I SA/Gl 877/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie opłaty targowej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 10 października 2008 r. strona skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na fakt, że wniosek nie został złożony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał skarżącą do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie, skarżąca złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści uzasadnienia wnioskodawczyni wskazała na okoliczności dotyczące skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Ich dochód wynosi [...] zł brutto (na kwotę tę składa się emerytura skarżącej w wysokości [...] zł oraz jej męża w wysokości [...] zł). Ponadto skarżąca oświadczyła, że mąż choruje na [...], wobec czego ponoszą wydatki na leczenie. Według wniosku nie posiada ona żadnego majątku poza prawem do lokalu, w którym zamieszkuje. Pismem z dnia 14 listopada 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym (wskazano, że należy w tym celu nadesłać "odcinki" emerytur skarżącej i jej małżonka za ostatni miesiąc lub zaświadczenia ZUS o wysokości tych świadczeń wypłaconych w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano przy tym, że gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez skarżącą, jej małżonka (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedstawienie dokumentów dotyczących stanu zdrowia małżonka skarżącej (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona nadesłała: dokumenty związane ze spłatą przez małżonka skarżącej dwóch kredytów (suma miesięcznych rat tych kredytów wynosi [...] zł), rachunki dotyczące utrzymania mieszkania, w tym pismo określające wysokość czynszu na kwotę [...] zł, fakturę za telefon stacjonarny na kwotę [...] zł, fakturę za dostawę gazu ([...] zł za okres 2 miesięcy), fakturę za energię elektryczną, rachunek za telefon komórkowy ([...] zł) zaświadczenie lekarskie, potwierdzające, że małżonek skarżącej choruje na [...] od października 1997 r., zeznanie podatkowe skarżącej i jej małżonka, ich decyzje emerytalne i wyciąg z ich rachunku bankowego (według nich suma wypłacanych im emerytur wynosi [...] zł miesięcznie, a ujemne saldo na rachunku bankowym na dzień 24 listopada 2008 r. zamknęło się kwotą [...] zł). Ponadto wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie przechowuje rachunków za lekarstwa jej małżonka. Podniosła przy tym, iż "lekarstwa nie są tanie", zwracając zarazem uwagę na zaawansowany wiek małżonka oraz konieczność przestrzegania przez niego odpowiedniej diety. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 19 grudnia 2008 r. W dniu 29 grudnia 2008 r. (data nadania) skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W jego treści skarżąca potwierdziła, że zarówno jej emerytura, jak i emerytura jej męża są znacznej wysokości, wskazując przy tym, że jest to efekt ich długoletniej pracy. Oświadczyła także, że kredyty zostały zaciągnięte z uwagi na ciężką chorobę członka rodziny. W dalszej części pisma wskazała, że w okresie od 27 listopada 2008 r. do 19 grudnia 2008 r. wydała z mężem na leki ok. [...] zł, nie posiada natomiast rachunków na leki. Jednocześnie stwierdziła, że nie potrafi określić, czy kwoty wydatkowane na lekarstwa będą w każdym miesiącu takie same, gdyż to uzależnione jest od stanu zdrowia. Skarżąca dokonała również analizy dochodów i wydatków, zgodnie z którą wydatki wynoszą [...] zł, zaś dochód netto [...] zł. Różnica między tymi wielkościami wynosi [...] zł, która to kwota zdaniem skarżącej "zostaje na życie i leczenie". Wpis od skargi w sprawie wynosi [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. W świetle powyższych uregulowań sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzi przesłanka przemawiająca za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie określona wyżej przesłanka nie zachodzi. Przede wszystkim skarżąca otrzymuje regularnie dochód w postaci emerytury, która zgodnie z treścią decyzji wynosi [...] zł netto. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą około [...] zł (na kwotę tę składają się przedstawione przez skarżącą kserokopie rachunków za: czynsz, abonament za telefony, ½ opłaty za dostawę gazu, opłata za dostawę energii). Nadto doliczyć należy koszty związane ze spłatą rat kredytów w łącznej wysokości [...] zł. Nie można przy tym stracić z pola wiedzenia, że mąż skarżącej również otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, która pozwala na pokrycie części wspomnianych kosztów utrzymania. Sumując zaś kwoty emerytur skarżącej i jej męża, można stwierdzić, że ich łączny dochód stanowi kwota [...] zł. Różnica zaś tak wyliczonego dochodu i wydatków daje kwotę [...] zł. Niemniej jednak nawet po odjęciu od tej kwoty wskazanych przez skarżącą kwot wydatków nieudokumentowanych w sprawie, a wskazanych w sprzeciwie, takich jak: abonament radiowo-telewizyjny ([...] zł zgodnie z treścią sprzeciwu), składka [...] ([...] zł), koszty spłaty kredytu odnawialnego (ok. [...] zł), zakup węgla ([...] zł), zakup leków (ok. [...] zł), to przyjdzie zauważyć, że pozostała kwota, tj. [...] zł znacznie przewyższa wysokość wpisu. Należy w tym miejscu zauważyć, że rozpoznając wniosek o prawo pomocy trzeba mieć na względzie z jednej strony poziom dochodów skarżącego i jego rodziny, a z drugiej wysokość wymagalnych kosztów. W ocenie Sądu, strona dysponująca taką kwotą, winna zgromadzić kwotę potrzebną na uiszczenie wpisu od skargi, a także na inne opłaty, mogące powstać w toku postępowania. Zaakcentować należy w tym miejscu, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana jedynie do osób pozostających w ubóstwie. Wskazać nadto należy, iż w myśl art. 6 ppsa osobie działającej bez wykwalifikowanego pełnomocnika Sąd powinien udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Należy mieć również na uwadze, że udział fachowego pełnomocnika w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest wymagany w zasadzie w dwóch przypadkach, tj. przy wnoszeniu skargi kasacyjnej (art. 175 ppsa) oraz w przypadku składania zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej (art. 194 § 4 ppsa). Te okoliczności także przemawiają zatem przeciwko uwzględnieniu wniosku. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji.