I SA/Gl 863/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 22 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi P. M. – "A" na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy; W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 lipca 2010 r. P. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych bądź o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że za jego zasadnością przemawia trudna sytuacja finansowa firmy, w tym obciążenia kredytowe i zobowiązania w łącznej wysokości około 20.000,00 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że posiada nadto zobowiązania wobec urzędu skarbowego w wysokości 100.000,00 zł. Zdaniem P. M. odmowa zwolnienia z kosztów sądowych może skutkować znacznym osłabieniem sytuacji finansowej firmy i powiększeniem zadłużenia. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z córką i narzeczoną. W rubryce "majątek" wskazano na mieszkanie o pow. 34 m². Skarżący dodał, że posiada budynek, w skład którego wchodzą biuro i myjnia samochodowa o łącznej pow. około 140 m2. W kwestii uzyskiwanych dochodów odnotował, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód średnio w kwocie około 14.000,00 zł, przy czym z tej kwoty pokrywane są zobowiązania kredytowe. Wskazał przy tym, iż spłata zobowiązań często ma miejsce po terminie. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 1 września 2010 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon; koszty ubezpieczenia, podatku od nieruchomości, inne) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz firmowych z okresu ostatnich czterech miesięcy. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić aktualne potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 3) nadesłanie kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy (np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów , deklaracji VAT, raportów kasowych); w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) nadesłanie kserokopii zeznania podatkowego na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2009 bądź zaświadczenia właściwego Naczelnika urzędu skarbowego o braku dochodów (ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym); 5) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów tytułów prawnych do następujących nieruchomości: D., ul. [...], Stacja paliw w W., D., ul. [...]. W przypadku zbycia tytułu prawnego do którejkolwiek z tych nieruchomości należało tę okoliczność wykazać; 6) wykazanie deklarowanych w druku PPF obciążeń kredytowych np. za pomocą układów ratalnych. W przypadku wystąpienia zaległości w ich spłacie należało tę okoliczność udokumentować zaświadczeniami właściwych banków. W wezwaniu, doręczonym skarżącemu w dniu [...] 2010 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Dodatkowo zobowiązano skarżącego do precyzyjnego oznaczenia - w terminie 7 dni – zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o art. 245 § 4 P.p.s.a., zgodnie z którym częściowe zwolnienie od opłat sądowych lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W piśmie procesowym z dnia [...] 2010 r. skarżący oświadczył, że sytuacja majątkowa i rodzinna pozwala mu ponieść koszty sądowe (opłaty i wydatki) do kwoty w 1/3 części, tj. maksymalnie 500,00 zł. Do pisma dołączono zawiadomienia o zajęciach z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S., Urzędu Skarbowego w C. oraz "przykładowe zajęcia z działalności gospodarczej". Skarżący oświadczył nadto, że posiada również zaległości wobec firmy leasingowej. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Należy w punkcie wyjścia zaznaczyć, że P.M. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym jest mowa w art. 245 § 3 P.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko do opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Z kolei z art. 245 § 4 tej ustawy wynika, że częściowe zwolnienie od opłat sądowych lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przenosząc te regulacje na grunt tej sprawy w zestawieniu z oświadczeniem skarżącego z dnia [...] 2010 r. przyjęto, że intencją P.M. jest uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od opłat sądowych i wydatków w części przekraczającej kwotę 500 zł. Niezależnie wszak od zakresu wniosku o częściowe przyznanie prawa pomocy, weryfikacja jego zasadności oparta jest na analizie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego treści przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada nadto podkreślić, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Trzeba jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Przyszło zatem stwierdzić, że skarżący nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ selektywnie zareagował na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Przy jego piśmie z dnia [...] 2010 r. nadesłano bowiem tylko te z dokumentów, które czynią wiarygodnymi jego oświadczenia o ciążących na skarżącym zobowiązaniach. Nie przedstawiono natomiast żadnych dokumentów, które odnosiłyby się do posiadanego przez niego majątku, czy uzyskiwanych przez skarżącego dochodów. Akcentowana wyżej bierność procesowa uniemożliwia kompleksową weryfikację oświadczeń Pi. M., co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął w jednym ze swoich orzeczeń, że jeżeli "postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej, to zachodzą uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy, wobec braku realizacji przez stronę obowiązku wynikającego z art. 246 § 1 P.p.s.a." (por. postanowienie z dnia 27 maja 2010 r. sygn. akt II FZ 255/10, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaistniała sytuacja nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.