I SA/Gl 836/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 marca 2017 r. w sprawie ze skargi J.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił J. K. (dalej również: "skarżący") przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. J. K. zwrócił się do Sądu o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata składając wniosek z dnia 9 grudnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy, którego brak formalny usunięto w dniu 1 lutego 2017 r. W motywach wniosku nawiązał do merytorycznych aspektów sprawy z jego skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że mieszka samotnie. Dalej wyliczył posiadane przez niego składniki majątkowe: mieszkanie o pow. 59,70 m2, mieszkanie służbowe usytuowane w budynku mieszkalnym A Sp. z o.o. w Z. o pow. 45,20 m2, działki niezabudowane o pow. 0,84 ha i 1,48 ha, działka o pow. 0,55 ha z budynkiem produkcyjnym, udziały w spółkach prawa handlowego, które w świetle oświadczenia skarżącego zostały zajęte przez banki. J. K. oszacował posiadane przez niego zadłużenia na kwotę około 5 milionów zł. Dalej wskazał, że otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.355,69 zł netto. W końcowej części oświadczenia skarżący podniósł, że nie spłaca zadłużenia, gdyż nie jest w stanie tego uczynić. Do stałych obciążeń budżetowych zaliczył: grzywnę w kwocie 300 zł, koszty energii elektrycznej 85-90 zł, należność z tytułu usług teleinformatycznych w łącznej kwocie około 257 zł, abonament z tytułu korzystania z programu do księgowania w wysokości 28,90 zł, koszty karmy dla psów, które pilnują posesji podczas nieobecności skarżącego w kwocie około 140 zł, 30 zł tytułem wydatków na zakup lekarstw. Pismem z dnia 10 lutego 2017 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) złożenie zaświadczenia wskazującego na wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącego; w tych ramach należy wskazać na relacje łączące te osoby oraz wyjaśnić w jaki sposób przyczyniają się do opłat wskazanych w pkt 3 niniejszego wezwania; w szczególności należy wyjaśnić, od kiedy w nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] nie mieszka M. K.; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 3) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, zakupu opału; gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); ten punkt wezwania dotyczył obu posiadanych przez skarżącego mieszkań, tj. o pow. 45,20 m2 i 59,70 m2; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów z okresu ostatnich czterech miesięcy; ten punkt dotyczył wszystkich osób zamieszkałych/zameldowanych w gospodarstwie domowym skarżącego; 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2015 r. oraz informacji podatkowych za 2016 r. (jeśli zostały doręczone); ten punkt wezwania dotyczył również osób pozostałych w gospodarstwie domowym skarżącego; 6) wykazanie przebiegu czynności egzekucyjnych podjętych w stosunku do skarżącego oraz deklarowanego zadłużenia w kwocie 5 mln złotych; w tych ramach należało wykazać między innymi zajęcie udziałów w spółkach prawa handlowego. Odpowiadając na ww. wezwanie, skarżący nadesłał oświadczenie, w którym wskazał, że jego stałe miesięczne udokumentowane koszty zamykają się w kwocie 497,53 zł. Podniósł dalej, że oprócz udokumentowanych wydatków ponosi jeszcze koszty utrzymania psa, które oszacował na kwotę około 200 zł. W oparciu o nadesłane dokumenty źródłowe referendarz sądowy ustalił następujące płatności: 57,10 zł tytułem należności za zużycie wody za okres od 28 października 2016 r. do 29 grudnia 2016 r., co daje 28,55 zł miesięcznie (z faktury dokumentującej ww. należność wynika nadto, że skarżący posiada zaległości z tytułu zużycia wody, które na dzień 30 grudnia 2016 r. wyniosły 409,52 zł; J. K. występuje w tym przypadku jako "płatnik" pod adresem: ul. [...], [...] Z.); 169,24 zł z tytułu należności za energię elektryczną za okres od 21 października 2016 r. do 22 grudnia 2016 r., co daje miesięcznie 84,62 zł (punkt poboru został oznaczony jako: K. J. Mieszkanie, ul. [...], Z.); 227,68 zł z tytułu usług telekomunikacyjnych i internetowych; 33 zł z tytułu gospodarki odpadami za IV kwartał 2016 r., co czyni 11 zł miesięcznie; 27,36 zł tytułem należności za zużytą energię elektryczną za mieszkanie w W. za okres dwóch miesięcy (13,68 zł w skali miesiąca); 132,50 zł tytułem ubezpieczenia (zleceniodawcą jest J. K.). W związku z powyższymi ustaleniami, referendarz sądowy wskazał, że łączne udokumentowane miesięczne wydatki skarżącego stanowią zatem kwotę 498,03 zł. Skarżący nadesłał nadto indywidulaną listę płac A Sp. z o.o., z której wynika, że jego wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji prezesa Spółki wyniosło po 1.355,69 zł w listopadzie i grudniu 2016 r., a po 1.459,48 