I SA/Gl 854/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Beata Machcińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. T. (T.) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych oddala skargę. 1. Pełnomocnik J. T. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w B. odmawiające uchylenia dokonanych w postępowaniu egzekucyjnym czynności egzekucyjnych. 2. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na gruncie następującego stanu sprawy. 2.1. W dniu (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., Inspektorat w Z., wystawił wobec skarżącego tytuły wykonawcze nr (...) do (...), obejmujące zaległe składki ubezpieczeniowe. W dniu (...) r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. nadał ww. dokumentom klauzule o skierowaniu do egzekucji, po czym w dniu (...) r. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w Banku A. S.A. Pismem z dnia 30 listopada 2015 r. pełnomocnik skarżącego wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych nr (...) i (...). W tym samym piśmie zawarto również wniosek o zawieszenie egzekucji i uchylenie dokonanych zajęć, przy czym pismo nie zawierało uzasadnienia. Organ wezwał więc zobowiązanego do wskazania okoliczności uzasadniających w świetle art. 58 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) istnienie "ważnego interesu zobowiązanego". W piśmie z dnia 21 grudnia 2015 r. pełnomocnik zobowiązanego podał, że skarżący chciałby dysponować jakimikolwiek środkami pieniężnymi na zakup żywności. Wszystkie środki skarżącego są zajęte i musi się żywić na koszt innych osób. Ponadto skarżący musi mieć środki na koszt obrony swoich praw w różnych postępowaniach, tj. 300-500 zł miesięcznie; w postępowaniu administracyjnym nie istnieje bowiem instytucja pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia (...) r. organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych objętych zarzutami, tj. nr (...) i (...). Postanowieniem z dnia (...) r. organ egzekucyjny uznał zgłoszone zarzuty za bezzasadne, jednak na mocy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) zostało ono uchylone, a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ egzekucyjny wydał w dniu (...) r. postanowienie odmawiające uwzględnienia zarzutów. 2.2. W związku z wnioskiem o uchylenie czynności egzekucyjnych zawartym w piśmie z dnia 30 listopada 2015 r., organ egzekucyjny wydał w dniu (...) r. postanowienie nr (...), mocą którego odmówił uchylenia czynności egzekucyjnych dokonanych w toku tego postępowania. Powołał się na art. 58 § 1 w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). 2.3. Pismem z dnia (...) r. pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie wnosząc o uchylenie postanowienia z dnia (...) r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że organ nie zbadał ustawowych przesłanek rozstrzygnięcia, lecz skoncentrował się na pozaprawnej dyskusji ze skarżącym, twierdząc m.in. że doręczył zobowiązanemu nie tylko kwestionowane tytuły wykonawcze, ale również inne. Ponadto zobowiązany stwierdził, że ZUS nie wziął pod uwagę braku podstaw do wystawienia tytułów wykonawczych, czyli niedopuszczalności egzekucji. W ocenie skarżącego tytuły wykonawcze wystawione zostały bezprawnie. Ponadto w zażaleniu podniesiono, że sprawa jest rozpatrywania w oparciu o art. 27 u.p.e.a. nie tylko na podstawie art. 58 tej ustawy. Skarżący zarzucił organowi I Instancji nie zastosowanie się do postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r., a także kwestionował praktykę doręczania kilku pism w jednej kopercie. Zobowiązany stwierdził, że zarzuty dotyczą wszystkich tytułów wykonawczych. Twierdził również, że organ nie dysponuje dowodem doręczenia więcej niż jednej przesyłki oraz poinformował, że po doręczeniu pozostałych tytułów wykonawczych złoży zarzuty oparte na podstawie art. 27 w związku z art. 33 u.p.e.a. W końcowej części zażalenia skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w oparciu o całokształt materiału dowodowego który, jak stwierdził, w istocie nie istnieje. 2.4. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia (...) r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia (...) r. W uzasadnieniu odnosząc się do przesłanek z art. 58 § 2 u.p.e.a. podniósł, że nie zachodzi ważny interes zobowiązanego w uchyleniu czynności egzekucyjnych, gdyż zaspakajanie podstawowych potrzeb życiowych ma charakter trwały, a tym samym uznanie tej okoliczności za uzasadniającą uchylenie czynności egzekucyjnych doprowadziłoby do udaremnienia egzekucji. Poza tym ustawodawca uwzględnienie wniosku pozostawił uznaniu organu, co oznacza, że nawet spełnienie przesłanek nie obliguje organu do uwzględnienia wniosku. Poza tym, uchylenie czynności egzekucyjnej pozostawałoby w sprzeczności z interesem wierzyciela, ponieważ nie ma podstaw do zaniechania prowadzenia egzekucji co do należności objętych tytułami wykonawczyni wobec których zobowiązany nie wniósł zarzutów. Zatem art. 58 § 2 u.p.e.a. nie ma zastosowania do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych (...) i (...), a tym samym uchylenie w tym trybie czynności zajęcia rachunku bankowego dokonanego na podstawie wszystkich tytułów wykonawczych nie jest prawnie dopuszczalne. Poza tym organ stwierdził, że część zarzutów zawartych w zażaleniu odnosi się do zasadności i dopuszczalności egzekucji, a te kwestie nie mogą być rozstrzygane w niniejszym postępowaniu. 3.1. W skardze wnosząc o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. i przyznanie skarżącemu kosztów postępowania według norm przepisanych, pełnomocnik zobowiązanego zarzucił nierozpatrzenie zarzutu nieistnienia obowiązku, który zawarty został w zażaleniu. Wskazał, że deklaracje złożyła osoba nieupoważniona, co zdaniem strony skarżącej implikuje niedopuszczalność wystawienia tytułu wykonawczego. Ten zarzut powinien zostać rozpoznany na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 w związku z art. 45 § 1 i art. 58 § 2 u.p.e.a., a tymczasem Dyrektor Izby Skarbowej poprzestał na powtórzeniu wątpliwych wywodów organu egzekucyjnego. Ponadto w ocenie skarżącego badając przesłanki uchylenia dokonanych zajęć, organ nie zwrócił uwagi, że istnienie ważnego interesu zobowiązanego nie może być ustalone w oderwaniu od sytuacji, w jakiej strona się znalazła. Jak twierdzi skarżący, organ błędnie ocenił przesłankę ważnego interesu strony, gdyż prawidłowa wykładnia art. 58 u.p.e.a. powinna prowadzić do uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, celem umożliwienia zobowiązanemu prawa do obrony. Zaniechanie rozważenia zwolnienia od zajęcia środków na obronę praw zobowiązanego, czyni w ocenie strony zasadnym złożenie skargi. W końcowej części pełnomocnik skarżącego poinformował, że z przyczyn wskazanych w treści skargi nie pobrał wynagrodzenia za jej sporządzenie. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Skarga nie jest zasadna, a zatem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zasługuje na oddalenie. 5. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego postępowania jest zagadnienie uchylenia dokonanych w postępowaniu egzekucyjnym czynności w trybie art. 58 § 2 u.p.e.a. W piśmie z dnia 30 listopada 2015 r. pełnomocnik zobowiązanego zawarł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 u.p.e.a.), jak i m.in. wniosek o "uchylenie dokonanych zajęć", a więc uchylenie dokonanej czynności egzekucyjnej. Prawidłowo zatem postąpił organ egzekucyjny rozpoznając różne żądania strony zawarte w jednym piśmie, w dwóch różnych – właściwych dla każdego z nich - trybach. Co do zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wydał postanowienie w dniu (...) r., a później po jego uchyleniu, kolejne w dniu (...) r. Natomiast w niniejszej sprawie, tj. uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej wydał odrębne postanowienie w dniu (...) r., które po wniesieniu zażalenia zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) r. 6. Stosownie do art. 58 § 1 u.p.e.a. w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Zgodnie z art. 58 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny może uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych. 7. W odniesieniu do pierwszej kwestii podniesionej w skardze należy wskazać, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. jest postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie przesłanek zawartych tym przepisie, możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Postępowanie to nie może natomiast służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., II FSK 2033/10, Lex nr 1218934). Takie zaś stanowisko, sądząc z pierwszego zarzutu skargi (jej uzasadnienia), zdaje się prezentować autor skargi. Zagadnienia związane z niedopuszczalnością (wadliwością) wystawienia tytułu wykonawczego oraz nieistnienia egzekwowanego obowiązku nie mieszczą się w kręgu okoliczności, które podlegają badaniu w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. Warto w tym miejscu zasygnalizować, że zobowiązany złożył w toku postępowania zarzuty, którym organ nadał stosowny bieg i rozpoznał zawarte w nich zastrzeżenia w sprawie prowadzenia egzekucji. Z tego powodu, pierwszy zarzut skargi nie może zostać uznany za trafny. 