I SA/Gl 875/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie opłaty targowej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 10 października 2008 r. strona skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na fakt, że wniosek nie został złożony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie, skarżąca złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści uzasadnienia skarżąca wskazała na okoliczności dotyczące skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Ich dochód wynosi [...] zł brutto (na kwotę tę składa się emerytura skarżącej w wysokości [...] zł oraz jej męża [...] zł). Z oświadczenia o stanie majątku wynika, że skarżąca posiada ½ domu (o powierzchni [...] m2) oraz ½ działki (o powierzchni [...] m2), mieszkanie o powierzchni [...] m2, samochód osobowy oraz [...] zł oszczędności. Ponadto skarżąca oświadczyła, że mieszkanie wymaga remontu, a także że ona i jej mąż są osobami schorowanymi, wobec czego znaczna część ich dochodu przeznaczana jest na leki. Do wniosku dołączono kserokopie "odcinków" emerytur otrzymanych przez skarżącą i jej małżonka w październiku 2008 r. (wypłacono im kwoty odpowiednio [...] zł i [...] zł). Pismem z dnia 14 listopada 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano przy tym, że gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącą, jej małżonka (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedstawienie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącej i jej małżonka (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp., udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona nadesłała odpisy: rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy, zaświadczeń o stanie zdrowia, wyciągu z rachunku bankowego (w dniach 22-24 września 2008 r. na rachunek przelano środki tytułem przeksięgowania salda lokaty i umorzenia jednostek w funduszach inwestycyjnych w łącznej wysokości [...] zł; środki te nieomal w całości wypłacono w następnym miesiącu) oraz rachunków związanych z leczeniem oraz utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie jest w stanie udokumentować wszystkich wydatków, m.in. na dokonany w październiku zakup opału na zimę za kwotę [...] zł. Sprecyzowała zarazem, iż miesięczne wydatki na leki jej i jej małżonka mieszczą się w przedziale [...] zł. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 8 stycznia 2009 r. W dniu 15 stycznia 2009 r. (data nadania) skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W jego treści skarżąca oświadczyła, że przez wszystkie lata gromadziła wraz z mężem oszczędności, aby "zapewnić swojej rodzinie w miarę możliwe życie". W dalszej części sprzeciwu oświadczyła, że kwota [...] zł przeznaczona jest na leki podstawowe, natomiast wiele badań "wykonują prywatnie". Podkreśliła, że przez 2005 r. pracowała, nie pobierając wynagrodzenia, poza, jak wskazała, "chorobowym wypłacanym z najniższego wynagrodzenia, tj. netto około [...] zł miesięcznie do czasu przejścia na emeryturę". Wpis od skargi w sprawie wynosi [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przechodząc do rozpoznania złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy odnotować, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim posiada ona stały miesięczny dochód w postaci emerytury. Nie ulega więc wątpliwości, że skarżąca posiada stałe źródło utrzymania, które przewyższa wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 r. (Dz. U. 2007 Nr 171, poz. 1209). Wysokość jej emerytury przewyższa również wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę wskazaną w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. (M.P. Nr 55 poz. 499). Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z orzecznictwem strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Oceniając zasadność wniosku, trzeba zaś mieć na uwadze z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu, a z drugiej szeroko rozumiane możliwości finansowe skarżącej. W tym kontekście przyjdzie odnotować, że skarżąca znajduje się w sytuacji, która pozwala jej na pokrycie tych kosztów. Nie należy również tracić z pola widzenia faktu, że posiada ona kilka składników majątkowych większej wartości, w tym nieruchomości, a nadto, że jej małżonek również otrzymuje stały dochód. W gospodarstwie domowym skarżącej uzyskiwany jest zatem stały dochód, który wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi, będącego najwyższą opłatą jaką można pobrać w postępowaniu. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że na rachunek bankowy strony wpłynęły środki w łącznej wysokości [...] zł. Zaakcentować należy w tym miejscu, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana jedynie do osób pozostających w ubóstwie. Wskazać nadto należy, iż w myśl art. 6 ppsa osobie działającej bez wykwalifikowanego pełnomocnika Sąd powinien udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Należy mieć również na uwadze, że udział fachowego pełnomocnika w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest wymagany w zasadzie w dwóch przypadkach, tj. przy wnoszeniu skargi kasacyjnej (art. 175 ppsa) oraz w przypadku składania zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej (art. 194 § 4 ppsa). Te okoliczności także przemawiają zatem przeciwko uwzględnieniu wniosku. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji.