I SA/Gl 876/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Ż. i P. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2015 r. w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowych formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy (druki PPF z dnia 25 lipca 2016 r.) skarżący zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek odnotowali, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych z powodu konieczności zapewnienia ciągłości prowadzonych działalności gospodarczych. Podnieśli dalej, że prowadzą działalność w zakresie transportu międzynarodowego. W tym celu zobowiązani są do ponoszenia wysokich kosztów związanych ze spłatą zobowiązań wynikających z zawartych umów leasingu samochodów ciężarowych, ponoszenia kosztów zakupu paliwa, eksploatacji samochodów, utrzymania bazy samochodowej, opłat za przejazdy drogowe, a także wynagrodzeń dla pracowników, w tym w szczególności dla kierowców samochodów oraz pozostałych pracowników administracji. Skarżący podnieśli nadto, że z uwagi na stan zdrowia P. Ż., ich możliwości zarobkowe uległy znacznemu ograniczeniu. Z oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartych w obu ww. drukach, wynika, że skarżący tworzą wspólne gospodarstwo domowe. Oboje zamieszkują w domu o pow. 385 m2 o szacowanej wartości 800.000,00 zł. Zeznali, że oprócz domu nie posiadają żadnych innych składników majątkowych. W rubryce "dochody" skarżący odnotowali, że uzyskują dochód z tytułu prowadzonych działalności gospodarczych, a P. Ż. dodatkowo otrzymuje świadczenie rentowe. Łącznie jest to kwota 13.350,00 zł netto. Odnotowali jednakże przy tym, iż do stałych miesięcznych kosztów należy zaliczyć zobowiązania kredytowe skarżącej w kwocie 5000 zł, koszty kredytów i rat leasingowych skarżącego (121.500,00 zł), wspólnie ponoszone koszty eksploatacyjne nieruchomości rzędu 5.500,00 zł oraz koszty leczenia skarżącego w kwocie 900 zł. W wyniku analizy treści obu oświadczeń, pismem z dnia 17 sierpnia 2016 r., referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dokumentów źródłowych i dodatkowych wyjaśnień, w szczególności przez: 1) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i innych osób przebywających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; w tych ramach należało uwzględnić m.in. rachunki bankowe obsługujące: a) A P. Ż., b) B A.Ż.; 2) wykazanie tytułów prawnych, mocą których dokonano zbycia nieruchomości położonych w K. przy ul. [...] i [...], a których nie wskazano w drukach PPF; 3) wykazanie - za pomocą właściwych zaświadczeń - wszystkich osób zameldowanych w nieruchomości położnej w K. przy ul. [...]; w tych ramach należało wskazać na wzajemne relacje tych osób; 4) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia i ogrzewania; podatek od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy także pozostałych osób przebywających ze skarżącymi we wspólnym gospodarstwie domowym; dla udokumentowania dochodów skarżących z działalności gospodarczych, o których mowa w pkt 1 a i b wezwania należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonych działalności gospodarczych w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonych działalności; 6) dostarczenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2015 złożonych przez skarżących oraz przez pozostałe osoby przebywające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym; 7) udokumentowanie zbycia składników majątkowych o wartości powyżej 5000 zł, takich jak: Jeep Grand Cherokee, BMW X6, BMW 525d xDrive oraz jachtu motorowego. W wezwaniu doręczonym pełnomocnikowi w dniu 26 sierpnia 2016 r. pouczono skarżących m.in., że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Pismem procesowym z dnia 2 września 2016 r. pełnomocnik skarżących zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów źródłowych z uwagi na ich obszerny zakres oraz konieczność zwrócenia się do właściwego organu o uzyskanie zaświadczenia o zameldowaniu. Zarządzeniem z dnia 8 września 2016 r. referendarz sądowy uwzględnił ww. wniosek i przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o kolejne siedem dni, liczone od doręczenia odpisu zarządzenia, tj. od dnia 21 września 2016 r. Przy piśmie przewodnim z dnia 9 września 2016 r. (złożonym osobiście w tym dniu w siedzibie Sądu) pełnomocnik skarżących złożył do akt