I SA/Gl 839/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. T. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. We wniosku, wskazał przede wszystkim na ciążące na nim zadłużenie, dochodzone w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego, oraz na brak wiedzy prawniczej. Podał także, że ma na utrzymaniu bezrobotną córkę, która studiuje zaocznie. Z wniosku wynika nadto, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, otrzymującą emeryturę w wysokości około 1200 zł, a on sam uzyskuje wynagrodzenie w kwocie około 2000 zł. We wniosku wskazano następujące wydatki: czynsz – 890 zł, raty: kredytu hipotecznego – 1025 zł, kredytu gotówkowego – 1060 zł, zaległego kredytu – około 1000 zł, pożyczki gotówkowej – około 400 zł, czynsz/czesne córki – 500 zł oraz należność do natychmiastowej zapłaty, w wysokości 5000 zł, wynikającą z nakazu zapłaty. W dalszej kolejności pismem z dnia 5 września 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in. udokumentowanie wszystkich dochodów i wydatków gospodarstwa domowego oraz nadesłanie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych za trzy ostatnie miesiące. W piśmie z dnia 19 września 2014 r. wnioskodawca wyjaśnił w szczególności, że zeznanie podatkowe jego córki jest nieosiągalne, gdyż przebywa ona za granicą, skąd wróci dopiero w grudniu, oraz że córka ta nie opłaca żadnego czynszu, lecz czesne. Dodał, że wydatki na leki żony wynoszą około 200 zł, a pozostałe wydatki życiowe około 1200 zł. Wnioskodawca wniósł o przedłużenie terminu wyznaczonego wezwaniem celem uzyskania wyciągu z rachunku bankowego. Do pisma załączył: dokumenty dotyczące zadłużenia i innych wydatków (np. kopie wspomnianego nakazu zapłaty z dnia 4 kwietnia 2014 r. zasądzającego od skarżącego i jego małżonki solidarnie na rzecz spółdzielni mieszkaniowej kwoty 4839,39 zł należności głównej oraz 642 zł kosztów procesu, upomnienie z dnia 21 sierpnia 2014 r. informujące o zaleganiu z płatnością pięciu rat pożyczki gotówkowej w łącznej wysokości 396,04 zł, decyzji z dnia [...] przedłużającej córce skarżącego termin uiszczenia zaległości z tytułu czesnego w wysokości 2220 zł do dnia 25 września 2014 r.), kopie zeznania podatkowego za ubiegły rok (oprócz dochodów deklarowanych we wniosku skarżący wykazał w nim przychód z działalności wykonywanej osobiście w wysokości 1921 zł, a jego żona ze stosunku pracy w wysokości 4800 zł), decyzji w sprawie emerytury i kartę płac skarżącego. Zarządzeniem z dnia 26 września 2014 r., doręczonym w dniu 4 października 2014 r., referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o 3 dni. Zanim to nastąpiło, skarżący złożył – w formie wydruku uzyskanego na stronie internetowej banku – wyciąg z rachunku bankowego, obejmujący operacje dokonane w okresie od dnia 24 sierpnia do dnia 23 września 2014 r. Odnotowuje on wpływy na rachunek w postaci wynagrodzenia (2605,41 zł – skarżący podkreślił, że kwota ta obejmuje należność za pracę w nadgodzinach oraz w niedzielę i w święta), emerytury (1616,29 zł) oraz kwoty w wysokości 500 zł, wpłacanej tytułem "uzupełnienia konta", która, jak oświadczył skarżący, dotyczy jego córek. Pośród wydatków istotną część stanowią raty kredytów i pożyczek, wynoszące łącznie 3.225,06 zł; warto jednak zwrócić uwagę również na kwotę 57,64 zł za usługi telekomunikacyjne świadczone na rzecz osoby o nazwisku skarżącego, innej niż jego córka wspomniana we wniosku, oraz kwotę 431,18 zł stanowiącą sumę składek na ubezpieczenie społeczne. Suma uznań na rachunku wynosi 4.721,71 zł, suma obciążeń – 5.882,73 zł, a saldo ujemne – 319,20 zł. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Postanowieniem z dnia 21 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko podkreślił, że skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego obejmujący operacje wyłącznie w okresie jednego miesiąca, chociaż w wezwaniu wyraźnie wskazano, iż ma on obrazować operacje z trzech miesięcy. Ponadto nadesłany wyciąg wzmocnił wątpliwości referendarza, zamiast je rozwiać, albowiem wynika z niego, iż skarżący znacząco obniżył wysokość dochodów deklarowanych we wniosku. Poza tym – w ocenie referendarza – materiał dowodowy pozostawia wątpliwości również co do tego z kim oprócz żony, wnioskodawca tworzy gospodarstwo domowe i jakie są dochody tych osób. Konkludując stwierdził, iż dowody sprawy wymagają uzupełnienia tak aby osiągnąć cel