zł w kolejnych dwóch miesiącach. Z nadesłanego zeznania CIT-8 ww. Spółki wynika, że w 2015 r. Spółka poniosła stratę w kwocie 266,42 zł. Z oświadczenia skarżącego wynika, że zadłużenie na rzecz wszystkich wierzycieli stanowiło w dniu 10 marca 2017 r. kwotę 1.394.050,79 zł wraz z odsetkami. Do tego dochodzi jeszcze zadłużenie wobec ZUS i banków. Łączne zadłużenie – w ocenie skarżącego - zamyka się w kwocie 6.350.536,07 zł. Postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz sądowy podkreślił, ze nie umknęło mu, że skarżący posiada relatywnie duże zadłużenie, niemniej jednak, pomimo to skarżący, będąc prezesem spółki prawa handlowego, w dalszym ciągu pobiera wynagrodzenie z tytułu zajmowanego stanowiska. Następnie referendarz sądowy wskazał na wątpliwości dotyczące obciążeń budżetu domowego skarżącego. Zauważył, ze skarżący deklaruje, iż ponosi koszty utrzymania lokalu "służbowego w budynku mieszkalnym spółki A w Z.", a z dokumentacji dotyczącej należności z tytułu mediów można wyciągnąć wniosek, że chodzi o lokal usytuowany przy ul. [...]. W oparciu o materiały źródłowe znajdujące się w aktach administracyjnych, a nadto na gruncie znanej z urzędu i powszechnie dostępnej treści księgi wieczystej tej nieruchomości referendarz sądowy ustalił, iż jest ona własnością Spółki A. W nieruchomości tej mieści się siedziba Spółki. Ze wzmianek w dziale III ww. księgi wieczystej wynika, że na nieruchomości ustanowiono ograniczone prawo rzeczowe w postaci nieodpłatnej i dożywotniej służebności dożywotniego korzystania z domu mieszkalnego przez J. K.. W świetle poczynionych ustaleń, zdaniem referendarza sądowego, nie jest zatem do końca czytelne, czy skarżący w rzeczywistości jest zobligowany do ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Wobec powyższego referendarz sądowy podkreślił również, że przyjmując nawet, iż stałe miesięczne wydatki sprowadzają się do kwoty 498,03 zł, którą skarżący udokumentował, to pozostała część dochodu pozwoli mu na partycypację w kosztach sądowych. Dodatkowo referendarz sądowy wskazał, że bez znaczenia w kontekście instytucji prawa pomocy pozostają akcentowane przez skarżącego zabezpieczenia hipoteczne. Podkreślił, że argument, iż nieruchomość stanowiąca własność wnioskodawcy obciążona jest kredytem hipotecznym nie znajduje uzasadnienia dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wpisana hipoteka nie generuje bowiem dodatkowych kosztów i nie pomniejsza posiadanego majątku Sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego skarżący złożył w dniu 13 kwietnia 2017 r., podnosząc, że błędnie referendarz sądowy wskazał, iż comiesięczny koszt utrzymania przez skarżącego psa wynosi 12,50 zł. Skarżący poinformował, że w piśmie z dnia 11 marca 2017 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego, nie wskazał wszystkich kosztów nieudokumentowanych. Podniósł, że należy doliczyć jeszcze inne koszty, np. zakupu odzieży. Do sprzeciwu skarżący załączył wypełniony formularz PIT-37 za 2015 rok wraz z wydrukiem urzędowego poświadczenia jego odbioru przez Urząd Skarbowy w Z.. Odnosząc się do stanowiska referendarza sądowego w zakresie zabezpieczeń hipotecznych, skarżący podkreślił, że nieprawdziwe jest twierdzenie, że hipoteka nie generuje kosztów, ponieważ "właściciel nieruchomości z wpisaną hipoteką jest prawnie zobowiązany do utrzymywania nieruchomości w stanie nie pogorszonym, a to generuje różnego rodzaju koszty." Ponadto skarżący wskazał, że postanowieniem Sądu Okręgowego w K. Wydział XIV Gospodarczy z dnia [...]r. został zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu. Kopia ww. postanowienia została załączona do złożonego sprzeciwu. W końcowej części sprzeciwu, skarżący podniósł, że minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa w 2016 r. wynosiło średniorocznie 1.096,18 zł, a minimum egzystencji 555,02 zł. Skarżący podkreślił, że jego wynagrodzenie wynosi 1.459,48 zł, a "koszty udokumentowane wg Starszego Referendarza sądowego to 497,53 zł", w związku z czym "skarżącemu pozostaje kwota 961,95 zł". Dodatkowo do sprzeciwu skarżący dołączył wydruk opracowania IPiSS dokonanego na podstawie GUS, dotyczącego wartości minimum egzystencji w wybranych trybach gospodarstw pracowniczych i emeryckich (lata 1993-2016) oraz wartości minimum socjalnego w wybranych typach gospodarstw pracowniczych i emeryckich (lata 1981-2016 ). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "ppsa", (w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, przyjmując, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy, z uwagi na liczne wątpliwości dotyczące obciążeń jego budżetu domowego. