I SA/Gl 841/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A w C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania, uzupełnienia bądź uchylenia postanowienia w sprawie podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia 30 czerwca 2014 r. Z.A. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W dalszej kolejności ów wniosek został złożony na druku PPF z dnia 7 września 2014 r. W tych ramach skarżąca oświadczyła, że w dniu 30 lipca 2013 r. przerwano ruch ciągły zakładu energetycznego A. Skarżąca podkreśliła, że straty produkcyjne energii elektrycznej z odnawialnego źródła przekroczyły 5 mln kilowatogodzin. Szkodę materialną z tego tytułu oszacowała na kwotę 3 mln złotych. Z.A. zaakcentowała dalej, że renta rodzinna po mężu (w części zwolnionej spod egzekucji) nie pokrywa miesięcznych wydatków związanych z zabezpieczeniem i ochroną ww. zakładu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, a majątek spadkowy dzieli z synem. W skład tego majątku wchodzą: nieukończony dom mieszkalny; lokal nad halą maszyn w zakładzie; nieruchomości rolne o pow. 2,17 ha i o pow. 2,29 ha; pawilon handlowy do rozbiórki. Zeznała, że posiada nadto certyfikaty ekologiczne, przy czym nie może ich odsprzedać. Skarżąca podkreśliła nadto, że celem ratowania zakładu sprzedano: mieszkanie własnościowe jej i jej syna, samochody firmowe ([...], [...], [...], [...]), maszyny budowlane (dwie koparki, dwa spychacze). Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest jej renta po mężu w kwocie 1797 zł, którą skarżąca w całości przeznacza na pokrycie kosztów utrzymania firmy oraz spłatę "kredytu na życie" w kwocie 400 zł. Dokonawszy oceny wniosku, co do wymogów formalnych oraz co do treści, referendarz sądowy, mając na uwadze art. 255 P.p.s.a., zdecydował się na wezwanie skarżącej do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych. Pismem z dnia 17 września 2014 r. zobowiązano więc skarżącą do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: 1) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] (adres wskazany w druku PPF jako adres zamieszkania) oraz nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane/zamieszkałe w tym lokalu; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; wysokość podatku od nieruchomości; koszty gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należy przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należy wyraźnie rozdzielić wydatki związane z miejscem zamieszkania skarżącej (gospodarstwo domowe wskazane w druku PPF) i miejscem prowadzenia przez nią działalności gospodarczej; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym skarżącej, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków w 2013 r. lub 2014 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym skarżącej; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należy nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należy nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; udokumentowanie aktualnego dochodu skarżącej z tytułu świadczenia rentowego (np. za pomocą odpisu stosownej decyzji bądź potwierdzenia wypłaty gotówkowej tego świadczenia); 5) udokumentowanie okoliczności podniesionych w druku PPF, tj.: zajęcia komorniczego i spłaty kredytu na życie w kwocie 400 zł. W przywołanym wyżej piśmie referendarza (doręczonym adresatowi do rąk M. A. w dniu 29 września 2014 r.) pouczono skarżącą, iż niezastosowanie się do wezwania w terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wezwanie z 17 września 2014 r. pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Wypada w tym miejscu zauważyć, że Z.A. wielokrotnie występowała do sądów administracyjnych o przyznanie jej prawa pomocy, w tym także do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1597/13, referendarz sądowy tego Sądu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na to, że "w żaden sposób nie uprawdopodobniła zarówno obecnego poziomu dochodów, jak i rzeczywistej wysokości swoich wydatków." Jedynym zaś dokumentem, który został przez skarżącą nadesłany do tamtych akt – w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania aktualnych dokumentów źródłowych - był "odcinek" emerytury z grudnia 2012 r. Podobnie w postanowieniu z dnia 31 lipca 2013 r. w sprawie o sygn. akt I SO/Op 4/12 podkreślono, że "skarżąca nie wykazała i tym samym nie udokumentowała wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie." Analogicznie przyjęto w postanowieniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 828/12 z 25 lutego 2013 r. Wytknięto bowiem skarżącej, że "nie ustosunkowała się do tej części wezwania, które dotyczyło udokumentowania wydatków." Co więcej, nie nadesłała większości dokumentów mających obrazować wynik finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, m.in. dokumentacji rachunkowej." Skarżącej odmówiono również przyznania prawa pomocy w ramach postępowania o sygn. akt I SA/Gl 1165/13. W postanowieniu z dnia 17 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaakcentował, że składane przez skarżącą oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności i jako niewiarygodne nie pozwalają ocenić jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zaznaczono nadto, że wbrew precyzyjnemu wezwaniu referendarza sądowego, skarżąca nie nadesłała dokumentów obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Nadto niewyjaśniona pozostaje kwestia dotycząca sytuacji rodzinnej i mieszkaniowej skarżącej. