I SA/Gl 865/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Paweł Kornacki, Protokolant st. sekretarz sądowy Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej Dyrektor ZUS lub organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2017. 935, dalej Kpa), w związku z art. 83 ust. 4 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2016. 963 ze zm., dalej u.s.u.s. lub ustawa), decyzją z dnia [...] nr [...], po ponownym rozpoznaniu wniosku, na skutek prawomocnego wyroku z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1182/16, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia [...] nr [...], odmawiającą pani H. W. (wnioskodawca lub strona) umorzenia należności z tytułu składek na: - ubezpieczenie społeczne – za okres od 01/2013 do 02/2013, od 05/2013 do 10/2014 w łącznej kwocie 14.952,15 zł, w tym z tytułu składek – 12.703,35 zł, odsetek liczonych na dzień 12 lutego 2016 r. – 2.240 zł, kosztów upomnienia 8,80zł, - ubezpieczenie zdrowotne – za okres od 01/2013 do 02/2013, od 05/2013 do 10/2014 w łącznej kwocie 6.290,74 zł, w tym z tytułu składek – 5.310,54 zł, odsetek liczonych na dzień 12 lutego 2016 r. – 951 zł, kosztów upomnienia 29,20 zł. Prezentując dotychczasowy przebieg postępowania działający jako organ drugiej instancji Dyrektor ZUS wskazał, że działający jako organ pierwszej instancji ZUS, po rozpoznaniu wniosku strony z dnia 12 lutego 2016 r. o umorzenie należności z tytułu składek decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy, a dłużnik nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3 a ustawy, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego, zaś zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził, aby powstałe zadłużenie było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia. Organ odwoławczy odnotował, że strona wystąpiła z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności, a do wniosku dołączyła dodatkową dokumentację. Decyzją z dnia [...] Dyrektor ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Strona zaskarżyła tę decyzję, a do skargi dołączyła dodatkową dokumentację. Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1182/16 WSA w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję. Dyrektor ZUS ponownie rozpoznał sprawę stwierdzając, że nie nastąpiły okoliczności mogące skutkować zmianą rozstrzygnięcia dokonanego przez ZUS jako organu pierwszej instancji. Na podstawie zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji Dyrektor ZUS ustalił, że: - strona nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu z innych źródeł, - w roku 2014 prowadzona działalność przyniosła stratę w kwocie 1.028 zł, natomiast w roku 2013 w kwocie 12.341,09 zł, - wspólne gospodarstwo domowe strona prowadzi z mężem, którego dochód z tytułu renty wynosi 1.111,34 zł, a także córką, która jest zgłoszona w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, - stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu wynoszą 500 zł, kosztów eksploatacji – 388 zł, kosztów leczenia 100 zł, - strona posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytu A, które są spłacane, - wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r. Sąd Rejonowy w B. nakazał stronie zapłatę należności na rzecz powoda B Spółki Akcyjnej, - w dniu 11 grudnia 2015 r. mężowi strony został przyznany dodatek energetyczny w wysokości 15,40 zł miesięcznie do dnia 30 kwietnia 2016 r., w dniu 30 listopada 2015 r. został mu przyznany dodatek mieszkaniowy na okres 6 miesięcy od 1 grudnia 2015 r. do 31 maja 2016 r. w wysokości 322, 37 zł miesięcznie, następnie w dniu 30 listopada 2016 r. w wysokości 265, 27 zł miesięcznie, - orzeczeniem z dnia 7 marca 2016 r. ważnym do 31 marca 2019 r. Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył stronę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem: praca w warunkach chronionych, - zgodnie z powyższym orzeczeniem niepełnosprawność strony istnieje od [...] roku życia, - materiał dokumentujący historię choroby sięga roku 2009, - strona oświadczyła, że nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego, praw majątkowych, wierzytelności. Dyrektor ZUS po przeprowadzeniu postępowania stwierdził, że ponownie przeprowadzona analiza sprawy nie doprowadziła do zmiany wcześniejszego rozstrzygnięcia, gdyż w sprawie nie wystąpiła przesłanka nieściągalności długu. Wynika to z faktu, że w dalszym ciągu prowadzone jest postępowanie mające na celu skuteczne wyegzekwowanie zadłużenia z tytułu niepłaconych składek. W związku z powyższym nie może stwierdzić, iż zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia. Co więcej, w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, koniecznym jest również ustalenie, że ma ona charakter trwały i nieodwracalny, co w przypadku niniejszej sprawy nie nastąpiło. Ponadto podjął czynności w celu dokonania zabezpieczenia na majątku nieruchomym strony, numer księgi wieczystej [...]. Dyrektor ZUS wskazał, że po dokonaniu, zgodnie ze wskazaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, ponownej oceny w zakresie wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 a ustawy, w dalszym ciągu stoi na stanowisku, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego strony nie potwierdza jednoznacznie, aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przykładowo w drodze układu ratalnego, uniemożliwiła stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Odnosząc się do argumentu korzystania z pomocy społecznej zauważył, że zostało ono udokumentowane do 30 listopada 2016 r., co prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie nie występuje element trwałego ubóstwa. Dyrektor podkreślił, że ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Odnosząc się do stanu zdrowia strony zauważył, że orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności wskazuje na umiarkowany stopień niepełnosprawności, w związku z czym praca w warunkach chronionych jest możliwa. Zauważył, że stan zdrowia strony nie stanowił przeszkody w prowadzeniu działalności do 1 listopada 2014 r. Zaznaczył, że należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności, zaś organ publiczny, w ramach gospodarowania środkami publicznymi, nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość spłacania tychże kwot – choćby w systemie ratalnym. Zdaniem Dyrektora ZUS, powstanie zadłużenia nie było spowodowane jakimś szczególnym zdarzeniem. Za takie zdarzenie nie może być uznany brak środków finansowych, na co powołała się strona we wniosku. Zaznaczył, że na płatniku składek jako osobie prowadzącej i monitorującej działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, spoczywa obowiązek terminowego regulowania zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Podkreślił, że brak zatrudnienia nie może być zaliczony do nieprzewidywalnych, nadzwyczajnych okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Reasumując, Dyrektor ZUS stwierdził, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone na okoliczność ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie długu nie doprowadziło do ustalenia innych, istotnych okoliczności, mogących mieć wpływ na wcześniejsze ustalenia, iż dług wymagalny może być przez stronę spłacony lub ściągnięty w drodze egzekucyjnej. Podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części powstałych zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji może zatem uzasadniać jedynie wystąpienie całkowitej nieściągalności, co w przypadku strony nie zostało wykazane. Podejmując się wykonania działalności gospodarczej strona wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Ponadto z instytucji umorzenia należności z tytułu składek nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. W skardze na tę decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, strona skarżąca stwierdziła, że ZUS nie uwzględnił sugestii Sądu co do ponownego postępowania. W dalszym ciągu pozostaje na utrzymaniu męża, który ma rentę chorobową w wysokości 1113,43 zł, z której ZUS potrąca mu jego zaległości w kwocie 332,43 zł. Podała, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej, żyje wraz z rodziną na granicy ubóstwa, nie jest w stanie pracować ze względu na stan zdrowia, ma problemy z kręgosłupem i biodrem (endoproteza, na którą czeka już kilka lat). Skarżąca dodała, że nie ma żadnego majątku, mieszkanie uzyskali z książeczki mieszkaniowej męża z [...], ona została dopisana dużo później. Ma pożyczkę w B, której nie spłaca, bo nie ma z czego. Córka ma swoje długi do 100 000 zł. Do skargi skarżąca dołączyła wyciąg z A. z kwotami spłat umowy kredytowej i decyzję o zasiłku mieszkaniowym za okres od 1 czerwca 2017 r. do 30 listopada 2017 r. