I SA/Gl 904/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości po wznowieniu postępowania podatkowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem procesowym z dnia 18 września 2017 r., odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, A. C. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku uiszczenia tej opłaty, akcentując swoją trudną sytuację finansową. W dniu 24 października 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący złożył w Sądzie urzędowy formularz PPF, w którym zakreślił, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sadowych, pozostawiając jednocześnie niewypełnioną rubrykę nr 4.2. W motywach wniosku odnotował, że nie uzyskuje stałych dochodów i utrzymuje się de facto z pracy sezonowej, utrzymując przy tym dwójkę dzieci. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córką i synem. Za wyjątkiem pustostanu (który "nie był wyceniany 500 m") nie posiada żadnego majątku. Miesięczny dochód oznaczył w przedziale kwotowym pomiędzy 1500-2000 zł, akcentując przy tym stałe zobowiązania na poziomie około 2000 zł. Pismem z dnia 31 października 2017 r. referendarz sądowy, dokonawszy uprzednio analizy ww. oświadczenia w kontekście m.in. tego, które złożył w ramach poprzedniego postępowania w przedmiocie prawa pomocy oraz zawartości akt administracyjnych, wezwał skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku – w terminie 7 dni - przez: 1) nadesłanie odpisów tytułów prawnych, na których podstawie skarżący wyzbył się następujących nieruchomości: a) D., ul. [...], b) S., ul. [...], c) S., ul. [...], d) S. ul. [...], e) działka na ul. [...] w przypadku dalszego posiadania tych nieruchomości należało wskazać na sposób ich wykorzystania i ewentualne pożytki; 2) nadesłanie zaświadczenia wskazującego na wszystkie osoby zamieszkałe w lokalach położonych w S. przy ul. [...] i [...]; należało nadto przybliżyć relacje pomiędzy tymi osobami; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych/[...] posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, zakupu opału; gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają aktualnie miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); pouczono przy tym skarżącego, że ten punkt należało zastosować do obu nieruchomości wskazanych w pkt 2 niniejszego wezwania; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym także pozostałych osób w gospodarstwie domowym, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców, wskazujące nadto formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; udokumentowanie prac dorywczych może nastąpić poprzez nadesłanie oświadczeń osób trzecich, które potwierdziłyby te okoliczności; w tych ramach należy nadto uwzględnić dochody skarżącego z tytułu posiadania udziałów w A Sp. z o.o. w K.; 6) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2016 r.; ten punkt wezwania dotyczy również osób pozostałych w gospodarstwie domowym skarżącego; 7) nadesłanie dokumentu, z którego wynikałoby, że skarżący jest osobą samotnie wychowującą dzieci. W przybliżonym wyżej wezwaniu pouczono skarżącego, że ilekroć jest w nim mowa o osobach pozostających z nim w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć także ewentualnie jego żonę, niezależnie od tego, że w małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Pouczono nadto skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Niezależnie od przywołanego wyżej wezwania, zobowiązano skarżącego do jednoznacznego wskazania zakresu wniosku w terminie 7 dni. Wyjaśniono przy tym, że w druku PPF z dnia 20 października 2017 r. oznaczył zakres wniosku jedynie w pkt 4.1, wybierając "zwolnienie od kosztów sądowych". Z kolei w rubryce nr 4.2. brak jest jakichkolwiek skreśleń. Pouczono, iż brak ustosunkowania się do tej części wezwania w zakreślonym terminie skutkować będzie przyjęciem, że skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy wyłącznie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe wezwanie wysłane zostało na adres skarżącego. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki, z powodu nieobecności adresata, przesyłka została awizowana dwukrotnie: po raz pierwszy w dniu 10 listopada 2017 r. i po raz drugi w dniu 20 listopada 2017 r. Awizo pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej. Adresat przesyłki nie odebrał i dlatego w dniu 28 listopada 2017 r. zwrócono ją do nadawcy z adnotacją "zwrot-nie podjęto w terminie". Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co jest wynikiem rygoru przyjętego w wezwaniu z dnia 31 października 2017 r. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Tymczasem skarżący nie nadesłał żadnego z dokumentów wymienionych w takim wezwaniu. Termin zakreślony dla dokonania tej czynności procesowej upłynął zaś bezskutecznie w dniu 1 grudnia 2017 r., a po myśli art. 73 P.p.s.a. Nastąpiła bowiem w tej sprawie fikcja doręczenia uregulowana w tym przepisie, co oznacza, że skutek doręczenia przesyłki nastąpił z upływem czternastu dni (24 listopada 2017 r.), począwszy od dnia, w którym po raz pierwszy awizowano przesyłkę (10 listopada 2017 r.). Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej, wzmacnia wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od zastrzeżeń ocenę możliwości płatniczych A. C.. Należy w tym miejscu odnotować, że obszerne wezwanie referendarza sądowego zmierzało przede wszystkim do ustalenia źródła finansowania wydatków koniecznych dla codziennej egzystencji skarżącego. Oświadczył przecież, że część dochodu uzyskuje okazjonalnie, zaś wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego mają charakter stały. Referendarz podjął także próbę ustalenia kręgu osób, które mogą współkształtować sytuację materialną skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania mieszkania. Wezwanie zmierzało także w kierunku zweryfikowania oświadczeń skarżącego co do posiadanych przez niego nieruchomości. W druku PPF zeznał, że posiada jedynie pustostan o pow. około 500 m2. Tymczasem z akt administracyjnych sprawy wynika, że posiada kilka nieruchomości, które wspomniano w wezwaniu referendarza z dnia 31 października 2017 r. w pkt 1 a-e. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że "w przypadku, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, publ. LEX nr 1495223). "Brak zaspokojenia żądania sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do niewykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14, publ. LEX nr 1528774). Akcentowana wyżej bierność procesowa skarżącego nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Trzeba też zaznaczyć, że analiza sytuacji materialnej skarżącego była w tym przypadku szczególnie uzasadniona wszak wpis sądowy od skargi stanowi 200 zł , a skarżący uiścił już w tej sprawie opłatę sądową w kwocie 100 zł z rachunku bankowego, z którego wyciągów także nie przedłożono na potrzebę rozpoznania wniosku. Reasumując, rozpoznany wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.