8. W dalszej kolejności Sąd wskazuje, że z akt sprawy wynika, iż przedmiotowe postępowanie egzekucyjne jest prowadzone na podstawie czterech tytułów wykonawczych, tj. od nr nr (...) do (...). Takie dokumenty znajdują się w aktach administracyjnych (karty 3-9 tych akt). Na podstawie tych tytułów wykonawczych dokonano czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego – czego dotyczy znajdujące się w aktach sprawy zawiadomienie z dnia (...) r. Natomiast wniesione przez pełnomocnika skarżącego zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji dotyczyły tylko dwóch spośród czterech tytułów wykonawczych, tj. o nr (...) oraz (...) – co jednoznacznie wynika z treści pisma zawierającego zarzuty. W tym stanie rzeczy zawieszenie postępowania egzekucyjnego na mocy art. 35 § 1 u.p.e.a. nie dotyczyło postępowania prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr (...) oraz (...), co zresztą wyraźnie wynika także z postanowienia organu egzekucyjnego z dnia (...) r. Powyższa uwaga ma takie znaczenie, że uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych uzależnione jest od łącznego wystąpienia określonych przesłanek. Przede wszystkim musi ono nastąpić w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne jest zawieszone, co wynika z łącznego odczytania § 1 i § 2 w art. 58 u.p.e.a. (por. uzasadnienie powołanego wyroku NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r.). Skoro zatem zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego łącznie dotyczy wszystkich tytułów wykonawczych, a zawieszenie postępowania egzekucyjnego tylko dwóch spośród nich, to uchylenie czynności egzekucyjnej zajęcia tych rachunków, nie jest dopuszczalne. Uwzględnienie wniosku zobowiązanego doprowadziłoby bowiem do uchylenia czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego także w zakresie, w którym odnosi się do postępowania egzekucyjnego nie objętego zawieszeniem. 9. Wreszcie Sąd wskazuje, że kolejną przesłanką uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych jest to, że musi być ono uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego. O istnieniu tej przesłanki nie decyduje subiektywne przekonanie zobowiązanego; oceny tej przesłanki należy dokonywać według kryteriów zobiektywizowanych. Poza tym uchyleniu czynności egzekucyjnych nie może stać na przeszkodzie interes wierzyciela; oceny tej okoliczności dokonuje organ egzekucyjny. Ostatnia przesłanka sprowadza się do wykluczenia nabycia przez osoby trzecie praw na skutek czynności egzekucyjnych, które mają być uchylone. W tej materii należy zauważyć, że skarżący bardzo lapidarnie odniósł się do wskazania przesłanki ważnego interesu zobowiązanego oraz w ogóle do przesłanki braku naruszenia interesu wierzyciela. W piśmie zawierającym wniosek uchylenia czynności egzekucyjnej nie zawarł uzasadnienia. Na wezwanie organu w piśmie z dnia (...) r. pełnomocnik zobowiązanego podał, że skarżący chciałby dysponować jakimikolwiek środkami pieniężnymi na zakup żywności. Wszystkie środki skarżącego są zajęte i musi się żywić na koszt innych osób. Ponadto skarżący musi mieć środki na koszt obrony swoich praw w różnych postępowaniach, tj. 300-500 zł miesięcznie; w postępowaniu administracyjnym nie istnieje bowiem instytucja pełnomocnika z urzędu. W dalszym toku postępowania argumentacja w tej mierze nie została przez stronę skarżącą rozszerzona. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że organ nie miał podstaw do uwzględnienia wniosku zobowiązanego także i na tej płaszczyźnie. Skarżący gołosłownie powołał się na trudną sytuację materialną. Nie przedstawił żadnych dokumentów ją obrazujących oraz nie odniósł do kwestii własnych możliwości zarobkowych, a więc wykorzystania posiadanych kwalifikacji oraz ewentualnych przeszkód w podjęciu pracy, wynikłych np. ze stanu zdrowia. W żadnej mierze nie odniósł się do przesłanki związanego z interesem wierzyciela. Wobec powyższego na gruncie tej sprawy trudno stwierdzić zaistnienie i tych przesłanek zastosowania art. 58 § 2 u.p.e.a. 10. Z tych wszystkich względów skargę należało oddalić.