I SA/Gl 852/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za okres od 1 marca 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego do skargi w kwocie 1103 zł, skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od tej opłaty sądowej (patrz pismo z dnia 16 września 2014 r.). W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 13 października 2014 r.), nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący wystąpił o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślił, iż dysponuje skromnym dochodem w kwocie 1600 zł brutto, który jest jedynym dochodem w jego gospodarstwie. Żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Środki należące do skarżącego w całości pochłaniają bieżące wydatki, w tym na: czynsz, media i żywność. Skarżący zeznał, że nie posiada żadnych oszczędności. Z tych też powodów wnosi o zwolnienie go zarówno od opłat sądowych, jak i wydatków. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżący tworzy gospodarstwo domowe wraz z żoną. Skarżący, ani jego małżonka nie posiadają składników majątkowych. Żona skarżącego pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu. Skarżący oświadczył, że stałe wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą około 800 zł, w tym czynsz i media. Pismem z dnia 15 października 2014 r., w wyniku zestawienia ww. oświadczenia skarżącego z zawartością akt administracyjnych, referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należało wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. lub 2014 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2013 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych domowników; 5) nadesłanie zaświadczenia właściwego urzędu pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej I. R. W przywołanym wyżej piśmie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, skarżący nadesłał przy piśmie z dnia 31 października 2014 r. plik dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono, co następuje. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, w której w okresie od czerwca do września 2014 r. poniósł stratę w kwocie 78.599,79 zł, osiągając przy tym przychód w kwocie 77.465,08 zł i ponosząc koszty w kwocie 156.064,87 zł. Wśród rzeczonych kosztów odnotowano między innymi "opłatę sądową 200,00 zł" i "akt notarialny 552,00 zł". Działalność gospodarcza jest obsługiwana przez rachunek bankowy, na którym ustanowiono limit kredytowy do kwoty 70.300,00 zł. Na rachunku tym odnotowano zdarzenia gospodarcze typowe dla obsługiwanej działalności gospodarczej, jak również transakcje oznaczone jako: "przelew własny – przelew środków". Zdarzenia te wystąpiły wielokrotnie i opiewały na różne kwoty od 300 zł do 2000 zł. W opisie tych zdarzeń umieszczono dane personalne skarżącego, jak również numer: [...]. Analiza pozostałych dokumentów źródłowych pozwoliła stwierdzić, że nie jest to numer żadnego z rachunków bankowych obsługujących spłatę zadłużenia skarżącego z tytułu kredytów. W drugim kwartale 2014 r. firma skarżącego dokonała dostawy towarów (świadczyła usługi) opodatkowane stawką VAT na poziomie 22% lub 23% na kwotę 85.039,00 zł. W trzecim kwartale 2013 r. podstawa opodatkowania wynosiła 138.600,00 zł, a w trzecim kwartale 2014 r. – odpowiednio 67.979,00 zł. Skarżący w 2013 r. osiągnął z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochód do opodatkowania w kwocie 62.415,32 zł. Dochód jego żony w tym samym okresie wyniósł 4.166,10 zł. Z nadesłanej dokumentacji źródłowej wynika nadto, że w ustroju małżeńskim skarżącego wyłączono wspólność majątkową. Skarżący (jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą) zaciągnął w dniu 7 marca 2011 r. kredyt na działalność inwestycyjną w kwocie 680.000,00 zł. Zabezpieczeniem tej umowy były m.in. weksel własny in blanco poręczony przez żonę skarżącego oraz hipoteka umowna łączna do kwoty 1.100.000,00 zł. na nieruchomości sfinansowanej z kredytu oraz na dwóch innych nieruchomościach. W chwili obecnej rata plus odsetki z tytułu tej umowy wynoszą łącznie 7.730,18 zł. Skarżący (jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą) zawarł nadto w dniu 14 lutego 2011 r. umowę pożyczki na kwotę 54.418,98 zł. Miesięczna rata z tego tytułu stanowi kwotę 1.376,62 zł. W dniu 28 lutego 2011 r. skarżący i jego małżonka zawarli nadto umowę pożyczki w kwocie 99.000,00 zł z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne. Kapitał pozostały do spłaty stanowił na dzień 9 października 2014 r. kwotę 37.699,08 zł. Z kolei miesięczna rata z tego tytułu wynosi 2.498,72 zł. Równolegle z niniejszą sprawą skarżący zainicjował postępowanie sądowe w sprawie o sygn. I SA/Gl 853/14, w której również zwrócił się przyznanie prawa pomocy. Łączna wysokość wpisów sądowych w obu sprawach stanowi kwotę 2.439,00 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wziąwszy więc pod uwagę przytoczoną wyżej przesłankę zastosowania dobrodziejstwa procesowego, jakim jest przyznanie prawa pomocy, w konfrontacji ze zgromadzonym materiałem źródłowym uznano, że skarżący nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. W tym ramach należy zaakcentować, że pomimo deklarowanego zakresu wniosku w rubryce nr 4 druku PPF, tj. "częściowego zwolnienia od kosztów sądowych", skarżący ostatecznie w treści uzasadnienia wniosku odnotował, iż ubiega się o zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, co oznacza, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w pełnym zakresie. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na nieścisłość jaką ujawniono na podstawie zestawienia oświadczenia skarżącego zawartego w druku PPF z dokumentacja źródłową i dalszymi jego oświadczeniami, złożonymi na potrzebę rozpoznania wniosku. Otóż skarżący zeznał w urzędowym formularzu, że jego miesięczny dochód z prowadzonej działalności, a zarazem jedyny dochód w gospodarstwie domowym, stanowi miesięcznie kwotę około 1.600,00 zł brutto, tymczasem z dokumentacji źródłowej wynika, iż w okresie ostatnich czterech miesięcy skarżący poniósł z tego tytułu stratę w kwocie 78.599,79 zł. Już ta okoliczność determinuje rozstrzygnięcie niniejszego wniosku, wszak ujawniona nieścisłość rzutuje na inne oświadczenia skarżącego w omawianym tutaj zakresie. W ocenie rozpoznającego wniosek, postawa procesowa skarżącego w niniejszym wpadkowym postępowaniu, zmierza do wykazania tylko tych okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby wpłynąć na pozytywne dla niego rozstrzygnięcie. Pomija natomiast te z nich, które mogłyby z kolei świadczyć o możliwości partycypacji w ponoszeniu kosztów sądowych. W tym też kontekście nadmienić trzeba o mankamentach dowodowych rozpoznanego wniosku. Otóż pomimo stosownego wezwania w tym zakresie, skarżący nie nadesłał dokumentacji obrazującej wydatki ponoszone w jego gospodarstwie domowym. Zobowiązano go nadto do nadesłania wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Tymczasem analiza dokumentacji źródłowej udostępnionej przez skarżącego pozwoliła stwierdzić, że posiada on co najmniej jeszcze jeden rachunek bankowy, którego saldo nie zostało ujawnione na potrzebę rozpoznania tego wniosku. Zdaniem referendarza za taki rachunek należy uznać ten, na który skarżący dokonuje transakcji oznaczonych jako "przelew własny-przelew środków". W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia okoliczności, iż skarżący posiada relatywnie wysokie zadłużenie. Nie mniej jednak przyjęto, że część tych wierzytelności jest rozliczana po stronie kosztowej prowadzonej działalności gospodarczej. Z kolei pozostałe zobowiązania, zaciągnięte przez skarżącego i jego małżonkę – jako osoby fizyczne – są regularnie spłacane. W dokumentach źródłowych nie stwierdzono okoliczności świadczących o jakimkolwiek zadłużeniu z tego tytułu. Taki stan rzeczy dodatkowo wzmacnia wątpliwości, co do rzeczywistych dochodów skarżącego. Rodzi się bowiem pytanie o źródło finansowania, nie tylko stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego ale także zobowiązań cywilnoprawnych, których miesięczna rata wynosi około 2.500,00 zł. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwaliło się natomiast stanowisko, że rata kredytu hipotecznego (podobnie inne kredyty, w tym karty kredytowe), jest zresztą zobowiązaniem cywilnoprawnym, które nie korzysta z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 344/14, dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl/baza w zakładce "baza orzeczeń"). Na gruncie poruszonej wyżej kwestii zobowiązań kredytowych skarżącego, jego żony oraz firmy należy zasygnalizować kolejną nieścisłość, która ujawniła się w toku analizy dokumentacji źródłowej. Otóż skarżący zeznał w druku PPF, że ani on (rubryka nr 7), ani jego żona (rubryka nr 8) nie posiadają żadnych składników majątkowych. Tymczasem z umowy kredytowej z dnia 14 marca 2011 r. wynika, że do takowych należy zaliczyć nieruchomości oznaczone jako: "[...]", "[...]" i "[...]". Taki stan rzeczy dodatkowo wzmacnia argumentację dyskwalifikującą skarżącego jako beneficjenta pomocy Skarbu Państwa w finansowaniu jego udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na korzyść skarżącego nie może przemawiać okoliczność, że w chwili obecnej toczą się dwa postępowania z jego skargi, w których jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w łącznej kwocie 2.439,00 zł. Ujawnione mankamenty dowodowe i nieścisłości w żaden sposób nie pozwalają na ewentualne szacowanie poziomu partycypacji skarżącego w kosztach sądowych. Końcowo należy zauważyć, że wbrew deklaracjom skarżącego o braku środków z przeznaczeniem na koszty sądowe, takowe są przez niego ponoszone w innych postępowaniach, o czym świadczą zdarzenia gospodarcze odnotowane w księdze przychodów i rozchodów jego firmy w dniu 12 września 2014 r. Reasumując, przyjęto, że skarżący nie wykazał, iż nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.