sprawy obszerny plik dokumentów źródłowych zatytułowanych "dokumenty księgowe dotyczące skarżących". W rzeczywistości są to wyciągi z sześciu rachunków bankowych należących do skarżących. Przy kolejnym piśmie z dnia 9 września 2016 r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 13 września 2016 r.) pełnomocnik nadesłał dalszą części dokumentów źródłowych. W oparciu o tak zgromadzoną dokumentację ustalono, co następuje. P. Ż. osiągnął w 2015 r. dochód brutto w kwocie 107.056,90 zł, uzyskując przychód rzędu 8.533.578,58 zł. Rzeczowe aktywa trwałe prowadzonej przez niego działalności gospodarczej przedstawiały na dzień 31 grudnia 2015 r. wartość 7.706.049,30 zł, co stanowiło niemalże trzykrotność ich wartości zanotowanej na koniec poprzedniego okresu bilansowego. Kapitał własny tej działalności wynosił w dniu 31 grudnia 2015 r. 502.941,16 zł. Zysk z działalności wyniósł na koniec 2015 r. 73.114,54 zł. Dla porównania w 2014 r. zamknął się w kwocie 4.982,59 zł. Mieszkanie przy ul. [...] skarżący sprzedali w dniu 15 września 2010 r. Z kolei z decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości z dnia 2 czerwca 2016 r. wynika, że P. Ż. posiada nadto nieruchomość położoną w K. przy ul. [...]. Udokumentowane miesięczne wydatki ponoszone przez skarżących z tytułu utrzymania nieruchomości, w której mieszkają stanowią kwotę około 547 zł (403,27 zł średnia należność z tytułu zużycia wody za okres czterech miesięcy + 138 zł należność za zużycie gazu + 6,16 zł z tytułu podatku od nieruchomości). Wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 899 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyprzedzając szczegółowe uwagi co do zgromadzonego materiału źródłowego wypada w tym miejscu zwrócić uwagę wnioskujących oraz ich pełnomocnika, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi takim ograniczeniem jest kryterium majątkowe stosowane wobec osób ubiegających o przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie wpadkowe w przedmiocie prawa pomocy należy jednak przede wszystkim zachować obiektywizm w ocenie własnych możliwości finansowych. Strona inicjując postępowanie sądowe winna mieć świadomość tego, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Prawo pomocy nie może służyć ochronie, czy też wzbogacaniu majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Udzielenie prawa pomocy polega bowiem na pokryciu kosztów postępowania przez Skarb Państwa w miejsce strony pozostającej bez środków na ich pokrycie lub posiadającej środki w wysokości uniemożliwiającej ich pokrycie, nie polega zaś na przeniesienie obowiązku ich wydatkowania na Skarb Państwa, tak aby strona posiadająca wystarczające środki mogła poczynić oszczędności. Mając powyższe na uwadze uznano, że instytucja przyznania prawa pomocy - zdaniem rozpoznającego wniosek - nie została stworzona dla tych z podmiotów, którzy deklarują miesięczny dochód małżeński na poziomie ponad 13.000,00 zł netto. Instytucja ta nie jest także dla tych, którzy prowadzą działalność gospodarczą, w której kapitał własny stanowi równowartość 502.941,16 zł, i która na przestrzeni dwóch okresów bilansowych notuje trzykrotny wzrost wartości środków trwałych oraz wzrost wyniku finansowego o 1467 %. Prawo pomocy nie jest także dla tych skarżących, którzy wraz z innymi członkami rodziny, posiadają kilkadziesiąt rachunków bankowych, przy czym jedynie sześć z nich ujawniono na potrzebę niniejszego postępowania. Informacja o pozostałych jest wyłącznie wynikiem skrupulatnej analizy wyciągów bankowych, które złożyły się ostatecznie na ponad 400 kart akt sądowych. Dość wspomnieć, że w okresie, w którym zainicjowano niniejsze wpadkowe postępowanie, na jednym z ujawnionych przez skarżących rachunków bankowych należących do firmy A – P. Ż., zgromadzone były środki pieniężne w kwocie 40.464,07 zł. Co znamienne, nie sposób zweryfikować sygnalizowanych wyżej dochodów skarżących, wszak nie przedstawiono ani jednego dokumentu, który zobrazowałby bieżący wynik finansowy prowadzonych przez nich działalności. PIT-36 za 2015 r., złożony jedynie przez jednego ze skarżących, nie może mieć znaczenia przesądzającego w tej materii. Trzeba w tym miejscu nadmienić, że akcentowana obecnie bierność procesowa skarżących wystąpiła pomimo przedłużonego terminu dla uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wspomnieć