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. w sprawie I SA/Gl 25/14 sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Orzeczenie to zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2014 r. o sygn. akt II FZ 958/14. W tych ramach sąd kasacyjny podkreślił, że "brak jest w aktach sprawy informacji o dochodach podatniczki – znajduje się jedynie zaświadczenie, z którego wynika jaka była wysokość świadczenia rentowego za maj 2013 r. oraz PIT-28, brak jest też informacji gdzie strona mieszka i jak kształtują się jej wydatki na miesięczne utrzymanie. Nie jest również znana ilość i stan rachunków bankowych jakie posiada podatniczka". Ostatnio, postanowieniem z dnia 11 września 2014 r., orzekający w tej sprawie starszy referendarz sądowy, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 710/14. W konkluzji stwierdzono wówczas, że nie jest możliwe dokonanie oceny wniosku, która byłaby wolna od wątpliwości. Skarżąca nie udokumentowała zarówno obecnego poziomu dochodów, jak i wysokości swoich wydatków, co uniemożliwia dokonanie bilansu jej gospodarstwa domowego. Podobne konkluzje legły u podstaw odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 818/12, I SA/Gl 1165/13, I SA/Op 4/12 oraz II SA/Gl 1597/13. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Z tych też powodów, pismem z dnia 17 września 2014 r., podjęto próbę uzyskania od skarżącej kompleksowej wiedzy na temat jej sytuacji materialnej. Należy jednakowoż stwierdzić, że w ogóle nie zareagowała na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, wszak ww. pismo referendarza pozostało bez odpowiedzi do dziś dnia. Co znamienne, analiza dotychczas składanych przez skarżącą wniosków w innych jej postępowaniach przed tutejszym Sądem administracyjnym, pozwoliła stwierdzić, że Z.A. reglamentuje posiadane przez nią materiały źródłowe. W żadnej z wcześniej wymienionych spraw, skarżąca nie przedstawiła kompleksowej informacji dotyczącej jej sytuacji materialnej i rodzinnej, a częstokroć ujawniane przez nią szczątkowe dokumenty pogłębiały jedynie wątpliwości w omawianej materii. W konsekwencji akcentowanej wyżej bierności procesowej skarżącej należy odnotować, że złożony w tej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie poparto żadnym dokumentem źródłowym. Taki stan rzeczy powoduje, że ów wniosek obarczony jest mankamentami dowodowymi. Przede wszystkim brak jest informacji dotyczących dochodów skarżącej, w szczególności z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Do akt sprawy nie nadesłano nadto dokumentów mających uwidocznić skalę wydatków dotyczących jej gospodarstwa domowego. Dodatkowo wątpliwości w tej sprawie budzi sytuacja rodzinna i mieszkaniowa wnioskującej. Z jednej strony bowiem skarżąca oświadcza, że jej adresem zamieszkania jest budynek położony przy ul. [...] w C. (patrz pkt 2.1. druku PPF), gdzie adresowaną do niej korespondencję odbiera głównie jej syn, jako "dorosły domownik", z drugiej zaś podnosi, że nie zamieszkuje razem z synem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy nie jest dostatecznie czytelny między innymi ewentualny udział syna skarżącej w ponoszeniu wydatków związanych z funkcjonowaniem prowadzonej przez nią firmy, skoro siedziba firmy mieści się w jego miejscu zamieszkania. Reasumując, w świetle akcentowanych wyżej mankamentów dowodowych, rozpoznający wniosek nie jest w stanie dokonać jego oceny, która byłaby wolna od wątpliwości. Skarżąca nie udokumentowała zarówno obecnego poziomu dochodów, jak i wysokości swoich wydatków, co uniemożliwia dokonanie bilansu jej gospodarstwa domowego. Podobne konkluzje legły u podstaw odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 818/12, I SA/Gl 1165/13, I SA/Op 4/12 oraz II SA/Gl 1597/13. Trzeba jeszcze przypomnieć skarżącej, że z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12, wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy, jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. W tym stanie rzeczy – w ocenie referendarza sądowego - minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Z powyższych powodów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.