I SA/Gl 875/15

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 października 2015 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podkreślił, że jest chory i nie ma pieniędzy na wpis. Wyraził zarazem przekonanie, że mandat karny, którego dotyczy postępowanie w niniejszej sprawie, powinien być anulowany, ponieważ został na niego nałożony niesłusznie. Oświadczył, iż otrzymuje emeryturę i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, rencistką, oraz wskazał na swoje zadłużenie w wysokości 10.000 zł. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF, gdyż wcześniej przedstawiony formularz był niekompletny. Wnioskodawca przedłożył taki kompletny formularz, lecz w jego rubryce przeznaczonej na określenie zakresu wniosku oznaczył tym razem jedynie zwolnienie do kosztów sądowych. W formularzu tym podtrzymał swoje dotychczasowe twierdzenia, eksponując zwłaszcza swoje problemy zdrowotne. Na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku skarżący złożył oświadczenia na temat dochodów i wydatków swojego gospodarstwa domowego i nadesłał: wyciąg z rachunku bankowego za okres od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 25 września 2015 r. z adnotacjami nawiązującymi do tych wyjaśnień (poza świadczeniami z ubezpieczenia społecznego w kwotach 1538,72 zł i 1122,77 zł wyciąg odnotowuje sporadycznie inne wpływy, np. kwotę 450 zł wpłaconą dnia 19 czerwca 2015 r.; wyciąg potwierdza zarówno wydatki stałe wyliczone przez skarżącego, tj. czynsz w kwocie 585,48 zł, opłaty za energię elektryczną w kwotach 312,50 zł oraz dwukrotnie po 131,54 zł, za dostawę gazu w kwotach 254,71 zł i 296,62 zł, miesięcznych rat spłaty kredytu w wysokości 153,33 zł, jak i wydatki, o których nie wspomniał, tj. przelewy dokonane tytułem określonym jako "kocham Cię", na kwoty wynoszące łącznie w czerwcu – 1060 zł, w lipcu – 223 zł, w sierpniu 584 zł i we wrześniu – 981 zł; końcowe ujemne saldo debetowe na rachunku wyniosło 1004,25 zł), kopie umów odnoszących się do tego rachunku, dokumenty obrazujące koszty utrzymania gospodarstwa domowego wraz z wydrukami fragmentów wyciągu z rachunku bankowego poświadczającymi ich uiszczenie, potwierdzeń wykonania przelewów w kwocie 125 zł tytułem spłaty pożyczki zaciągniętej z funduszu świadczeń socjalnych z rachunku bankowego należącego do osoby trzeciej oraz kopię obliczeń podatku skarżącego i jego małżonki przez organ rentowy. Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że na lekarstwa wydawał około 220 zł miesięcznie, lecz w związku z pobytem w szpitalu wydatki na leczenie w sierpniu wzrosły do kwoty około 600 zł i wynoszą około 500 zł miesięcznie. W świetle jego wyliczeń po poniesieniu stałych wydatków na pozostałe koszty utrzymania, takie jak wyżywienie, zakup środków czystości czy ubrań, w gospodarstwie domowym można przeznaczyć kwotę 866,48 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Przystępując do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa, należy najpierw ustalić jego zakres. Nie został on jednoznacznie określony przez wnioskodawcę, który najpierw stwierdził, że domaga się zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata, a następnie w urzędowym formularzu nie powtórzył żądania w tej ostatniej materii. Jego wola ma zaś w rozpatrywanej kwestii znaczenie wiążące, gdyż wyznacza granice postępowania w sprawie prawa pomocy, jakich nie można naruszyć poprzez rozstrzygnięcie, które z jednej strony uwzględniałoby kwestie nieobjęte wnioskiem albo z drugiej strony pomijałby materie niestanowiące przedmiotu wniosku. Ze względu na fakt, że wnioskujący nie był wezwany do wyjaśnienia omawianych rozbieżności, trzeba przyjąć najbardziej korzystną dla niego interpretację, że nie zmodyfikował on swojego pierwotnego stanowiska i wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W myśl art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.) oznacza to, że skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie takiego wniosku w przypadku osoby fizycznej następuje, gdy osobą ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanka ta odwołuje się zatem wyłącznie do sytuacji materialnej wnioskodawcy i pozostawia na uboczu to, czy skarga jest zasadna, czy też nie. Do tego zagadnienia może ustosunkować się jedynie Sąd w wyroku kończącym postępowanie, który jednak można podjąć dopiero po usunięciu braków skargi, w szczególności po uiszczeniu wpisu lub uzyskaniu zwolnienia od tej opłaty. Na marginesie warto zaznaczyć, że podstawy wystawienia mandatu można badać tylko w postępowaniu, w którym ten mandat nałożono, tj. w postępowaniu karnym, nie sądowoadministracyjnym. W ocenie rozpoznającego wniosek skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, choć złożył skrupulatne i dokładne wyjaśnienia, wsparte należycie dokumentacją źródłową. W świetle tego materiału dowodowego w jego gospodarstwie domowym uzyskiwany jest bowiem stały dochód w postaci jego emerytury oraz renty jego żony, który – pomimo jego problemów zdrowotnych – wydatkowany jest w sposób oszczędny i zdyscyplinowany, pozwalający na pokrycie bez zaległości wszystkich udokumentowanych kosztów utrzymania, w tym rat kredytu. Koszty te znacznie przekraczają wpis od skargi, który w niniejszej sprawie nie jest wygórowany, skoro stanowi dwukrotność minimalnej opłaty przewidzianej w procedurze sądowoadministracyjnej. Materiał dowodowy sprawy budzi też jednak pewne wątpliwości, których skarżący nie wyjaśnił. Raty pożyczki spłacanej przez jego żonę uiszczane są w jej imieniu z rachunku bankowego należącego do osoby trzeciej, na jego rachunek bankowy wpływają kwoty z innych źródeł niż emerytura czy renta i – co najważniejsze – za pośrednictwem tego rachunku dokonywane są regularnie płatności pominięte całkowicie w oświadczeniach wnioskodawcy, które – jak można domniemywać ze względu na oznaczenie tytułu przelewu, a także treść polemiki pomiędzy nim a organem – są wsparciem udzielanym synowi. W tym ostatnim kontekście nie można wszelako stracić z pola widzenia, że syn wnioskującego nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, toteż wydatki te nie przemawiają na rzecz rozpoznawanego wniosku. Jest tak tym bardziej dlatego, że zawsze są one wyższe niż wspomniany wpis od skargi, np. w poprzednim miesiącu, kiedy toczyło się już postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, przewyższały go prawie pięciokrotnie. Były one zresztą w tym miesiącu nieomal równe zadłużeniu debetowemu na rachunku skarżącego, które nigdy by nie powstało, gdyby nie dokonanie tych nieudokumentowanych płatności. Niezależnie od tego, że skarżący nie udowodnił, że w jego przypadku nie zachodzi przesłanka przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie, podkreślenia wymaga, iż oddalenie jego wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie ogranicza przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie wszak z art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez takiego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Stosownie z kolei do art. 175 § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. udział fachowego pełnomocnika w postępowaniu staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.