I SA/Gl 836/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku z dnia 9 grudnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy, którego brak formalny usunięto w dniu 1 lutego 2017 r., J. K. zwrócił się do Sądu o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W motywach wniosku nawiązał do merytorycznych aspektów sprawy z jego skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że mieszka samotnie. Wyliczył dalej posiadane przez niego składniki majątkowe: mieszkanie o pow. 59,70 m2, mieszkanie służbowe usytuowane w budynku mieszkalnym A Sp. z o.o. w Ż. o pow. 45,20 m2, działki niezabudowane o pow. 0,84 ha i 1,48 ha, działka o pow. 0,55 ha z budynkiem produkcyjnym, udziały w spółkach prawa handlowego, które w świetle oświadczenia skarżącego zostały zajęte przez banki. J. K. oszacował posiadane przez niego zadłużenia na kwotę około 5 milionów zł. Zeznał dalej, że otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.355,69 zł netto. W końcowej części oświadczenia skarżący podniósł, że nie spłaca zadłużenia, gdyż nie jest w stanie tego uczynić. Do stałych obciążeń budżetowych zaliczył: grzywnę w kwocie 300 zł, koszty energii elektrycznej 85-90 zł, należność z tytułu usług teleinformatycznych w łącznej kwocie około 257 zł, abonament z tytułu korzystania z programu do księgowania w wysokości 28,90 zł, koszty karmy dla psów, które pilnują posesji podczas nieobecności skarżącego w kwocie około 140 zł, 30 zł tytułem wydatków na zakup lekarstw. Pismem z dnia 10 lutego 2017 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) złożenie zaświadczenia wskazującego na wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącego; w tych ramach należy wskazać na relacje łączące te osoby oraz wyjaśnić w jaki sposób przyczyniają się do opłat wskazanych w pkt 3 niniejszego wezwania; w szczególności należy wyjaśnić, od kiedy w nieruchomości położonej w Ż. przy ul. [...] 1 nie mieszka M. K.; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 3) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, zakupu opału; gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należy wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); ten punkt wezwania dotyczy obu posiadanych przez skarżącego mieszkań, tj. o pow. 45,20 m2 i 59,70 m2; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów z okresu ostatnich czterech miesięcy; ten punkt dotyczy wszystkich osób zamieszkałych/zameldowanych w gospodarstwie domowym skarżącego; 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2015 r. oraz informacji podatkowych za 2016 r. (jeśli zostały doręczone); ten punkt wezwania dotyczy również osób pozostałych w gospodarstwie domowym skarżącego; 6) wykazanie przebiegu czynności egzekucyjnych podjętych w stosunku do skarżącego oraz deklarowanego zadłużenia w kwocie 5 mln złotych; w tych ramach należy wykazać między innymi zajęcie udziałów w spółkach prawa handlowego. Odpowiadając na ww. wezwanie, skarżący nadesłał oświadczenie, w którym wskazał, że jego stałe miesięczne udokumentowane koszty zamykają się w kwocie 497,53 zł. Podniósł dalej, że oprócz udokumentowanych wydatków ponosi jeszcze koszty utrzymania psa, które oszacował na kwotę 12,50 zł. W oparciu o nadesłane dokumenty źródłowe ustalono następujące płatności: 57,10 zł tytułem należności za zużycie wody za okres od 28 października 2016 r. do 29 grudnia 2016 r., co daje 28,55 zł miesięcznie (z faktury dokumentującej ww. należność wynika nadto, że skarżący posiada zaległości z tytułu zużycia wody, które na dzień 30 grudnia 2016 r. wyniosły 409,52 zł; J. K. występuje w tym przypadku jako "płatnik" pod adresem: ul. [...], [...] Ż.); 169,24 zł z tytułu należności za energię elektryczną za okres od 21 października 2016 r. do 22 grudnia 2016 r., co daje miesięcznie 84,62 zł (punkt poboru został oznaczony jako: K. J. Mieszkanie, ul. [...], Ż.); 227,68 zł z tytułu usług telekomunikacyjnych i internetowych; 33 zł z tytułu gospodarki odpadami za IV kwartał 2016 r., co czyni 11 zł miesięcznie; 27,36 zł tytułem należności za zużytą energię elektryczną za mieszkanie w W. za okres dwóch miesięcy (13,68 zł w skali miesiąca); 132,50 zł tytułem ubezpieczenia (zleceniodawcą jest J. K.). Łączne udokumentowane miesięczne wydatki stanowią zatem kwotę 498,03 zł. Skarżący nadesłał nadto indywidulaną listę płac A Sp. z o.o., z której wynika, że jego wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji prezesa Spółki wyniosło po 1.355,69 zł w miesiącach listopadzie i grudniu 2016 r., a po 1.459,48 zł w kolejnych dwóch miesiącach. Z nadesłanego zeznania CIT-8 ww. Spółki wynika, że w 2015 r. Spółka poniosła stratę w kwocie 266,42 zł. Z oświadczenia skarżącego wynika, że zadłużenie na rzecz wszystkich wierzycieli stanowiło w dniu 10 marca 2017 r. kwotę 1.394.050,79 zł wraz z odsetkami. Do tego dochodzi jeszcze zadłużenie wobec ZUS i banków. Łączne zadłużenie – w ocenie skarżącego - zamyka się w kwocie 6.350.536,07 zł. Skarżący uiścił w tej sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i m.in. ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Trzeba już na wstępie podkreślić, że sam fakt uiszczenia wpisu sądowego do skargi oznacza, że skarżący, pomimo deklarowanych problemów finansowych, jest w stanie przeznaczyć środki pieniężne na pokrycie chociaż części kosztów sądowych. Tymczasem pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). Zgodnie zatem z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości bądź w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba w tym miejscu poczynić zastrzeżenie, iż bez względu na zakres wniosku, słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Co znamienne, w judykaturze powszechnie przyjęte jest stanowisko, iż sąd pierwszej instancji (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 975/15, LEX nr 1988868). Przenosząc przywołane wyżej regulacje, stanowisko judykatury i założenia metodologiczne na grunt tej sprawy należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W punkcie wyjścia przyjętych rozważań należy podkreślić, że nie umknęło uwadze rozpoznającego wniosek, że skarżący posiada relatywnie wysokie zadłużenie, oraz że są to należności zarówno o charakterze publicznoprawnym, jak i cywilnoprawnym. Nie mniej jednak zwrócono uwagę, że pomimo tej okoliczności, skarżący, będąc prezesem spółki prawa handlowego, w dalszym ciągu pobiera wynagrodzenie z tytułu zajmowanego stanowiska, chociaż sama Spółka ponosi stratę. Wskazane wyżej pobory skarżącego, w świetle zgromadzonego materiału źródłowego, wolne są od zajęcia. O ile zatem stosunkowo przejrzyście jawią się tutaj aktualne dochody skarżącego (trzeba odnotować, iż nie jest możliwe zweryfikowanie wszystkich dochodów skarżącego, wszak zamiast zeznania PIT nadesłał zeznanie CIT Spółki, w której jest zatrudniony), o tyle sporo wątpliwości zrodziło się na gruncie obciążeń jego budżetu domowego. Trzeba zauważyć, że skarżący deklaruje, iż ponosi koszty utrzymania lokalu "służbowego w budynku mieszkalnym spółki A w Ż." (patrz pkt 7.1 druku PPF). Z dokumentacji obrazującej należności z tytułu mediów można wyciągnąć wniosek, iż chodzi o lokal usytuowany przy ul. [...]. Tymczasem w oparciu o materiały źródłowe znajdujące się w aktach administracyjnych, a nadto na gruncie znanej z urzędu i powszechnie dostępnej treści księgi wieczystej tej nieruchomości ustalono, iż jest ona własnością Spółki A. W nieruchomości tej mieści się siedziba Spółki. Ze wzmianek w dziale III ww. księgi wieczystej wynika, że na nieruchomości ustanowiono ograniczone prawo rzeczowe w postaci nieodpłatnej i dożywotniej służebności dożywotniego korzystania z domu mieszkalnego przez J. K.. W świetle poczynionych ustaleń nie jest zatem do końca czytelne, czy skarżący w rzeczywistości jest zobligowany do ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Co znamienne, przyjmując nawet, że te stałe miesięczne wydatki sprowadzają się do kwoty 498,03 zł, którą skarżący udokumentował, to pozostała część dochodu pozwoli mu na partycypację w kosztach sądowych. Oceniając zasadność wniosku nie stracono z pola widzenia treści rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, z którego wynika, że wynagrodzenie adwokata (o którego ustanowienie skarżący się ubiega) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku sądu pierwszej instancji, stanowi w tym przypadku kwotę 360 zł (patrz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b). Taki stan rzeczy w zestawieniu z okolicznościami ustalonymi w toku rozpoznania wniosku, oznacza, że skarżący jest w stanie we własnym zakresie ustanowić pełnomocnika procesowego do podjęcia stosownych czynności. Bez znaczenia w kontekście omawianej instytucji pozostają akcentowane przez skarżącego zabezpieczenia hipoteczne. Należy bowiem podkreślić że argument, iż nieruchomość stanowiąca własność wnioskodawcy obciążona jest kredytem hipotecznym nie znajduje uzasadnienia dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wpisana hipoteka nie generuje bowiem dodatkowych kosztów i nie pomniejsza posiadanego majątku. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.