I SA/Gl 890/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Pindel, Protokolant Dominika Zabielska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. 1. K. M. wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) r. nr (...), którą – po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej: K.p.a.) oraz zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r. poz. 121, u.s.u.s.) – utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia (...) r. nr (...) o umorzeniu postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. 2. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. 2.1. Pismem z dnia 20 stycznia 2016 r. K. M. i D. M. skierowali do dyrektora ZUS Oddział w R. prośbę o umorzenia zobowiązań w wysokości (...) zł z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek przez ich babcię K. M., zmarłą w 2007 r. Jednocześnie zawarli w piśmie wniosek o zwrot wpłaconych w dniu 28 sierpnia 2015 r. na konto ZUS powyższych należności. Wskazali, że do ich uregulowania zostali zobowiązani decyzjami o nr (...) i (...), przy czym w piśmie z dnia 28 sierpnia 2015 r. poinformowali ZUS, że dokonują wpłaty ale uważają iż są to świadczenia nienależne i zastrzegają ich zwrot. W dalszej części wniosku wskazali, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, a na pokrycie powyższej należności zaciągnęli pożyczkę, której nie są w stanie spłacić. Utrzymują się z niskiej pensji matki i renty rodzinnej po zmarłym w 2014 r. ojcu. Wnioskodawczyni jest studentką I roku (...), a jej brat – uczniem szkoły podstawowej. 2.2. Pismo powyższe w odniesieniu do wniosku D. M. pozostawione zostało bez rozpoznania, z uwagi na nieusunięcie jego braków formalnych. 2.3. Rozpoznając z kolei wniosek K. M. organ ubezpieczeniowy ustalił, że nie ma ona żadnych zaległości z tytułu składek, w tym wynikających z decyzji z dnia (...) r. o jej odpowiedzialności jako spadkobiercy za zobowiązania zmarłego płatnika – K. M. Brak zadłużenia wnioskodawczyni przesądził o bezprzedmiotowości postępowania w zakresie wniosku o umorzenie należności. Z tego względu wydano decyzję o umorzenia postępowania w tym zakresie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. 2.4. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawczyni zarzuciła, że jej wniosek został błędnie uznany za wniosek o umorzenie, podczas gdy stanowił on wniosek o zwrot uiszczonej należności, wynikającej z decyzji z dnia (...) r. W uzasadnieniu podniesiono, że K. M. nie miała żadnych zaległości składkowych, zatem uiszczono nienależną kwotę, która powinna zostać zwrócona. 2.5. Zaskarżoną decyzją nie uwzględniono powyższych zarzutów i utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że dokonano ponownej analizy sprawy i stwierdzono, że na dzień dokonania wpłaty istniała zaległość na koncie zmarłego płatnika – K. M. w wysokości określonej w decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na jej spadkobierców w kwocie łącznej (...) zł. Z kolei w chwili złożenia wniosku o umorzenie żadnej zaległości nie odnotowano, z uwagi na jego uregulowanie przed tą datą. 3. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, art. 35 § 1 oraz 104 § 2 K.p.a. polegające na nierozpoznaniu istoty sprawy, którą jest wniosek o zwrot nienależnie uiszczonej kwoty z tytułu nieistniejących zaległości składkowych oraz naruszenie art. 10, art. 75 § 1 oraz art. 77 K.p.a. poprzez niezapewnienie jej odpowiedniego udziału w postępowaniu, a także niezebranie i brak analizy materiału dowodowego, który to materiał prowadziłby do rozpoznania istoty sprawy. W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie obu decyzji oraz uwzględnienie jej wniosku z (...) r. i dokonanie zwrotu uiszczonego świadczenia, a ponadto – o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi ponowiona została argumentacja zawarta we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a dodatkowo wskazano na podstawę do naliczenia odsetek od nienależnie uiszczonego świadczenia oraz fakt, że żądanie strony nie uległo przedawnieniu. 4. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie skargi wskazując na bezprzedmiotowość postępowania w zakresie umorzenia należności składkowy z uwagi na brak zadłużenia z tego tytułu w dacie złożenia wniosku o ich umorzenie. 5. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał jej osobistą skargę i dodatkowo wskazał, że dokonała ona wpłaty pod presją terminu wskazanego w decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości składkowe, ale nie zgadzając się równocześnie z tym orzeczeniem. Podkreślił przy tym, że o odpowiedzialności skarżącej jako spadkobierczyni organ orzekł dopiero po 8 latach od śmierci zobowiązanej. Wyraził też pogląd, że skarżąca, płacąc kwotę wynikającą z decyzji, została potraktowania gorzej niż osoby, które uchylają się od płacenia składek. