I SA/Gl 856/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika celem zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Stwierdził, że nie stać go na zapłacenie kwoty od 2000-5000 zł, jakiej żądają od niego osoby mogące być pełnomocnikami z wyboru. Podkreślił, że nie prowadzi działalności gospodarczej, lecz utrzymuje się z pracy dorywczej bez umowy o pracę w ramach tzw. samozatrudnienia, uzyskując dochód w wysokości 2100-2500 zł miesięcznie. Zaznaczył, że ma na utrzymaniu rodzinę, w tym bezrobotną żonę otrzymująca zasiłek w kwocie 400 zł, i płaci alimenty na syna w wysokości 1000 zł. Zwrócił uwagę na konieczność opłacenia kosztów sądowych w postępowaniach cywilnych oraz na ponoszone przez niego wydatki: czynsz za wynajęte mieszkanie (800 zł), tzw. media (około 250 zł miesięcznie; w innym fragmencie wniosku kwotę tę określono na ponad 100 zł) i opłatę za żłobek (400 zł), a nadto na problemy zdrowotne i łączące się z nimi koszty. Do wniosku załączono w szczególności kopie: zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nich przychód z działalności gospodarczej w wysokości 119.236,30 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 88.572,71 zł oraz dochód w wysokości 30.663,59 zł), umowy najmu lokalu z dnia 1 sierpnia 2012 r. (zgodnie z jej § 3 pkt 2 zapłata czynszu będzie realizowana przelewem na rachunek wynajmującego wskazany w tytule płatności), terminarza spłaty kredytu (łączna rata miesięczna wynosi 522,60 zł; na terminarzu są odręczne adnotacje informujące o zapłacie rat do lipca ubiegłego roku), wyciąg z rachunku bankowego jego żony oraz kopii dokumentów dotyczących stanu zdrowia i kosztów utrzymania mieszkania. Pismem doręczonym w dniu 29 maja 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym uzyskiwanych w ramach tzw. Programu 500+, z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym rachunku wykorzystywanego przez niego m.in. celem uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie (podano numer rachunku) oraz rachunków oszczędnościowych, których numery widnieją na przedłożonym wyciągu z rachunku bankowego jego żony, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich a w razie ich likwidacji po dniu 1 stycznia 2017 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank /spółdzielczą kasę oszczędności/ lub kopię umowy o zamknięciu rachunku), wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od dnia 22 kwietnia 2018 r., dokumentów dotyczących wyniku finansowego działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego (określanej przez niego jako samozatrudnienie) oraz stanu jego przedsiębiorstwa, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że żona skarżącego jest osobą bezrobotną, określającego wysokość wypłacanego jej zasiłku i formę wypłaty (gotówkowa lub przelewem na rachunek bankowy), potwierdzeń zapłaty rat kredytu, alimentów oraz czynszu najmu za ostatnie trzy miesiące (wskazano, że płatności te mogą być odzwierciedlone na przesłanych wyciągach z rachunków bankowych), dokumentacji wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (kopii faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.), a także kopii faktur lub rachunków obrazujących te wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, które nie zostały już udokumentowane, oraz dokumentów potwierdzających płatności dokonane w tym zakresie w okresie ostatnich trzech miesięcy lub wysokość ewentualnych zaległości. Odpowiadając na wezwanie, skarżący wyjaśnił, że rachunek, którego numer widnieje w wezwaniu, należy do jego ojca, i nie może przedstawić wyciągu z niego, gdyż oznaczałoby to ujawnienie tajemnicy bankowej osoby trzeciej podlegające karze pozbawienia wolności. Oświadczył, że ze względu na wysoki czynsz w dniu 15 maja 2018 r. wyprowadził się z dotychczas zajmowanego mieszkania, w efekcie nie może przedstawić rachunków obrazujących bieżące koszty utrzymania i dostarczył faktury odnoszące się do poprzedniego lokalu. Podkreślił, że nie posiada własnego rachunku bankowego i alimenty opłaca z rachunku bankowego należącego do jego ojca, na który wpłaca niezbędne kwoty gotówką, ponieważ jego była małżonka stale zajmowała rachunek, z jakiego korzystał wcześniej. Wskazał, iż nie posiada środków trwałych i nie sporządza raportów kasowych z uwagi na niskie obroty. Wnioskodawca przedłożył natomiast kopie: zeznania podatkowego żony za ubiegły rok, umowy dzierżawy z dnia 5 maja 2018 r. nieruchomości stanowiącej jego obecny adres do doręczeń (według § 4 umowy czynsz miesięczny wynosi 2000 zł i płatny jest przelewem, a dzierżawca zobowiązał się do zapłaty do dnia 30 maja 2018 r. kaucji w kwocie 10.000 zł), wyciągu z rachunku bankowego jego żony (poza zasiłkiem dla bezrobotnych na rachunek wpływają przelewy od męża dokonywane za pośrednictwem rachunku bankowego jego ojca), deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od października ubiegłego roku do marca roku bieżącego (najniższą podstawę opodatkowania, 8.279 zł, wykazano w styczniu 2018 r., najwyższą, 12.170 zł, w listopadzie 2017 