I SA/Gl 864/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy zostało zainicjowane w tej sprawie w treści skargi K. W. (dalej także w skrócie: "skarżąca") z dnia [...] r. W dalszej kolejności wniosek ów złożono na urzędowym formularzu PPF z dnia 2 października 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). W tych ramach skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku podniosła, że nie posiada możliwości finansowych na uiszczenie opłaty sądowej od skargi, mając na uwadze przede wszystkim wysokość wpisu sądowego. Oznajmiła dalej, że jej sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu od momentu wyprowadzki od męża. Prowadzona przez nią działalność gospodarcza generuje stratę. W chwili obecnej skarżąca mieszka z synem, którego koszty utrzymania ponosi mąż. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Podkreśliła, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z mężem z uwagi na trwającą separację faktyczną. Nadto posiadają rozdzielność majątkową od 2009 r. W rubryce "dochody" skarżąca wskazała na wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.464,48 zł netto oraz na stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Do stałych miesięcznych wydatków zaliczyła natomiast: koszty żywności (800 zł), "chemia" (100 zł), środki higieniczne (50 zł), ubrania (100 zł), lekarstwa (50 zł), "drobne potrzeby syna" (50 zł), "wszystkie koszty związane z mieszkaniem" (400 zł). W dalszej kolejności, pismem z dnia 10 października 2017 r., zobowiązano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wskazującego na wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącej; w tych ramach należało wskazać nadto na wzajemne relacje pomiędzy tymi osobami; 2) nadesłanie odpisu tytułu prawnego, na którego podstawie skarżąca zajmuje nieruchomość będącą jej adresem zamieszkania; 3) wyjaśnienie rozbieżności dotyczących miejsca zamieszkania ujawnionych w ramach korespondencji sądowej, mianowicie w piśmie z dnia 2 października 2017 r. skarżąca podała jako adres zamieszkania: M., ul. [...] [...], a w załączonym doń druku PPF – J., ul. [...] [...]; wyjaśnienia należało poprzeć stosowną dokumentacją; w tych ramach należało nadesłać odpisy dokumentów, na których podstawie skarżąca zajmowała lub zajmuje wspomniane nieruchomości, jak również nieruchomości położone w J. [...] i w J. przy ul. [...] [...] ; 4) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należało wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, w tym media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało wskazać nadto wszystkie osoby (niezależnie od umownego ustroju majątkowego), które partycypują w ww. kosztach utrzymania wszystkich ww. nieruchomości; 5) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby przebywające w jej gospodarstwie domowym, w tym: rozliczeniowo-oszczędnościowych i gospodarczych (obsługujących działalność gospodarczą), obrazujących wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; okoliczność likwidacji rachunków bankowych w ostatnich pięciu latach również należy wykazać; 6) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącej oraz pozostałych osób przebywających ze skarżącą w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców informujące o wysokości wynagrodzenia w ostatnich czterech miesiącach, wskazujące nadto formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 7) nadesłanie zeznania na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r.; ten punkt dotyczy także pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym skarżącej; 8) nadesłanie odpisu orzeczenia, mocą którego orzeczono separację w małżeństwie skarżącej; 9) udokumentowanie okoliczność przekazywania przez męża skarżącej środków pieniężnych na utrzymanie syna. W treści wezwania pouczono nadto skarżącą, że ilekroć jest w nim mowa o osobach przebywających ze skarżącą w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również męża, niezależnie od tego, że w małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa; należy przez to rozumieć również te osoby, które wpływają na sytuację finansową skarżącej np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania. Wskazano nadto, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym siedmiodniowym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. W odpowiedzi na cytowane wyżej wezwanie, skarżąca wyjaśniła (patrz pismo z dnia 2 listopada 2017 r.), że posiadane przez nią rachunki bankowe są zablokowane. Wskazała dalej, że osiągnięcie dochodu na dzień "31 września 2017 r." jest w dużej mierze wynikiem rozliczenia wzajemnych należności przy okazji cesji leasingu środków transportu. Przy ww. piśmie skarżąca nadesłała szereg oświadczeń i dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono, co następuje. W świetle