodziny. Taki stan rzeczy nie wyklucza obciążenia rzeczonych składników dla pozyskania zobowiązania kredytowego. Pisząc o tego rodzaju zobowiązaniach, za niewyjaśnioną w tej sprawie, należało uznać kwestię przeznaczenia zaciągniętego przez skarżącego kredytu mieszkaniowego nr [...]. Z historii spłaty tego zobowiązania, przedłożonej przy piśmie procesowym z 25 października 2018 r., wynika jedynie przebieg spłaty kredytu w okresie od 13 kwietnia 2016 r. do 11 kwietnia 2017 r. Na bazie tego dokumentu nie sposób wykoncypować przede wszystkim celu, dla którego zostało to zobowiązanie zaciągnięte, ani daty, w której to zdarzenie miało miejsce. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, w szczególności zaś wyartykułowane mankamenty i nieścisłości wniosku, orzeczono w części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.