I SA/Gl 902/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja - Klimczyk, Asesor WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 marca 2020 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia A w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) – po rozpoznaniu zażalenia Stowarzyszenia A z siedzibą w K. (dalej: zobowiązany lub skarżący) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej: organ egzekucyjny) z [...] r., nr [...], którym umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r., nr [...] wystawionego przez wierzyciela Prezydenta Miasta K. ‒ utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny. Organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego na podstawie ww. tytułu wykonawczego obejmującego zaległość z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie pojazdu o nr rej. [...] w wysokości [...] zł. Zawiadomieniem z [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B S.A., co do którego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnych prowadzonych przez ww. organ oraz Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. Dalszą egzekucję z rachunku bankowego zobowiązanego przejął Dyrektor Oddziału ZUS. Pismem z 1 lutego 2019 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny o wygaśnięciu w całości (wraz z kosztami upomnienia) egzekwowanej należności (w łącznej kwocie [...] zł.) wskutek jej wyegzekwowania i przekazania przez Dyrektora Oddziału ZUS w dniu [...] r. Organ egzekucyjny postanowieniem z [...] r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Zobowiązany w zażaleniu zarzucił postanowieniu organu egzekucyjnego rażące naruszenie prawa stwierdzając, że tytuł egzekucyjny także został wydany z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto stwierdził, że "zobowiązanie nie zostało uregulowane lecz środki zostały bezprawnie ukradzione na podstawie fałszywego tytułu egzekucyjnego". Organ odwoławczy nie uwzględnił zażalenia. Powołał art. 59 § 1 oraz § 3 i § 5 u.p.e.a. i podniósł, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o zaprzestaniu dalszego prowadzenia postępowania, a instytucja ta ma na celu zakończenie postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. W wyniku realizacji zajęcia organu egzekucyjnego z [...] r. przekazano na rzecz wierzyciela całość egzekwowanej należności pieniężnej ([...] zł) wraz z kosztami upomnienia ([...] zł), przekazując jednocześnie należne koszty egzekucyjne w wysokości [...] zł ([...] r.). Wierzyciel pismem z 1 lutego 2019 r. zawiadomił organ egzekucyjny o wygaśnięciu należności pieniężnej w całości (wraz z kosztami upomnienia) poprzez zapłatę kwoty [...] zł w dniu [...] r. na rzecz zobowiązanego (należność została przekazana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w C.). Skutkowało to wydaniem przez organ egzekucyjny postanowienia z [...] r. Organ odwoławczy nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa, podnoszonych przez zobowiązanego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego. W skardze na postanowienie organu II instancji zobowiązany wniósł o jego uchylenie, zarzucając mu rażące naruszenie prawa. Dodał, że tytuły wykonawcze zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej P.p.s.a.) – podlegało postanowienie, którym utrzymano w mocy rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego zakończenie. Skarżący zarówno w zażaleniu na postanowienie organu I instancji, jak również w skardze na rozstrzygnięcie organu II instancji wywodził, że tytuły wykonawcze zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, co skutkowało w jego ocenie bezprawną egzekucją. Pomimo, że skarżone rozstrzygnięcie dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego, zarzuty skarżącego skupiają się na wadliwości tytułu wykonawczego. Wyjaśnić zatem należy, że skarżącemu (jako zobowiązanemu) przysługiwało uprawnienie do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 33 u.p.e.a., które mógł wnieść ‒ zgodnie z zawartym pouczeniem na otrzymanym tytule wykonawczym ‒ w terminie siedmiu dni do organu egzekucyjnego (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Rola zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się przede wszystkim do jednego ze sposobów weryfikacji czynności organów egzekucyjnych mających służyć ochronie adresata czynności, który może być wykorzystany wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Instytucja zarzutu nie służy zatem weryfikacji czynności egzekucyjnych podjętych po doręczeniu tytułu wykonawczego i upływie terminu do jego wniesienia. Podkreślić jednak należy, że wniesienie zarzutów stanowi prawo, które zobowiązany może realizować jedynie w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany może po upływie tego terminu sprzeciwiać się prowadzeniu egzekucji, zgłaszając żądanie umorzenia postępowania (art. 59 § 4 u.p.e.a.) oraz przedstawiając dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych (art. 45 § 1 u.p.e.a.). Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący reagował na prowadzone postępowanie egzekucyjne w jakiejkolwiek jego fazie. W realiach niniejszej sprawy organ egzekucyjny realizując tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, co do którego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej (organu egzekucyjnego i Dyrektora Oddziału ZUS), a dalsze czynności egzekucyjne przejął Dyrektor Oddziału ZUS. Skutkowało to zaspokojeniem w całości wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego. Wierzyciel pismem z 1 lutego 2019 r. powiadomił organ egzekucyjny o wygaśnięciu w całości egzekwowanej należności. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Dla rozstrzygnięcia sprawy, czy zakończenie egzekucji i wyegzekwowanie obowiązku objętego tytułem wykonawczym rodzi równoczesny skutek w postaci zakończenia postępowania egzekucyjnego, istotne będzie określenie wzajemnych relacji pomiędzy postępowaniem egzekucyjnym, a egzekucją administracyjną. Egzekucja jest czynnością o charakterze faktycznym, dokonywaną w postępowaniu egzekucyjnym. Jako taka odróżnia się od postępowania egzekucyjnego będącego procedurą administracyjną. Egzekucja jest składnikiem tej procedury. Należy zwrócić uwagę na to, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje wcześniej niż sama egzekucja, a zakończenie nie musi nastąpić wraz z zakończeniem egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jest zatem pojęciem szerszym niż sama egzekucja. Egzekucja administracyjna, jako element postępowania egzekucyjnego, stanowi jego najważniejszą, istotną i zasadniczą część, ale nie jedyną. Niepodważalnie nie są to pojęcia tożsame. Tak jak wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje wcześniej niż sama egzekucja, tak i jego zakończenie nie musi nastąpić wraz z zakończeniem egzekucji. Nie można zatem stwierdzić, że zakończenie egzekucji, jako czynności faktycznej i części składowej postępowania egzekucyjnego skutkuje automatycznie jego zakończeniem (por. wyroki WSA: w Olsztynie z 22 maja 2014 r., I SA/Ol 353/14 oraz we Wrocławiu z 17 kwietnia 2015 r., III SA/Wr 828/14, a także wyrok NSA z 15 września 2018 r., II FSK 2513/14; dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na odrębność tych dwóch pojęć wskazywał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 5 czerwca 2008 r., I SA/Po 1453/07, który zauważył, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia postępowanie egzekucyjne oraz egzekucję administracyjną. Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe, podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela. Egzekucja administracyjna oznacza zaś stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym. Problem związku pomiędzy egzekucją a postępowaniem egzekucyjnym był analizowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2009 r., II FSK 1462/08, w którym Sąd wyraził stanowisko, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym można wyróżnić trzy stadia: stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, stadium stosowania egzekucji oraz stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji, przy czym nie zawsze postępowanie egzekucyjne przebiega przez wszystkie wymienione stadia. Może ono bowiem zakończyć się na etapie poprzedzającym wszczęcie egzekucji albo też może przebiegać tylko przez dwa pierwsze stadia i zakończyć się wraz z zakończeniem egzekucji administracyjnej. Związek pomiędzy egzekucją i postępowaniem egzekucyjnym wyraża się w tym, że egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania i nie może się odbyć inaczej niż w tym postępowaniu. Definiując postępowanie egzekucyjne NSA zauważył, iż jest to zorganizowany ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną. Egzekucja administracyjna i egzekucyjne postępowanie administracyjne to dwa odrębne terminy. Skoro czym innym jest egzekucja administracyjna a czym innym postępowanie egzekucyjne, to inny jest również moment zakończenia samej egzekucji i inny może być moment zakończenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok tut. Sądu z 22 października 2019 r., I SA/Gl 279/19). Zatem zrealizowanie środka egzekucyjnego nie powoduje automatycznie zakończenie postępowania egzekucyjnego. Zakończenie egzekucji administracyjnej (co nastąpiło niewątpliwie z momentem wyegzekwowania dochodzonej należności) nie zawsze oznacza zakończenie postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie, co wskazano już wyżej, zakończenie egzekucji administracyjnej nastąpiło z momentem zrealizowania tytułu wykonawczego przez Dyrektora Oddziału ZUS, na skutek czego wierzyciel poinformował organ egzekucyjny o wygaśnięciu obowiązku. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić w każdym jego stadium, zarówno przed wszczęciem egzekucji administracyjnej jak i po jej zakończeniu, bowiem art. 59 u.p.e.a. nie ustanawia terminu do wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym istnieją zarówno formalne, jak i merytoryczne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego. Do przesłanek umorzenia o charakterze merytorycznym, czyli takich, które dotyczą egzekwowanego obowiązku zaliczyć należy wykonanie oraz wygaśnięcie obowiązku (por. D. Kijowski Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, wyd. II, LEX). Z tych względów organ egzekucyjny był uprawniony do zakończenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego poprzez jego umorzenie. Z uwagi na brak zarzutów, które mogły skutecznie podważyć zaskarżone postanowienie, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.