oświadczenia skarżącej oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca mieszka wraz z synem w lokalu mieszkalnym o pow. 30 m2 wynajmowanym w nieruchomości będącej adresem FHU "A" Sp. z o.o., w której skarżąca jest zatrudniona i jednocześnie siedzibą firmy FHU "B", którą skarżąca sama prowadzi. Koszt najmu lokalu wraz z mediami stanowi kwotę 400 zł, którą skarżąca wpłaca każdego miesiąca do kasy ww. Spółki. Mąż skarżącej – K. W. przekazuje jej środki pieniężne niezbędne dla pokrycia wydatków związanych z wychowaniem ich wspólnego syna w kwocie [...] zł miesięcznie. Dodatkowo, "w sytuacji zaistnienia takiej potrzeby, kupuje synowi niezbędne dla niego rzeczy, co może opiewać na kwotę [...] zł miesięcznie". Wskazane przez skarżącą rachunki bankowe w bankach: "C" S.A. (nr [...]) i "D" S.A. ([...]) są zajęte w ramach postępowań egzekucyjnych prowadzonych z inicjatywy dwóch różnych naczelników urzędów skarbowych. Łączna kwota do realizacji z tych dwóch rachunków wynosi około [...] mln złotych. Z wniosków o wpis do CEIDG z 15 kwietnia 2016 r. i z 19 października 2016 r. wynika, że skarżąca dokonała likwidacji szeregu rachunków bankowych w różnych placówkach. Wynika także z nich, że skarżąca nie zrezygnowała, ani nie dokonała likwidacji rachunku w "D" S.A. 1 O. w B. nr [...]). Wyciągów z tego rachunku nie przedłożono. W 2016 r. skarżąca poniosła stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 31.806,08 zł, wypracowując przychód w kwocie 1.778.368,17 zł, pomniejszony o koszty uzyskania przychodów w kwocie 1.810.174,25 zł. W tym samym okresie uzyskała dochód brutto w kwocie 90.932,00 zł ze stosunku pracy. Obecnie skarżąca jest zatrudniona w spółce "A" Sp. z o.o. za wynagrodzeniem 1.464,48 zł netto. Z dokumentacji źródłowej firmy "B" K. W. wynika, że na dzień 30 września 2017 r. przychody netto ze sprzedaży stanowiły kwotę 612.340,34 zł. Koszty działalności operacyjnej wyniosły 580.023,24 zł, w tym usługi obce 247.106,54 zł. Wynik finansowy był dodatni i wyniósł 532,54 zł. Wskazane dane na dzień 31 sierpnia 2017 r. kształtowały się odpowiednio: 561.193,96 zł; 534.952,05 zł; 225.020,28 zł; 7.159,39 zł. Trzeba zaznaczyć, że w czasokresie inicjowania niniejszego postępowania sądowego aktywa obrotowe firmy stanowiły kwotę 48.244,80 zł (stan na 30 czerwca 2017 r.). Z nadesłanych deklaracji na potrzebę podatku od towarów i usług wynika, że podstawa opodatkowania w okresie od czerwca do września 2017 r. stanowiła łącznie kwotę 332.556,00 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dużym uproszczeniu, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w przypadku osoby fizycznej sprowadza się do zbilansowania gospodarstwa domowego wnioskodawcy, a w dalszej kolejności do zbadania, czy pozostałe w ten sposób środki finansowe są wystarczające dla partycypacji w kosztach sądowych. W tym miejscu wyjaśnić należy, że pod pojęciem "gospodarstwa domowego" należy rozumieć jedną osobę lub ich zespół, razem zamieszkujących lub osobno, ale wspólnie się utrzymujących. Gospodarstwo domowe jest kategorią ekonomiczną. Pojęcie to nabiera w tym przypadku szczególnego znaczenia, wszak skarżąca zdaje się lansować model gospodarstwa, który wymyka się ogólnie przyjmowanym standardom. W świetle oświadczeń i przedstawionej dokumentacji, gospodarstwo to sprowadza się do pomieszczenia o charakterze biurowym o pow. około 30 m2. Właśnie taką kwalifikację lokalu przyjęto na potrzebę rozpoznania wniosku, wszak z dokumentacji źródłowej wynika, że w nieruchomości położonej w J. przy ul. [...] [...]mieści się zarówno siedziby firmy prowadzonej przez skarżącą, jak również siedziba Spółki, w której jest zatrudniona. W tym stanie rzeczy trudno jest jednoznacznie zidentyfikować faktyczne miejsce zamieszkania skarżącej, na co zwrócił uwagę już organ orzekający w tej sprawie, wspominając iż w okresie od 11 kwietnia 2016 r. do 30 grudnia 2016 r. skarżąca aż dziesięć razy zmieniała miejsce zamieszkania. W ślad za tą konkluzją nie sposób zatem w sposób wolny od wątpliwości określić skład osobowy gospodarstwa domowego skarżącej. Nie można wykluczyć hipotezy, iż pomimo deklarowanej rozdzielności majątkowej i separacji faktycznej, skarżąca stale przebywa z mężem, z którym współpracuje nie tylko na płaszczyźnie stosunków rodzinnych (wspólne wychowanie syna), lecz także na płaszczyźnie zawodowej, wszak mąż skarżącej posiada 25% udziałów w Spółce, w której skarżąca jest zatrudniona (pozostałe 75% udziałów należy do jej teścia). Co więcej, nie dołączono do wniosku żadnego dokumentu, który potwierdziłby deklarowaną separację. Ten mankament dowodowy nie ma jednakże znaczenia przesądzającego w tej sprawie, wszak w świetle judykatury, fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonek nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, z dnia 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 519/14, z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 42/12, z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 486/14 - wszystkie orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 Kodeksu). Zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 Kodeksu, skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11 – dostępne jak wyżej). Przenosząc akcentowane wyżej poglądy na grunt tej sprawy, trzeba stwierdzić brak jakichkolwiek informacji o mężu skarżącej, w tym o jego dochodach. Taki stan rzeczy stanowi istotny mankament dowodowy wniosku. Pisząc o mankamentach dowodowych wniosku wspomnieć należy także o tych z nich, które dotyczą działalności prowadzonej przez skarżącą. Nadesłane dokumenty pozostają bowiem na dużym poziomie ogólności, uniemożliwiającym przykładowo prześledzenie pozycji kosztowych firmy. Nie mniej istotny jest brak raportów kasowych. Skarżąca deklaruje bowiem, że jej rachunki bankowe są zajęte, tymczasem firma w dalszym ciągu odnotowuje przychody, co musi znaleźć odzwierciedlenie w księgach pomocniczych. Raporty kasowe, podobnie jak struktura kosztów rodzajowych (przede wszystkim usług obcych), pozwoliłyby prześledzić przepływ środków pieniężnych firmy. W wezwaniu z dnia 10 października 2017 r. wyraźnie przecież nadmieniono, ze dla udokumentowania dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej należy przedstawić dokumentację obrazującą poszczególne zdarzenia gospodarcze. Skądinąd z nadesłanych zgłoszeń zmian do CEIDG wynika, że oprócz wykazanych obecnie dwóch rachunków bankowych, skarżąca posiada jeszcze jeden rachunek w "D" S.A. 1 O. w B. nr [...], z którego wyciągów nie przedstawiono na potrzebę rozpoznania wniosku. Nie umknęło uwadze referendarza, iż działalność prowadzona przez skarżącą jest stopniowo wygaszana, co nie przeszkodziło jednak, aby w miesiącach sierpniu i wrześniu 2017 r. uzyskać zysk w łącznej kwocie 7.691,93 zł. Nie można też wykluczyć, że wspomniane przez skarżącą działania o charakterze barterowym mają na celu przerzucenie aktywów z firmy "B" do ww. firmy "A" Sp. z o.o., w której skarżąca jest prokurentem samoistnym. Ustalono bowiem, że w skład konsorcjum "A" wchodzi m.in. firma "E" działająca w branży transportowej, tak jak firma "B". W tym stanie rzeczy, ujawnione mankamenty wniosku i niejasności nie pozwoliły na pozytywne dla skarżącej rozstrzygnięcie. Niezależnie od przyjętej wyżej konkluzji należy podkreślić, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i jako podmiot obrotu gospodarczego winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, w szczególności w sprawach, które tej działalności dotyczą. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). W tym miejscu należy zauważyć, że wymóg ostrożności obowiązuje już od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16; oba postanowienia dostępne j.w.). Koszty postępowań związanych ściśle z działalnością gospodarczą przedsiębiorcy stanowią jego własne ryzyko. Są one bowiem konsekwencją określonych wyborów gospodarczych i powinny być zawsze "wkalkulowane" w ocenę rentowności tej działalności. W tym też kontekście wypada zwrócić uwagę, że postępowanie podatkowe toczyło się w tej sprawie jeszcze w 2010 r. Należy przy tym wspomnieć, że był to czasokres, w którym skarżąca posiadała zwiększone możliwości zarobkowe, wszak jej miesięczny dochód brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę był w 2016 r. blisko czterokrotnie wyższy niż ma to miejsce w chwili obecnej. Ta okoliczność ma również wpływ na zapadłe obecnie rozstrzygnięcie, wszak przy ocenie zdolności strony do partycypowania w występujących w sprawie kosztach sądowych należy uwzględniać stopień wykorzystywania przez stronę swoich możliwości zarobkowych (por. postanowienie SN z 31 marca 1987 r. sygn. I CZ 26/87, podobnie NSA w postanowieniach: z 14 października 2004 r. sygn. akt FZ 464/04, sygn. akt FZ 465/04, z 19 maja 2005 r. sygn. akt II FZ 211/05 i z 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 409/13; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W chwili obecnej, będąc zatrudnioną za wynagrodzenie oscylujące w granicach "najniższej krajowej", nie wykorzystuje – zdaniem referendarza - w pełni swoich możliwości zarobkowych. Tym bardziej, że pracodawcami są pośrednio de facto jej teść i mąż. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że wartość aktywów obrotowych firmy prowadzonej przez skarżącą stanowiła w czasokresie, w którym zainicjowała niniejsze postępowanie sądowe kwotę 48.244,80 zł. Wpis sądowy od skargi to zaledwie 22% tej kwoty. Reasumując, przyjęto, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Działając zatem na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.