I SA/Gl 912/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn w zakresie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skargę kasacyjną z dnia 22 kwietnia 2013 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 lutego 2013 r., wpleciony został między innymi wniosek o zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od tejże skargi kasacyjnej. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 25 kwietnia 2013 r.), nadesłanym przy ww. skardze, I. W. zwróciła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotowała, że obecnie nie pracuje i ma 76 lat. Oboje z mężem utrzymują się z zasiłku pielęgnacyjnego skarżącej oraz emerytury jej męża. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym skarżąca pozostaje wyłącznie z mężem. I. W. zeznała dalej, że posiada dom o pow. 70 m2. Podkreśliła końcowo, iż posiada orzeczony stopień niepełnosprawności, nie otrzymuje przy tym świadczeń rentowych. Dochody netto w ww. gospodarstwie oszacowała na kwotę 1300 zł. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia oraz akt administracyjnych tej sprawy skłoniła referendarza sądowego do wezwania skarżącej do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (pismo z dnia 8 maja 2013 r.) poprzez: 1) nadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości położonej w C. przy ul. [...][...]; dodatkowo należało wskazać na relacje łączące te osoby; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżącą oraz pozostałe osoby zameldowane/zamieszkałe w nieruchomości oznaczonej w pkt 1 wezwania; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób zamieszkałych/zameldowanych w nieruchomości wskazanej w pkt 1 wezwania; 5) nadesłanie odpisu decyzji mocą, której został skarżącej przyznany zasiłek pielęgnacyjny. W wezwaniu, doręczonym pełnomocnikowi skarżącej w dniu 13 maja 2013 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej w skrócie: "P.p.s.a." W piśmie procesowym z dnia 16 maja 2013 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że uzyskanie zaświadczenia o osobach zameldowanych w nieruchomości, w której mieszka I. W., oznacza wydatek w kwocie 31 zł. Zaznaczył, że przy obecnych dochodach i obciążeniach finansowych skarżącej, a w szczególności z uwagi na wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, ponoszenie tego dodatkowego wydatku jest bezcelowe. Z tych względów nadesłał w załączeniu oświadczenie skarżącej o liczbie i danych osób zamieszkujących razem z nią. W tych ramach zeznała, że w nieruchomości położonej w C. przy ul. [...][...] mieszka sześć osób, w tym skarżąca, jej mąż i córka z trójką dzieci. Przy omówionym wyżej piśmie pełnomocnik skarżącej nadesłał nadto oświadczenie I.W., z którego wynika, że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego stanowią kwotę 524,50 zł. Córka skarżącej partycypuje w 1/3 tych wydatków. Łączny dochód tego gospodarstwa stanowi kwotę 3.913,21 zł, w tym 1.799,24 to dochody skarżącej i jej męża. Obie okoliczności, tj. dochody gospodarstwa i wydatki w nim ponoszone zostały należycie udokumentowane. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym (zgodnie z wyznaczonym przez skarżącą zakresem wniosku, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z ww. przepisu. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). Przenosząc poczynione wyżej uwagi na grunt tej sprawy należy odnotować, że skarżącą nie można zaliczyć do osób charakteryzujących się ubóstwem, wszak uzyskuje ona wraz z mężem regularny dochód. Trzeba przyznać, że są to relatywnie niskie dochody, nie mniej jednak pozwoliły już dwukrotnie w tej sprawie na partycypowanie w kosztach niniejszego postępowania (skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie 112 zł i opłatę kancelaryjną z tytułu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł). Nie sposób przy tym stracić z pola widzenia, iż możliwości płatnicze skarżącej należy postrzegać także przez pryzmat łącznych dochodów w gospodarstwie domowym, w którym mieszka, a te kształtują się na poziomie blisko 4.000,00 zł netto. Przyjęto bowiem, że pomimo tego, iż skarżąca zdeklarowała w druku PPF, że tworzy dwuosobowe gospodarstwo domowe, to jej sytuację materialną współkształtuje także córka, która przyczynia się do ponoszenia stałych wydatków tego gospodarstwa. W tym stanie rzeczy uznano, że poniesienie przez skarżącą kolejnej opłaty sądowej na poziomie 100 zł nie będzie skutkować uszczerbkiem jej koniecznego utrzymania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.