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. skarżąca podała, że obecnie przebywa na emeryturze, którą pobiera w kwocie 750 zł po potrąceniach oraz okazała dokumentację lekarską o pobycie w szpitalu jej męża w 2014 i 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017. 1369 ze zm.), dalej ustawa p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. "W przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji zapadłej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozstrzygając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest głównym kryterium poprawności nowo wydanej decyzji" (tak wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1492/15). W niniejszej sprawie prawomocnym wyrokiem z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1182/16 tutejszy Sąd uchylił wcześniejszą decyzję organu z dnia [...] stwierdzając, że narusza ona art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa i nakazując stosownie do poczynionych wskazań ustalenie stanu faktycznego sprawy i ocenę istnienia przesłanek umorzenia oraz sporządzenie uzasadnienia w sposób umożliwiający jej pełną weryfikację. W szczególności Sąd wskazał, że wyjaśnienia wymaga sprawa ilości osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego rodziny strony co miało wpływ na ustalenia w kwestii dochodów rodziny strony, która otrzymuje pomoc społeczną (dodatek mieszkaniowy i energetyczny). Wymaga to wyjaśnienia i jednoznacznych analiz i stanowiska ZUS ze wskazaniem konkretnych dowodów. Wyjaśnienia wymagał również stan zdrowia córki strony i kwestia jej pracy oraz posiadania przez stronę majątku nieruchomego (wpis do hipoteki). Sąd stwierdził, że organ nie dokonał analizy obciążeń finansowych strony (umowa kredytowa) i jej możliwości płatniczych, zaś zaprezentowane przez ZUS swoiste "wyliczenie" okoliczności dotyczących stanu majątkowego, zdrowotnego i rodzinnego wnioskującej, a następnie w istocie nie uzasadnione ustalenie, że "pomimo zaistniałej sytuacji organ II instancji uznał, iż nie spełnia Pani przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o ZUS oraz ww Rozporządzenia", nie pozwala na uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zdaniem Sądu, okoliczności takie jak umowa kredytowa, trudna sytuacja majątkowa i zdrowotna, otrzymywanie pomocy społecznej powoduje, że ZUS winien mieć to na względzie i odnieść się do tych okoliczności, a nie tylko je wymienić. Sąd wskazał, że ZUS z uwagi na konstrukcję przepisu § 2 ust. 1 Rozporządzenia zobowiązany jest do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 Rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1. Sąd uznał, że brak odniesienia się do prezentowanej przez skarżącą argumentacji skutkuje naruszeniem prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważył, że podjęte przez organ czynności potwierdziły trudną sytuację bytową skarżącej, ponadto ZUS winien precyzyjnie rozważyć i zweryfikować wystąpienie przesłanek umorzeniowych bądź ich brak oraz jasno swoje stanowisko uzasadnić. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji organ nie wypełnił wszystkich wskazówek zawartych w powołanym wyżej wyroku. Po raz kolejny ograniczył się do "wyliczenia" okoliczności dotyczących stanu majątkowego, zdrowotnego i rodzinnego strony, przy czym tym razem uwzględnił 3 osobowy stan rodzinny i wspólnego gospodarstwa domowego, zobowiązania z tytułu kredytu w A (bez podania kwoty zadłużenia) oraz fakt wydania wyroku zasądzającego zapłatę od strony na rzecz innego banku (bez podania kwoty zadłużenia), wskazał na materiał dokumentujący kwestię choroby strony od 2009 r, i orzeczenie o jej niepełnosprawności istniejącej od[...] roku życia, lecz również i tym razem nie dokonał analizy tych dowodów przy okazji badania możliwości zarobkowych czy płatniczych strony z punktu