I SA/Gl 840/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia 30 czerwca 2014 r. Z. A. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach między innymi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ponowiła przy piśmie z dnia 8 września 2014 r. Przy tym ostatnim, skarżąca nadesłała również urzędowy formularz wniosku. W jego motywach odnotowała, że zatrzymanie działalności prowadzonej przez nią elektrowni wodnej spowodowało duże straty produkcyjne. Szkodę materialną oszacowała na kwotę 3 mln zł. Zaakcentowała dalej, że otrzymywana przez nią renta rodzinna nie wystarcza na zabezpieczenie i ochronę zakładu, który jest oddalony od C. o 34 km. Według wniosku skarżąca nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości 1797 zł netto. Świadczenie to jest jednak obciążone egzekucją komorniczą, a nadto skarżąca spłaca kredyt w kwocie 400 zł miesięcznie. Do składników posiadanego przez nią majątku zaliczyła: nieukończony dom, lokal nad halą maszyn w zakładzie, nieruchomości rolnicze o pow.: 2,17 ha i 2,29 ha (objęte egzekucją komorniczą), Zakład C w S., pawilon handlowy w C. z przeznaczeniem do rozbiórki oraz certyfikaty ekologiczne, których – jak twierdzi skarżąca – nie może odsprzedać. Pismem z dnia 17 września 2014 r., referendarz sądowy, mając na uwadze ww. oświadczenie skarżącej, wezwał ją do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w . przy ul. [...] (adres wskazany w druku PPF jako adres zamieszkania) oraz nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane/zamieszkałe w tym lokalu; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; wysokość podatku od nieruchomości; koszty gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało wyraźnie rozdzielić wydatki związane z miejscem zamieszkania skarżącej (gospodarstwo domowe wskazane w druku PPF) i miejscem prowadzenia przez nią działalności gospodarczej; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym skarżącej, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków w 2013 r. lub 2014 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym skarżącej; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; udokumentowanie aktualnego dochodu skarżącej z tytułu świadczenia rentowego (np. za pomocą odpisu stosownej decyzji bądź potwierdzenia wypłaty gotówkowej tego świadczenia); 5) udokumentowanie okoliczności podniesionych w druku PPF, tj. zajęcia komorniczego i spłaty kredytu na życie w kwocie 400 zł. W wezwaniu referendarza pouczono jednocześnie skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Pismem z dnia 6 października 2014 r. skarżąca wyraziła swoją dezaprobatę dla konieczności wzywania jej o dokumenty źródłowe, akcentując, że pismo referendarza sądowego stanowiło przejaw "represji, inwigilacji o mobbingu stategicznego". Z tych też powodów zwróciła się między innymi z wnioskiem o wyłączenie gliwickiego wymiaru sprawiedliwości". W dalszej kolejności, nawiązując do poszczególnych punktów wezwania z dnia 17 września 2014 r., skarżąca oświadczyła, że nigdy nie zamieszkiwała przy ul. [...] w C. i dlatego też nie ma obowiązku ujawniania żądanych informacji dotyczących jej syna oraz wysokości ponoszonych opłat zwianych z ww. budynkiem mieszkalnym. W ramach działalności gospodarczej nie prowadzi ksiąg rachunkowych, co - w ocenie skarżącej - wynika "z przedkładanych i to wielokrotnie rocznych rozliczeń PIT-28". Oświadczyła dalej, że "nie zlikwidowała skarżąca żadnego rachunku, co wmawia się jej kolejny (trzeci) rok, nie podając źródła fałszywych informacji." Ustosunkowując się do kolejnego punktu wezwania referendarza, skarżąca podniosła, że fakt zaciągnięcia kredytu na życie był – jej zdaniem – wielokrotnie dokumentowany. Skarżąca oświadczyła, że fakt powtórnego uruchomienia zakładu został udokumentowany w postępowaniu z jej wniosku w sprawie I SA/Gl 710/14. Przy omówionym wyżej piśmie skarżąca nadesłała