I SA/Gl 843/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Bożena Pindel (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] – wydanym po złożeniu zażalenia R. B. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. Inspektorat w R. z dnia [...] Nr [...] ([...]), na podstawie którego uchylono wszystkie zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego zobowiązanej dokonane w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...],[...] oraz [...] – na podstawie art. 134 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.) oraz art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, wobec czego pozostawił je bez merytorycznego rozpoznania. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny. Na wniosek R. B. organ I instancji postanowieniem z dnia [...] działając na podstawie art. 58 § 2 i § 3 u.p.e.a. uchylił wszystkie zajęcia świadczenia emerytalno-rentowe zobowiązanej dokonane w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W rozstrzygnięciu tym pouczono stronę o przysługującym prawie wniesienia zażalenia do Dyrektora Izby Skarbowej w K. w terminie siedmiu dni od dnia jego doręczenia. Postanowienie zostało doręczone zobowiązanej w dniu 8 maja 2013 r. R. B. wniosła zażalenie z dnia 14 maja 2013 r., które nadała faksem w dniu 16 maja 2013 r. i tego samego wysłała je za pośrednictwem Urzędu Pocztowego w R., uchybiając terminowi do jego skutecznego wniesienia o jeden dzień. Organ odwoławczy, postanowieniem z dnia [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, wobec czego pozostawił je bez merytorycznego rozpatrzenia. W uzasadnieniu postanowienia, Dyrektor Izby Skarbowej podał zobowiązanej podstawy prawne swojego rozstrzygnięcia, przywołując treść art. 17 § 1 zdanie trzecie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, oraz art. 57 § 1 i § 4 k.p.a., wskazując, że zażalenie wnosi się do organu odwoławczego, za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia oraz na sposób obliczania terminów w dniach, stwierdzając, że 7-dniowy termin do wniesienia zażalenia w przedmiotowej sprawie upłynął z dniem 15 maja 2013 r. Organ wyjaśnił także, że zgodnie z art. 63 § 1 powołanej wyżej ustawy podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) mogą być wnoszone pisemnie, telegraficznie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu, a także za pomocą innych środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej utworzoną na podstawie ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Organ ponadto podkreślił, że wraz z wniesieniem zażalenia zobowiązana nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia, zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a., co na etapie postępowania przed organem odwoławczym było niedopuszczalne. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wskazała, że powodem jej decyzji jest ewidentne, wielokrotnie dokonane z premedytacją fałszowanie stanu faktycznego i obowiązującego prawa, rażąca obraza prawa, a także uporczywe i złośliwe działania na szkodę interesu prywatnego ubezpieczonej. Skarżąca w obszerny sposób umotywowała swoją skargę, podnosząc w pierwszej kolejności, że wszystkie organy administracji, w tym również ZUS obowiązane są do działania na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Przepisy te, w tym Kodeks postępowania administracyjnego nakładają na te organy obowiązek terminowego załatwiana spraw, co w ponad 20 zawnioskowanych przez zobowiązaną sprawach nie zostało wypełnione przez ZUS Oddział w R.. Odnosząc się do zaskarżonego postanowienia stwierdziła, że organ nie przedstawił i nie udokumentował, czy wskazany 7-dniowy termin, dotyczy dni kolejnych, bądź roboczych, gdyż dni świąteczne i niedziele z wyznaczonego okresu – jej zdaniem – są wyłączone, a w takim przypadku zażalenie złożyła w terminie. Kontynuując, skarżąca w obszerny i szczegółowy sposób przedstawiła przebieg postępowania przed ZUS jako wierzycielem zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych, jak i Dyrektorem ZUS Oddział w R. Inspektorat w R. jako organem egzekucyjnym, stwierdzając w odniesieniu do tych organów nierzetelność i zafałszowanie postępowania. Strona podkreśliła nieprawidłowy sposób postępowania ww. organów, w szczególności dotyczący prowadzenia postępowania z jej wniosku na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Końcowo, podkreśliła, że wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowienie nie wypełnia treści ww. ustawy abolicyjnej, gdyż nie odnosi się do umorzonych tytułów wykonawczych, okresu i wysokości dokonanych umorzeń, jak i tych pozostających w wykonaniu. Przyczyną tego stanu rzeczy, zdaniem zobowiązanej jest stała i bezprawnie niedopuszczalna korekta i ocena ustawy abolicyjnej z dnia 9 listopada 2012 r. przez ZUS, w związku z czym domaga się: respektowania przepisów ustawy, wypełnienia terminów i orzeczeń sądów, rozpoznania zażalenia z dnia 14 maja 2013 r., wypłaty bezprawnie wstrzymanych świadczeń, pełnego rozliczenia i zwrotu bezprawnie wyłudzonych należności w oparciu o tytuły wykonawcze skorygowane na mocy art. 145 § 1 i 145 § 3 k.p.a. Ponadto skarżąca zwróciła się o przywrócenie terminu i rozpoznanie skargi, jak również wszystkich pozostałych decyzji ZUS dotyczących tej sprawy. Do skargi załączyła: kserokopię decyzji ZUS Oddział w R. Inspektorat w W. z dnia [...], pisma zobowiązanej z dnia 10 maja 2013 r., decyzji ZUS Oddział w R. Inspektorat w W. z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podkreślił, że skarżąca domaga się merytorycznego rozpatrzenia spraw rozstrzyganych przez ZUS w I instancji, w tym postanowienia z dnia [...], co do którego zaistniała przeszkoda formalnoprawna stwierdzona zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Wskazana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zaskarżonemu postanowieniu nie można zarzucić tego rodzaju naruszeń prawa, wobec czego skarga nie została uwzględniona. Zaznaczyć bowiem należy, że przedmiotem kontroli Sądu było jedynie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], którym organ stwierdził, że zażalenie wniesione przez skarżącą na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w sprawie uchylenia wszystkich zajęć emerytalno-rentowych R. B. dokonane w trakcie postępowania egzekucyjnego, zostało wniesione z uchybieniem terminu. Zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a. "o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia." Natomiast zgodnie z art. 134 w związku z art. 144 k.p.a. organ właściwy do rozpatrzenia zażalenia bada z urzędu zachowanie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Stwierdzenie dopuszczalności zażalenia oraz wniesienie go w terminie jest koniecznym warunkiem merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ II instancji. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność zażalenia, czego następstwem jest ostateczność postanowienia organu I instancji. W razie ustalenia, że zażalenie zostało wniesione po terminie, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W orzecznictwie wskazuje się, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 1997 r. sygn. akt SA/Łd 2990/95 – Lex nr 29079 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 1997 r. sygn. akt I SA/Gd 1482/96 – Lex nr 29004). Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów stwierdzić należy, że argumentacja skargi skierowana na nieprawidłowości występujące w zakresie działania organów egzekucyjnych wynika z nieporozumienia związanego z niedostatecznym rozróżnieniem przez skarżącą poszczególnych instytucji zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego, a w szczególności pierwszego etapu postępowania zażaleniowego (postępowania wstępnego) oraz etapu drugiego tj. postępowania rozpoznawczego. Pierwszy z wymienionych etapów jest to etap badania formalnego, a czynności podejmowane w tym czasie przez organ ograniczają się jedynie do ustalenia zaistnienia przesłanek formalnych dopuszczalności zażalenia. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak formalnych przesłanek dopuszczalności zażalenia wówczas wydawane jest postanowienie na podstawie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 144, który kończy nie tylko ten etap postępowania, lecz jednocześnie całe postępowanie zażaleniowe (tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie). Natomiast pozytywny rezultat wskazanych wyżej czynności rodzi prawo i obowiązek organu zbadania sprawy w ramach wskazanego wyżej postępowania rozpoznawczego. Przenosząc powyższe rozważania teoretyczne na grunt rozpoznawanej sprawy, zaakcentowania wymaga, że przedmiotem niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej jest tylko i wyłącznie skontrolowanie prawidłowości postanowienia wydanego przez organ II instancji, w którym organ ten stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie ZUS, wobec czego pozostawił je bez merytorycznego rozpatrzenia. W niniejszym postępowaniu sądowo-administracyjnym nie może być zatem badana zasadność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko stronie skarżącej ani legalność postanowienia w przedmiocie którego strona złożyła zażalenie. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że wobec wydania postanowienia dotyczącego uchylenia wszystkich zajęć emerytalno-rentowych skarżącej dokonanych w trakcie postępowania egzekucyjnego stronie służyło uprawnienie do wniesienia zażalenie w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Pozostaje poza sporem, że doręczenie postanowienia organu I instancji z dnia [...] nastąpiło w dniu 8 maja 2013 r., zatem termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 15 maja 2013 r. Tymczasem zażalenie zostało wniesione w dniu 16 maja 2013 r., a zatem z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Zaznaczyć należy, że organ I instancji w wydanym postanowieniu zawarł prawidłowe pouczenie strony co do możliwości i terminu wniesienia zażalenia. Nieprawidłowa jest argumentacja skarżącej dotycząca braku udokumentowania przez organ czy obliczenie terminu dotyczy kolejnych dni roboczych i braku wyłączenia z biegu terminu dni świątecznych. Należy wyjaśnić, że kwestie biegu i obliczania terminu do wniesienia m.in. zażalenia reguluje przepis art. 57 k.p.a., zgodnie z którym: "§ 1. Jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu. § 2. Terminy określone w tygodniach kończą się z upływem tego dnia w ostatnim tygodniu, który nazwą odpowiada początkowemu dniowi terminu. § 3. Terminy określone w miesiącach kończą się z upływem tego dnia w ostatnim miesiącu, który odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. § 4. Jeżeli koniec terminu przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się najbliższy następny dzień powszedni. § 5. Termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało: 1) wysłane w formie dokumentu elektronicznego do organu administracji publicznej, a nadawca otrzymał urzędowe poświadczenie odbioru; 2) nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe; 3) złożone w polskim urzędzie konsularnym; 4) złożone przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej; 5) złożone przez członka załogi statku morskiego kapitanowi statku; 6) złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego. Zatem skoro skarżąca otrzymała postanowienie organu I instancji w środę [...], termin do wniesienia zażalenia upłynął jej w środę 15 maja 2013 r. Organ II instancji zaznaczył w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skarżąca nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 58 § 2 k.p.a. Skarżąca dopiero w skardze domagała się: "przywrócenia terminu na rozpoznanie skargi tak jak do wszystkich pozostałych decyzji ZUS dotyczących tej sprawy". Przepis art. 58 k.p.a. przewiduje, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Wniesienie po terminie zażalenia bez równoczesnego wniesienia prośby o przywrócenie terminu nie jest jego "brakiem" skutkującym koniecznością wezwania przez organ o usunięcie braków na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. Nie jest także możliwe przywrócenie terminu z urzędu, bez wniosku strony. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że żaden przepis prawa nie nakłada na organy rozpatrujące sprawy w trybie administracyjnym obowiązku udzielania stronom pouczenia o możliwości złożenia prośby o przywrócenie terminu (por. P. Przybysz Kodeks Postępowania Administracyjnego Komentarz, LexisNexis 2012, str. 190-195). Natomiast o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie (art. 59 § 1 k.p.a.), zaś o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpoznania odwołania lub zażalenia (art. 59 § 2 k.p.a.). Za prawidłowe zatem należy uznać zaskarżone postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. W odniesieniu natomiast do wszystkich pozostałych zarzutów skargi należy ponownie podnieść, że Sąd, w tej fazie postępowania, nie miał podstaw do badania kwestii merytorycznych zawartych w postanowieniu organu I instancji oraz czy zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.