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji pełnomocnik rozszerzył także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. Na pytanie Sądu pełnomocnik skarżącej oświadczył, że nie wie czy wniosła ona odwołanie od decyzji orzekającej o jej odpowiedzialności jako spadkobierczyni za zaległości składkowe zobowiązanej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżona nią decyzja odpowiada prawu. Na wstępie uczynić należy jednak zasadnicze zastrzeżenie o charakterze ogólnym, że kontroli sądu administracyjnego nie podlega ani ocena prawidłowości decyzji o orzeczeniu odpowiedzialności spadkobiercy za należności składkowe ZUS ani też kwestia zwrot nienależnie uiszczonych świadczeń. Od decyzji wydanych w tym zakresie przysługuje stronie prawo wniesienia odwołania do sądu powszechnego, a to na mocy art. 83 ust. 2 u.s.u.s., który stanowi, że odwołanie wnosi się do właściwego sądu w terminie i według zasad przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego. Na podstawie art. 83 ust. 3 przysługuje ponadto prawo wniesienia odwołania do tego sądu w przypadku niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy od złożenia wniosku przez stronę. Właściwość sądu administracyjnego obejmuje natomiast wyłącznie kontrolę decyzji wymienionych w art. 83 ust. 4 tej ustawy, a mianowicie decyzji w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczeń w drodze wyjątku (czego niniejsza sprawa nie dotyczy) oraz decyzji w sprawach umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z tego zatem względu Sąd dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji wyłącznie w zakresie rozstrzygnięcia wniosku strony skarżącej o umorzenie należności składkowych. 7. W tak zakreślonych ramach Sąd uznał, że umorzenie postępowania administracyjnego, wszczętego wnioskiem strony skarżącej z dnia (...) r. w przedmiocie umorzenia należności składkowych, jest w pełni uzasadnione. Art. 105 § 1 K.p.a., na podstawie którego wydano zaskarżone orzeczenie, stanowi, że postępowanie umarza się, jeżeli stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Przedmiotem postępowania z wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest niewątpliwie należność jeszcze niezapłacona, gdyż osoba zobowiązana do jej uregulowania wnosi o zwolnienie z ciążącego na niej obowiązku zapłaty, w całości lub części. Tym samym, jeżeli wnioskodawca nie zalega z zapłatą żadnej należności składkowej, prowadzenie postępowania w zakresie umorzenia nie ma przedmiotu i jest zbędne, co obliguje organ do umorzenia tegoż postępowania. Z tego względu zaskarżona decyzja musi być uznana za zgodną z prawem. Organ nie mógł zatem rozpoznać wniosku strony co do istoty, co czyni nieuzasadnionymi zarzuty procesowe, polegające na niezebraniu materiału dowodowego czy niezapewnieniu stronie czynnego udziału w postępowaniu. 8. Odnosząc się do zarzutu skargi, że organ błędnie potraktował pismo skarżącej jako wniosek o umorzenia należności składkowych, a nie jako wniosek o zwrot nienależnie uiszczonej kwoty, należy stwierdzić, że pismo zawierało oba te wnioski równocześnie, co wprost wynika z treści pisma: "Zwracamy się z gorącą prośba o umorzenie zobowiązań w wysokości (...) zł z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne (...). Jednocześnie prosimy o zwrot wpłaconych przez nas w dniu (...) r. na konto ZUS należności z tego tytułu". Tak sformułowane pismo mogło zatem wskazywać, że strona składa dwa alternatywne wnioski, choć w zasadzie organ mógł i powinien był wezwać stronę do jednoznacznego oświadczenia co jest przedmiotem jej żądania. Formalne załatwienie tej części wniosku, która dotyczyła umorzenia należności mogłoby być wówczas zbędne, nie mniej – wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w tym przedmiocie nie może być uznane za naruszenie prawa i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena obejmuje jednak wyłącznie wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek, natomiast – zdaniem Sądu – pozostał nierozstrzygnięty wniosek o zwrot nadpłaconej (nienależnie uiszczonej) kwoty. Ta część pisma strony wymaga rozpoznania merytorycznego, co jednak wykracza poza kognicję sądu administracyjnego. Wyjaśnienia także wymaga kwestia, czy uiszczając należność w dniu (...) r. strona skarżąca nie złożyła jednocześnie odwołania od decyzji o odpowiedzialności jej jako spadkobierczyni za nieuregulowane składki ubezpieczeniowe. Z treści wniosku z dnia (...) r. wynika, że dokonując spłaty strona jednocześnie złożyła pismo, w którym wyrażała swe stanowisko o niezasadności obciążenia jej tą należnością i zastrzegając wystąpienie o jej zwrot. Powyższe spostrzeżenia, jakkolwiek nie mogą wpłynąć na ocenę legalności decyzji zaskarżonej do tut. Sądu, stanowią dla strony wskazanie iż może domagać się nadania właściwego biegu bądź jej odwołaniu, bądź wnioskowi o zwrot nadpłaty (w zależności od stanu sprawy), jednakże w innej procedurze - nie podlegającej kontroli sądu administracyjnego. 8. Z przedstawionych wyżej względów Sąd orzekł o oddaleniu skargi, jako nieuzasadnionej, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718).