między innymi kopię decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej o zastosowanie wobec niej ulgi podatkowej. W ramach tej decyzji omówiony został stan faktyczny sprawy dotyczący wniosku skarżącej z dnia 25 maja 2013 r. o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług i zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych. W nadesłanej dokumentacji znalazł się także harmonogram spłat kredytu, z którego wynika, że skarżąca ponosi miesięcznie obciążenie z tego tytułu w kwocie 393,96 zł. Data zapadalności tego kredytu to 16 stycznia 2017 r. Z kolei z nadesłanego wezwania do zapłaty z dnia 5 września 2014 r. wynika, że skarżąca posiada zadłużenie wobec B Sp. z o.o. z tytułu nieuregulowanych płatności za dostawę energii elektrycznej. Terminy płatności dwóch faktur upłynęły dla skarżącej bezskutecznie w dniach 7 i 21 sierpnia 2014 r. Z tych względów stan zaległości na 3 września 2014 r. wyniósł 695,02 zł. Z innego pisma B Sp. z o.o. z dnia 4 września 2014 r. wynika nadto, że skarżąca miała jeszcze wobec tej Spółki inne zadłużenie, które wynosi 3560,64 zł. Pismem tym Spółka nie wyraziła zgody na rozłożenie ww. zaległości na raty. Pozostałe, nadesłane przez skarżącą, dokumenty nie obrazują sytuacji materialnej skarżącej. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W dalszej kolejności, postanowieniem z dnia 18 lutego 2015 r. WSA w Opolu oddalił wniosek o wyłączenie od rozpoznania tej sprawy jednego z sędziów, umorzył postępowanie w sprawie wyłączenia innego sędziego, a w pozostałym zakresie ww. wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy WSA w Gliwicach pozostawił bez rozpoznania. To ostatnie postanowienie stało się prawomocne z dniem 6 października 2015 r. Trzeba w tym miejscu podkreślił, że skarżąca wielokrotnie zwracała się do sądów administracyjnych z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, w tym również do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach. Wnioski jej nie były uwzględniane. Ostatnio, postanowieniem z dnia 9 października 2015 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 25/14, Sąd ten odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym tam zakresie. W uzasadnieniu orzeczenia podkreślono, że "przedstawiony przez skarżącą materiał zawiera ewidentne luki. Dość wspomnieć, że skarżąca w ogóle nie udokumentowała dochodów. Nie przedstawiła też jakiegokolwiek dokumentu wskazującego na sytuację finansową prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa. Nadto nadal nieznane pozostają ilość, status i stan rachunków bankowych, jakie skarżąca posiada. Niewiadome jest również to, z kim skarżąca tworzy gospodarstwo domowe, gdyż oświadczenia w tym zakresie także nie zostały poparte materiałami źródłowymi. Co więcej, skarżąca oznajmiła, że adres, którym dotychczas posługiwała się na oznaczenie swego miejsca zamieszkania, to jest adres prowadzonej działalności gospodarczej, tym miejscem zamieszkania nie jest. Zarazem jednak nie wskazała, gdzie ono się znajduje, a ze złożonego przez nią pisma organu egzekucyjnego wynika, że posługuje się jeszcze jednym, dotychczas nieznanym Sądowi, adresem. Z drugiej strony tak samo selektywnie zaprezentowała wydatki: wszak ograniczyła się jedynie do wykazania swego zadłużenia względem zakładu energetycznego i wysokości kwoty potrącanej jej przez organ rentowy wskutek toczącej się egzekucji." Podobne konkluzje ujęto w innych postanowieniach wydanych w przedmiocie prawa pomocy. Między innymi w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 841/14 odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy, akcentując, że "nie wykonała [ona] wezwania do udokumentowania swoich dochodów, natomiast w zakresie ponoszonych wydatków nadesłała dokumentację źródłową w sposób wybiórczy, mimo iż wzywana była do udokumentowania wszystkich stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego." W postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 czerwca 2015 r. w sprawach I SO/Op: 5/14, 6/14 i 7/14 akcentowano, że skarżąca wielokrotnie uchylała się od przedstawienia w sposób rzetelny swojej sytuacji materialnej, wybiórczo reagując na wezwania sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy podkreślić, że rozpoznanie wniosku skarżącej z dnia 7 września 2014 r. o przyznanie prawa pomocy nie było możliwe do 6 października 2015 r. Wówczas to uprawomocniło się postanowienie WSA w Opolu rozstrzygające wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów i referendarzy sadowych WSA w Gliwicach. Obecnie, jako że prawomocnie uznano, że nie zachodzą podstawy natury formalnej i faktycznej do uwzględnienia żądań skarżącej w tym zakresie, referendarz może przystąpić do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, a więc kosztów sądowych po myśli art. 211 P.p.s.a. - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone. Mając na uwadze postawę skarżącej w tej konkretnej sprawie, nie sposób odstąpić od konkluzji, które przyjął inny referendarz sądowy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 25/14 w ramach postanowienia z dnia 8 września 2015 r. Zaznaczył tam, że skarżąca w dalszym ciągu przybiera postawę polegającą na wybiórczym i nierzetelnym prezentowaniu swojej sytuacji majątkowej, chociaż postawa skutkowała tym, że żaden z jej licznych wniosków o przyznanie prawa pomocy nie został dotąd uwzględniony. Podkreślił dalej, że z niewiadomych przyczyn nigdy nie nadesłała ona kompletu żądanej dokumentacji źródłowej, przedkładając jedynie jej fragmenty, które zazwyczaj eksponują wyłącznie trudności finansowe, np. zadłużenie, i nie dają całościowego obrazu jej położenia i nie pozwalają przez to na wyciągnięcie konkluzji, które byłyby wolne od wątpliwości. Jak słusznie zauważył, że o pewnej dowolności i braku dokładności w uzupełnianiu materiału źródłowego świadczy fakt, iż selekcja ta prowadzi nierzadko do tego, że zestaw dowodów dostarczonych w jednym postępowaniu różni się bez jakiejkolwiek racjonalnej przyczyny od zestawu przedstawionego w innej sprawie. Na gruncie tej sprawy należy podkreślić, że z niewyjaśnionych przyczyn skarżąca nie nadesłała w tej sprawie, podobnie jak to czyniła wielokrotnie w innych postępowaniach sądowych, żadnego dokumentu, który obrazowałby wynik finansowy prowadzonej przez nią firmy. Skarżąca przyznała też obecnie, że kontynuację prowadzenia działalność zakładu dokumentuje faktura przychodowa, na co zwrócił uwagę referendarz sądowy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 710/14. Tym samym skarżąca przyznała w niniejszej sprawie słuszność tezie referendarza sądowego przyjętej w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 września 2014 r., a która sformułowana była wbrew oświadczeniom skarżącej. Referendarz sądowy przywołał wówczas dowody zaprzeczające jej twierdzeniom, że jej przedsiębiorstwo już w istocie nie funkcjonuje: faktury z lipca i z sierpnia ubiegłego roku dokumentujące koszty tego przedsiębiorstwa oraz usługę wykonaną w jego ramach, dokument księgowy potwierdzający odprowadzenie w lipcu ubiegłego roku zaliczki na poczet podatku dochodowego pracownika skarżącej i składki na jego ubezpieczenie społeczne. Okoliczność ta utwierdziła referendarza w przekonaniu, że skarżąca każdorazowo odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym również w niniejszej sprawie, czyni to wybiórczo i nierzetelnie, koncentrując się na tym, co może przemawiać na rzecz jej wniosku, pomijając te materiały i aspekty swej sytuacji, które w tym zakresie nie byłyby dla niej korzystne. Taki stan rzeczy i przyjęta konkluzja uzasadniały zbadanie stanu przedsiębiorstwa skarżącej, poprzez analizę wyliczonych w wezwaniu z dnia 17 września 2014 r. dokumentów odnoszących się do działalności gospodarczej, od których nadesłania