wezwania referendarza sprowadzający się do usunięcia wszystkich występujących w sprawie wątpliwości, co uczynić można dołączając odpowiednie dokumenty do ewentualnego sprzeciwu od wydanego postanowienia. W przewidzianym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu podał, iż wyciąg z rachunku bankowego za okres trzech miesięcy to kilkadziesiąt stron i ponad 100 przeróżnych pozycji, zatem by osoba trzecia mogła dokonać oceny wyciągu, skarżący musiałby dołączyć do każdej z jego pozycji komentarz. Bez wspomnianego komentarza, nikt bowiem poza biegłym księgowym nie jest w stanie ocenić właściwej sytuacji materialnej skarżącego. Według wnioskodawcy, wystarczające dla sprawy byłoby oświadczenie o zarobkach lub zaświadczenie o ich wysokości wraz z udokumentowanymi wydatkami w określonym czasie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego) sprowadza się do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 §1 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319).Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość opisanemu wyżej wymogowi, nie dokonał tego również po otrzymaniu uzasadnienia postanowienia referendarza z dnia 21 października 2014 r., pomimo faktu, iż został w jego treści poinformowany, że dowody sprawy wymagają uzupełnienia, co można uczynić dołączając odpowiednie dokumenty do sprzeciwu, w którym można rozwinąć także swoje stanowisko, składając dodatkowe oświadczenia. Skarżący w dalszym ciągu nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego za okres trzech miesięcy, co w sposób znaczący ogranicza możliwość zweryfikowania wydatków i dochodów jego gospodarstwa domowego. Nie do przyjęcia pozostaje przy tym stanowisko wnioskodawcy, iż zaniechanie powyższemu obowiązkowi nałożonemu przez orzekającego w sprawie referendarza, wynika z faktu czasochłonnego skomentowania każdej pozycji wyciągu bankowego, obrazującej wpływ na to konto czy też jego obciążenie. Wezwanie referendarza sądowego nie nakładało na wnioskodawcę tego rodzaju zobowiązania, a jedynie powinność przedstawienia wyciągu z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Takowy wyciąg można z kolei uzyskać od ręki, tym bardziej, że ten przedłożony przez skarżącego, obejmujący okres jednego miesiąca posiadał formę wydruku uzyskanego na stronie internetowej banku. Co więcej - z rzeczonego dokumentu - wynikają znaczące wątpliwości w zakresie uzyskiwanych przez skarżącego dochodów. Z rachunku skarżącego, bowiem uregulowano składki na ubezpieczenie społeczne, co nie wyklucza, iż w ramach prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego uzyskiwane są inne jeszcze dochody, poza tymi deklarowanymi we wniosku, co zresztą wynika również z zeznania podatkowego za ubiegły rok, w którym to zarówno skarżący jak i jego małżonka wskazali dodatkowe źródła przychodu. Co więcej, materiał dowodowy pozostawia wątpliwości co do tego, z kim, poza żoną, wnioskodawca tworzy wspólne gospodarstwo domowe i jakie są dochody tych osób. Z jednej strony wskazuje on, że jego córka jest bezrobotna studentką, z drugiej jednak informuje, iż nie może przedstawić jej zeznania podatkowego (składanego przecież w razie osiągnięcia przychodów podlegających opodatkowaniu) i to z uwagi na wielomiesięczny jej pobyt za granicą. Nie wyjaśniono także jaki jest cel wizyty córki za granicą, ani tego, kto i z jakich środków ten pobyt finansuje. Dodatkowo skarżący złożył oświadczenie, że kwota 500 zł, która wpłynęła na jego rachunek bankowy, dotyczy jego córek, podczas gdy we wniosku mowa jest tylko o jednej córce. Za pośrednictwem rachunku bankowego wnioskodawcy uregulowano także należność ciążącą na osobie o jego nazwisku, innej jednakże niż jego córka wymieniona we wniosku. Powyższych wątpliwości, skarżący nie wyjaśnił także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego pomimo, iż w jego uzasadnieniu zostały mu one jasno wyłuszczone. Stwierdzić zatem należy, iż nie złożenie dodatkowych oświadczeń oraz niewykonanie wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych, uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawcy oraz bezsprzeczną ocenę jego sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie pozwala na uwzględnienie jego wniosku. Nie można w szczególności ustalić jak w rzeczywistości przedstawia się sytuacja dochodowa gospodarstwa domowego skarżącego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.