widzenia przesłanek zawartych w rozporządzeniu, pozostając przy stwierdzeniu, że "zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego strony nie potwierdza "jednoznacznie", aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przykładowo w drodze układu ratalnego, uniemożliwiała stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych". Organ stwierdził ponadto, że korzystanie z pomocy społecznej zostało udokumentowane do 30 listopada 2016 r. co prowadzi do wniosku, że nie występuje element trwałego ubóstwa, zaś ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ podał, że stwierdzenie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oznacza, że praca w warunkach chronionych jest możliwa oraz, że stan zdrowia strony nie stanowił przeszkody w prowadzeniu działalności do listopada 2014 r. Organ wyraził pogląd o priorytetowym charakterze należności publicznoprawnych oraz że brak środków finansowych czy brak pracy nie jest jakimś szczególnym zdarzeniem, okolicznością uzasadniającą umorzenie zaległości ZUS. Dodatkowo organ nie odniósł się do wpisu do hipoteki. Powyższe oznacza, że organ nie wykonał wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, bowiem zamiast "szczególnie wnikliwej" oceny sytuacji strony pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie poprzestał na ogólnikach i stwierdzeniach, które przeczą takiej ocenie. Nie odniósł się również do przedstawionej przez stronę argumentacji. Tym samym organ naruszył przepis art. 153 ustawy p.p.s.a. co oznacza, że zaskarżoną decyzję należało uchylić. Sąd stwierdza, że po raz kolejny organ odwoławczy naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nie wskazał jaką kwotą dysponowała rodzina strony na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych po uregulowaniu koniecznych opłat czynszu, kosztów eksploatacji czy leczenia (łącznie prawie 1000 zł przy dochodzie rzędu 1100 zł), organ nie wyjaśnił dlaczego mimo, że - jego zdaniem (sytuacja materialno-bytowa rodziny nie powodowała wystąpienia ubóstwa brak zaspokojenia potrzeb życiowych), organy pomocy społecznej udzielały jej wsparcia w postaci dodatków mieszkaniowego i energetycznego, nie wskazał kwot zadłużenia (kredyt, wyrok Sądu) ciążącego na stronie ani nie ocenił tego faktu dla potrzeb rozstrzygnięcia sprawy, nie dokonał analizy dokumentacji lekarskiej znajdującej się w aktach sprawy w kontekście możliwości pracy skarżącej czy osiągania jakichkolwiek dochodów, nie analizował stanu zdrowia męża skarżącej i jej córki i ewentualnej pomocy dla tych osób ze strony skarżącej, ponadto organ nie wyjaśnił przyczyn, dla których uznał, że istnieją realne szanse zatrudnienia strony, mimo istniejącego orzeczenia o niepełnosprawności, zaś odniesienie się do stanu zdrowia z 2014 r, nie miało wpływu na aktualnie (2017 r.) istniejący stan rzeczy. Twierdzenie organu, że w sprawie nie występuje element trwałego ubóstwa tylko z tej przyczyny, że korzystanie z pomocy społecznej zostało udokumentowane do 30 listopada 2016 r. nie można uznać za prawidłowe czy rzetelne. Szczególnie w sytuacji, gdy pomoc taka była udzielona również w dniach od 1 czerwca 2017 r. do 30 listopada 2017 r. Organ nie uzasadnił także ogólnego twierdzenia, że brak zatrudnienia czy brak środków finansowych, w przypadku strony, nie są szczególnymi zdarzeniami uzasadniającymi umorzenie przedmiotowych należności. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, iż z instytucji umorzenia należności z tytułu składek nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu lecz stanowisko to nie może być jedyną okolicznością uzasadniającą istnienie interesu publicznego przy ocenie okoliczności przemawiających za udzieleniem takiej ulgi. Rozpoznając sprawę ponownie organ dokona pełnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, z uwzględnieniem wszystkich faktów i ustaleń z dowodów tych wynikających, a w szczególności wykona wskazania zawarte w wyroku z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1182/16. Wobec istnienia naruszenia przepisów prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz naruszenia art. 153 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.