wnioskująca ponownie się uchyliła. W tej części rozważań należy zwrócić uwagę skarżącej, że nie jest prawdą, jak sama twierdzi w piśmie z dnia 6 października 2014 r., iż składając zeznania PIT-28 nie jest ona zobligowana do posiadania "ksiąg podatkowych" obrazujących poszczególne zdarzenia gospodarcze, zarówno przychodowe, jak i kosztowe. Pkt 4 wezwania referendarza sądowego z dnia 17 września 2014 r. zawierał jedynie przykładowe wyliczenie dokumentów księgowych, które mogłyby być przydatne na potrzebę rozpoznania wniosku, w tym także te, które odnoszą się do zryczałtowanych przychodów ewidencjonowanych. Obowiązek bieżącego ewidencjonowania przychodów nakłada na skarżącą między innymi rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie prowadzenia ewidencji przychodów i wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 701 ze zm.). Kolejna niejasność i zarazem mankament dowodowy tego wniosku wiąże się z faktycznym miejscem zamieszkania skarżącej. Ustosunkowując się do wezwania z dnia 17 września 2014 r., skarżąca kolejny raz stwierdziła, że nie mieszka w nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] . Nie wyjaśniła jednakże przy tym gdzie faktycznie zamieszkuje. Z kolei wezwana do wykazania wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości, przedstawiła jedynie część dokumentacji, która dotyczy zaległości z tytułu zużytej energii elektrycznej. W tym zakresie podzielić przyjdzie konkluzje przyjęte w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 814/14, który zauważył, że wykazane obecnie zadłużenie skarżącej z tytułu należności za energię elektryczną zostały przez nią spłacone. Podkreślił dalej, że części tych należności było opatrzone rygorem zaprzestania dostaw energii elektrycznej, który nie został jednak zrealizowany, skoro w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 25/14 skarżąca przedłożyła wezwanie do zapłaty pod tym samym rygorem, ale obejmujące należności już za późniejsze okresy i w innej wysokości. Do innych mankamentów rozpoznanego wniosku należy także zaliczyć brak wykazania bieżących dochodów z tytułu świadczenia rentowego skarżącej. Trzeba jeszcze w tym miejscu stanowczo zaprotestować przeciwko tezie skarżącej, że jakoby wezwania referendarza były przejawem "nadużycia kompetencji i władzy". Kolejne wezwania kierowane do skarżącej, a zobowiązujące ją do nadesłania dokumentów źródłowych, są wynikiem wątpliwości jakie rodzą się na gruncie składanych przez skarżącą oświadczeń. Co istotne, skarżąca mając uprzednio świadomość charakteru wymaganych od niej dokumentów źródłowych dokonuje ich reglamentacji w kolejnych postępowaniach sądowych, zarzucając jednocześnie, że to Sąd blokuje jej dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Zdaniem orzekającego w tej sprawie referendarza sądowego, odmowa przyznania prawa pomocy jest wynikiem biernej postawy skarżącej, nie zaś pozbawionych obiektywizmu orzeczeń referendarza bądź Sądu. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12, wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy, jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. W tym stanie rzeczy – w ocenie referendarza sądowego - minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Reasumując, w świetle akcentowanych wyżej mankamentów dowodowych oraz niejasności, rozpoznający wniosek nie jest w stanie dokonać jego oceny, która byłaby wolna od wątpliwości. Skarżąca nie udokumentowała zarówno obecnego poziomu dochodów, jak i wysokości swoich wydatków, co uniemożliwia dokonanie bilansu jej gospodarstwa domowego. Podobne konkluzje legły u podstaw odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w przykładowych sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 818/12, I SA/Gl 1165/13, I SA/Op 4/12, II SA/Gl 1597/13, I SA/Gl 25/14, I SA/Gl 814/14 . Z powyższych powodów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.