I SA/Gl 899/11

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 54.241 zł, pełnomocnik skarżącego, będący radcą prawnym, przedstawił jego wniosek z dnia 6 października 2011 r. (data nadania 24 października 2011 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (we wniosku występuje niewielka omyłka w sygnaturze). Wnioskodawca podkreślił, że nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu żony, uzyskującej wynagrodzenie w wysokości 1900 zł brutto, "która jednak z powodu [jego] dawnych długów nie wykracza poza niezbędną pomoc". Oświadczył przy tym, że "nie ma dostępu do jej majątku", pozostając z nią w rozdzielności majątkowej. Według wniosku skarżący żadnego majątku nie posiada i stoi przed koniecznością opłacenia kosztów także w innych sprawach, w których wniósł o przyznanie prawa pomocy. Pismem doręczonym w dniu 10 listopada 2011 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym – pomimo rozdzielności majątkowej – przez jego małżonkę (wskazano przy tym, że osoba ta jest objęta także pozostałą częścią wezwania), przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat (wymieniono przykłady rachunków bankowych, które zostały wymienione w aktach administracyjnych i zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2010 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (sprecyzowano, że jeżeli którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (wskazano, że w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego, że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na podatek dochodowy skarżącego), złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego (uszczegółowiono, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt, wystawionym po dniu otrzymania niniejszego wezwania, oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ten okres oraz ewidencji środków trwałych) oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego). Pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 17 listopada 2011 r., nadanym w tym samym dniu, wniósł o przedłużenie terminu do wykonania wezwania do dnia 7 grudnia 2011 r. Stwierdził, że "skarżący do końca listopada jest chory i przebywa na zwolnieniu lekarskim, co powoduje, że nie jest możliwe zebranie żądanych dokumentów w zakreślonym terminie, gdyż ze względu na ich liczbę i konieczność wystąpienia do stosownych urzędów o wydanie niektórych z nich nie jest możliwe ich zebranie w zakreślonym terminie". Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2011 r. referendarz sądowy przedłużył stronie skarżącej wspomniany termin o 7 dni. Odpis tego zarządzenia doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 24 listopada 2011 r. W dniu 16 grudnia 2011 r. pełnomocnik złożył odpis księgi wieczystej nieruchomości należącej do małżonki wnioskodawcy. Ponadto oświadczył, że samochód tej małżonki wyprodukowano w 2004 r. oraz że skarżący nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Dodał też, iż "pozostałe informacje i dokumenty złożono zostaną niezwłocznie po ich uzyskaniu przez skarżącego". Postanowieniem z tego samego dnia odmówiono skarżącemu prawa pomocy w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1587/11. Powodem takiego rozstrzygnięcia było niewykonanie wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Odnotować wypada, iż w tamtej sprawie pełnomocnik skarżącego również uzyskał przedłużenie terminu wyznaczonego wezwaniem z uwagi na chorobę wnioskodawcy, po tym jak zapowiedział, iż żądane dokumenty zostaną nadesłane do dnia 7 grudnia 2011 r. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając dokumentację źródłową, w szczególności tę, o którą wzywano. Odnosząc tę regulację do rozpatrywanej sprawy, uznać trzeba, że strona skarżąca nie wykazała, iż powyższa przesłanka zachodzi, nie wykonując wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Pełnomocnik skarżącego przedstawił bowiem tylko jeden dokument, i to taki, który w ogóle nie został objęty wezwaniem, uczynił to przy tym na długo po upływie terminu zakreślonego wezwaniem, przedłużonego przecież na jego wniosek. Wprawdzie – nie wnosząc o przywrócenie terminu ani nawet nie usprawiedliwiając tego uchybienia– zapowiedział kolejny raz, że wymagane dokumenty zostaną nadesłane, lecz trudno oczekiwać, iż tak się stanie, skoro wcześniejsze takie zapewnienie, podobnie jak to miało miejsce w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1587/11, nie zostało zrealizowane. Nic nie stało zaś na przeszkodzie, by w okresie nieomal dwóch miesięcy, jakie upłynęły od daty wniesienia wniosku, pełnomocnik zgromadził choćby część dokumentacji, np. występując samodzielnie do organów na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa, zwłaszcza że wniosek we wspomnianej innej sprawie został złożony jeszcze wcześniej. Niewątpliwie też część dokumentów, np. dotycząca kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, mogła być zgromadzona pomimo choroby wnioskodawcy. W tym kontekście podkreślić wypada, że wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, stosownie do art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Omawiane wezwanie oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. W niniejszej sprawie nie nadesłano takiej dokumentacji, nie można więc poczynić ustaleń faktycznych, w tym w tak zasadniczym zakresie, jak wysokość dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego i ponoszonych wydatków, kwestia prowadzonej przez niego działalności gospodarczej czy rachunków bankowych, które niewątpliwie skarżący posiadał. Pełnomocnik poprzestał jedynie na oświadczeniach, i to również w takich przypadkach, gdy w wezwaniu wprost wskazano, za pomocą jakich dokumentów określone okoliczności powinny być wykazane, szczególnie ignorując pkt 4 wezwania, ograniczył się tylko do poinformowania, iż skarżący nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Bezsprzecznie zaś od pełnomocnika profesjonalnego można wymagać zarówno staranności w wykonaniu wezwania, jak i świadomości konsekwencji jej niedopełnienia. Podsumowując, niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.