trzeba przy tym, że wnioskowaną prolongatę oceniono ostatecznie jako zabieg zmierzający do przedłużenia postępowania sądowego. Należy zwrócić uwagę, że zasadniczym motywem mającym uzasadnić ów wniosek, była kwestia niemożności uzyskania zaświadczeń o zameldowaniu wszystkich osób w nieruchomości będącej adresem zamieszkania obojga skarżących. Tymczasem już w przedłużonym terminie nadesłano do Sądu zaświadczenia wystawione w dniach 21 września 2010 r. i 27 stycznia 2011 r. Oznacza to, że w dacie złożenia wniosku o prolongatę terminu, skarżący dysponowali już tymi zaświadczeniami i nie zamierzali przedłożyć innych. Skądinąd, wspomniane dokumenty urzędowe nie spełniły wymogów, które określono w pkt 3 wezwania z dnia 17 sierpnia 2016 r. Wyraźnie przecież wskazano, że chodzi o zaświadczenie wymieniające wszystkie osoby zameldowane w ww. nieruchomości. Tymczasem oba te dokumenty poświadczają dokonanie czynności zameldowania samych skarżących. Rozpoznający wniosek nie znalazł przeszkód, aby dysponenci tytułu prawnego do nieruchomości wystąpili do właściwego urzędu o wydanie zaświadczenia spełniającego przybliżone wyżej kryterium. Ten ostatni mankament dowodowy nie pozwala dodatkowo ustalić w tej sprawie kręgu osób, które zamieszkują nieruchomość skarżących, a tym samym, kręgu osób, które mogą być zobligowane do partycypacji w kosztach utrzymania. Skądinąd, niskich kosztach, wszak ich udokumentowana wysokość kształtuje się miesięcznie na poziomie 547 zł. Z kolei do takich kosztów nie można zaliczyć usług o charakterze telekomunikacyjnym, które licznie udokumentowano, albowiem odbiorcą tychże usług jest firma A P. Ż.. Oznacza to, że wydatki te stanowią pozycje kosztowe uwzględniane w rachunku zysków i strat prowadzonej działalności. Pisząc o wydatkach trzeba wspomnieć, że skarżący nadmienili w drukach PPF, iż znacznym obciążeniem są dla nich zobowiązania kredytowe (leasingowe). Po pierwsze, trzeba podkreślić, że wymienione tam zobowiązania również stanowią pozycję kosztową prowadzonej działalności gospodarczej, która przecież w ogólnym rozrachunku odnotowała zysk na koniec 2015 r. Dopóki więc działalność ta generuje zysk, dopóty sygnalizowane zobowiązania nie będą obciążeniem w takim znaczeniu, w jakim skarżący chcieliby je przedstawić na potrzebę tego wpadkowego postępowania. Po wtóre, Naczelny Sąd Administracyjny posiada w tym względzie jednolite i utrwalone stanowisko. Przykładowo w postanowieniu z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14 Sąd ten przyjął, że "obowiązek spłacania obciążających skarżącego kredytów czy rat leasingowych nie może przesądzać o zwolnieniu strony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, a jak wynika z oświadczenia skarżącego - spłaca on raty kredytu, pożyczki oraz raty leasingowe, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe". Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Nadmienić trzeba, że w wyniku przedłużonego procesu gromadzenia dokumentów źródłowych, nie tylko nie wyjaśniono wszystkich wątpliwości, które zrodziły się już na etapie analizy oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach w zestawieniu z zawartością akt administracyjnych (np. brak informacji o składnikach majątkowych takich jak: Jeep Grand Cherokee, BMW X6, BMW 525d xDrive oraz jacht motorowy), ale je wręcz pogłębiły. Wprawdzie skarżący wykazali, że zbyli jedną z nieruchomości, którą rozpoznający ujawnił w toku analizy wniosku, niemniej jednak dosłane przez nich dokumenty wskazały, że P. Ż. posiada jeszcze inną nieruchomość, o której nie wspomniał w druku PPF, tj. usytuowaną przy ul. [...] w K.. Taki stan rzeczy, mając na uwadze akcentowane wyżej reglamentowanie wyciągów z rachunków bankowych, uzasadnia podejrzenie, że skarżący dokonali selekcji dokumentacji przedstawionej w wykonaniu wezwania po to, aby ukazać swoją sytuację w sposób, który mógłby przemawiać na korzyść ich wniosku. Taka postawa może dziwić w świetle oświadczenia zawartego w pkt 13 druku PPF, które oboje podpisali, tym bardziej, że są reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności, a więc zarówno tych natury ogólnej, jak i szczegółowej analizy zgromadzonego materiału źródłowego, przyjęto, że skarżący nie wykazali, iż nie będą w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.