r.) oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ten okres (za pierwsze trzy miesiące bieżącego roku wykazano przychody miesięczne w kwotach odpowiednio: 8.278,97 zł, 9.687,37 zł oraz 10.574,78 zł oraz koszty w kwotach odpowiednio: 6.266,04 zł, 7222,94 zł i 5441,86 zł; koszty te obejmują również koszty sądowe – w styczniu wyniosły one łącznie 907 zł). Prawomocnym postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r. skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie ze względu na nienależyte wykonanie obowiązku udokumentowania własnej sytuacji, w szczególności uchylenie się od przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych; wpis od skargi uiszczony z rachunku należącego do jego ojca. Z tych przyczyn oddalono wnioski o przyznanie prawa pomocy jego i jego żony w innych sprawach, bodaj ostatnio postanowieniem z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 555/17. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tej ustawy obejmującym m.in. ustanowienie pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Przystępując do rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w toku postępowania prawomocnie odmówiono skarżącemu prawa pomocy – postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r. W myśl art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże wszak od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie Tymczasem skarżący ponownie nie wykonał wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w stopniu pozwalającym na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji z punktu widzenia przesłanej przyznania prawa pomocy. W ogóle nie ustosunkował się w szczególności do wezwania odnoszącego się do rachunków oszczędnościowych jego żony (których numery widnieją na znajdującym się w aktach wyciągu z jej rachunku) oraz nie przedłożył wyciągów ze swoich rachunków bankowych, mimo że z tej przyczyny odmówiono przyznania prawa pomocy jemu (i jego żonie) w tej i w innych sprawach przed Sądem. Uchylił się od dostarczenia rachunku bankowego należącego do jego ojca, powołując się na tajemnicę bankową i odpowiedzialność karną za jej naruszenie. Argument ten jest bezzasadny w stopniu, który nie wymaga nawet komentarza – dość zauważyć, że tego rodzaju obawa nie stała na przeszkodzie do nadesłania wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego, także chronionego przecież tajemnicą bankową. W efekcie wnioskodawca próbuje uniemożliwić dostęp do rachunku bankowego, który – jak sam przyznał – jest jedynie firmowany przez jego ojca celem uniknięcia egzekucji, ale w rzeczywistości wykorzystywany przez niego do dokonywania przelewów, np. na rzecz żony, tytułem alimentów czy uiszczenia wpisu w sprawie. Wyciąg z tego rachunku to niezbędny dokument, by zbadać skalę wydatków skarżącego, wysokość sum, jakie wpłacił on na rachunek i jakie pozostają do jego dyspozycji. W tym kontekście wytknąć wypada wnioskodawcy, że nie wykonał wezwania do udokumentowania poniesienia wydatków, które, co wyraźnie wskazano w wezwaniu, mogły być podane poprzez zaznaczenie odpowiedniej pozycji na wyciągu z rachunku bankowego, tj. spłat kredytu i opłat czynszowych. W wezwaniu zastrzeżono przy tym, że chodzi o okres ostatnich trzech miesięcy, toteż nie mógł się on czuć zwolniony z obowiązku wykazania sposobu uiszczenia czynszu najmu mieszkania z tego powodu, iż z mieszkania miał się wyprowadzić w zeszłym miesiącu. Rozwijając ten ostatni wątek stwierdzić należy, że całkowicie nieprzekonujące jest wyjaśnienie, jakoby wnioskujący wyprowadził się z mieszkania ze względu na wysokie koszty utrzymania. W ubiegłym miesiącu, kiedy zresztą toczyło się już kolejne w niniejszej sprawie postępowanie z jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zawarł on umowę dzierżawy nieruchomości stanowiącej jego obecny adres do doręczeń, w której czynsz określono na kwotę znacznie wyższą (2.000 zł miesięcznie), ustanawiając jednocześnie wysoką kaucję (10.000 zł) płatną do 30 maja 2018 r. Podmiot, który przyjmuje na siebie takie zobowiązanie, przewyższające nawet podaną przez niego kwotę wynagrodzenia dla pełnomocnika z wyboru, w trakcie rozpoznawania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może oczekiwać uwzględnienia tego wniosku, zwłaszcza w sprawie, w której wysokość kosztów sądowych jest najmniejsza spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej i znacznie niższa od tego zobowiązania. Wbrew oświadczeniom skarżącego niepodobna przyjąć, że wykazuje on niewielkie obroty w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W świetle przedstawionych dokumentów obroty te są stabilne, co więcej dają regularnie kilkutysięczną nadwyżkę przychodów nad wydatkami. Wydatki te obejmują opłaty sądowe, i to łącznie sporo wyższe niż należne w rozpatrywanej sprawie. W takim stanie rzeczy nie sposób uznać, że poniesienie kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym będzie odczuwalnym wydatkiem dla skarżącego, a szczególnie że zaburzy płynność finansową jego przedsiębiorstwa i – jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.