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy. Analiza bowiem złożonych dokumentów i przedstawionych informacji prowadzi do wniosku, że referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy mieć bowiem na uwadze, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stosowane jest wyłącznie w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca w świetle złożonych oświadczeń i przedłożonej dokumentacji, jak słusznie ocenił referendarz sądowy, nie może być zaliczony do ww. kręgu osób. Za powyższą oceną przemawia przede wszystkim okoliczność, że skarżący pobiera wynagrodzenie z tytułu zajmowanego stanowiska prezesa spółki handlowej. Biorąc pod uwagę przedłożone dokumenty, należy uznać, że średni miesięczny dochód z tej działalności w okresie od stycznia do grudnia 2016 r. wyniósł 1249,08 zł., a w styczniu i lutym bieżącego roku 1459 zł. Należy przy tym podkreślić, że wnioskodawca nie ma nikogo na utrzymaniu, co oznacza, że posiadane dochody wydatkuje wyłącznie na potrzeby własne. Odnosząc się z kolei do miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego, odnotować należy, że wnioskodawca udokumentował wydatki na kwotę niespełna 500 zł oraz wskazał na dodatkowe koszty, których nie był w stanie udokumentować (m.in. związane z utrzymaniem psa czy zakupem artykułów higieny osobistej), informując jednocześnie, że jego stałe miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą łącznie około 745 zł. Referendarz sądowy zaznaczył, że nie wszystkie wydatki zostały przez skarżącego udokumentowane oraz że nie do końca czytelne jest, czy skarżący w rzeczywistości jest zobligowany do ponoszenia części z nich - tych związanych z utrzymaniem mieszkania, z uwagi na fakt, że skarżący zamieszkuje w nieruchomości, na której ustanowione zostało ograniczone prawo rzeczowe w postaci nieodpłatnej i dożywotniej służebności dożywotniego korzystania z domu mieszkalnego. Wprawdzie w sprzeciwie skarżący podniósł, że przedstawił "ponoszone przez skarżącego udokumentowane rachunkami koszty, które są niezbędna dla skarżącego w okresie miesięcznym", jednak nie odniósł się w żaden sposób do wątpliwości referendarza sądowego dotyczących obowiązku skarżącego do ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Trafnie jednak referendarz sądowy podniósł, że nawet przyjmując, iż stałe miesięczne wydatki skarżącego sprowadzają się do udokumentowanej kwoty 498,03 zł, to pozostała część dochodu pozwoli mu na partycypację w kosztach sądowych. Wskazać w tym miejscu trzeba, że rozpoznając wniosek o prawo pomocy należy mieć na względzie z jednej strony poziom dochodów skarżącego, a z drugiej wysokość wymagalnych kosztów – na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy. Nie można zatem tracić z pola widzenia, że opłata kancelaryjna za przesłanie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem wynosi 100 zł, czyli jest najniższą spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej oraz że skarżący uiścił wpis sądowy w kwocie 100 zł. Poniesienie takiego wydatku może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny. Ponato Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego dotyczące możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów ustanowienia pełnomocnika procesowego do podjęcia czynności związanych z wniesieniem ewentualnej skargi kasacyjnej. Zaakcentować przy tym należy, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Zaznaczyć także należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dokonując porównania dochodu skarżącego z wydatkami zgodzić należy się z referendarzem sądowym, że skarżący posiada dochód umożliwiający mu partycypację w kosztach sądowych. Niezależnie od powyższego należy odnotować, że przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnione jest wyłącznie od spełnienia przesłanki ściśle określonej w art. 246 ppsa. Wobec tego waloru rozstrzygającego nie ma okoliczność, że przed sądem powszechnym zwolniono skarżącego od kosztów sądowych i przyznano pełnomocnika z urzędu. Pierwszeństwo ma bowiem analiza akt sprawy. Z tego względu, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt I FZ 516/08, LEX nr 551930; z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II FZ 804/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżący nie wykazał, że w jego przypadku spełnione są przesłanki umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy. Powyższego zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu okoliczności podane w złożonym sprzeciwie. Zestawienie sumy comiesięcznych dochodów w gospodarstwie domowym wnioskodawcy z udokumentowanymi comiesięcznymi kosztami utrzymania gospodarstwa domowego pozwala uznać, że wnioskodawca posiada środki pieniężne, które mogą być przeznaczone m.in. na koszty prowadzonego postępowania sądowego. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 ppsa orzeczono jak w sentencji.