I SA/Gl 913/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na interpretację Ministra Finansów z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych – interpretacja w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie praw pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, M.S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, który później, jak uściśliła w piśmie z dnia [...] 2010 r., rozszerzyła o żądanie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W motywach wniosku zwróciła uwagę na swoją niepełnosprawność, mającą charakter trwały, oraz na związane z nią koszty leczenia, szczególnie wydatki na leki i na dojazdy do lekarzy. Podkreśliła, że niska emerytura, stanowiąca jedyne źródło jej dochodu, nie wystarcza na bezproblemowe pokrycie wszystkich bieżących kosztów życiowych. Według wniosku strona nie posiada jakiegokolwiek majątku. W toku incydentalnego postępowania w przedmiocie prawa pomocy zgromadzono dowody, które generalnie potwierdzają powyższe okoliczności, m.in. kserokopie: orzeczenia z dnia 7 lutego 2006 r. zaliczające skarżącą na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (według niego skarżąca jest niezdolna do pracy i wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, a także korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji), dokumentacji dotyczącej jej leczenia i łączących się z nim kosztów (m.in. licznych faktur wystawionych przez apteki, z których najwyższa opiewa na kwotę [...] zł, zaświadczeń, że skarżąca leczy się w kilku poradniach specjalistycznych, położonych poza miejscem jej zamieszkania), potwierdzenia wypłaty emerytury w kwocie [...] zł, rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za ostatni rok (mimo to skarżąca przedstawiła też odpis zeznania podatkowego złożonego przez siebie osobiście) oraz potwierdzenia otwarcia przez skarżącą i jej córkę w dniu [...] 2010 r. rocznej lokaty terminowej na kwotę [...] zł. W piśmie procesowym z dnia [...] 2010 r. wnioskodawczyni wyjaśniła nadto, że zamieszkuje w mieszkaniu należącym do córki, zajmując jednak jeden pokój i partycypując w kosztach utrzymania mieszkania do kwoty [...] zł. Zastrzegła również, że utrzymuje się samodzielnie. Skarżąca wyraziła też zamiar osobistego uczestniczenia "w procesie sądowym" wraz z ustanowionym dla niej pełnomocnikiem. Postanowieniem z dnia 26 października 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i jednocześnie odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że skarżąca zasługuje na przyznanie prawa pomocy w ograniczonym zakresie, tj. w części odnoszącej do kosztów sądowych. Zwrócono tutaj uwagę na niewielką wysokość dochodów strony, a także na stan jej zdrowia, z którym wiążą się znaczne dla niej wydatki na leczenie i dojazdy. Zaznaczono dalej, że wybór takiego zakresu przyznanego prawa pomocy na obecnym etapie postępowania przyczynia się do realizacji przysługującego skarżącej prawa do sądu. Stoi ona wszak przed koniecznością uiszczenia wpisu od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych, od których ją zwolniono, natomiast udział profesjonalnego pełnomocnika na razie nie jest jeszcze potrzebny. Wskazane wyżej postanowienie referendarza sądowego zostało przez skarżącą zakwestionowane sprzeciwem z dnia 4 listopada 2010 r. W tych ramach, nie odnosząc się do przyjętej w orzeczeniu argumentacji, wyraziła swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Podniosła ponownie w tej sprawie, że nie zna przepisów prawa w takim stopniu, który czyniłby ją kompetentną do samodzielnego występowania przed Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Sprzeciw ma zatem charakter kasatoryjny. Innymi słowy wniosek skarżącej poddany zostaje ponownej ocenie. Kolejny raz należy zatem odnotować w tej sprawie, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu profesjonalnego pełnomocnika jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z jego pomocy prawnej, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia - w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Przenosząc poczynione wyżej wywody na grunt tej sprawy należy podkreślić, że skarżąca uzyskuje stały dochód, który wystarcza jej na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków, a także na poczynienie oszczędności. Słusznie w tym względzie zauważył referendarza sądowy, że wnioskodawczyni w dniu 30 czerwca 2010 r. – czyli tuż po sporządzeniu skargi (jest ona opatrzona datą [...] 2010 r.), kiedy już powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania, zabezpieczając na ten cel niezbędne środki – założyła wraz z córką lokatę terminową na kwotę przekraczającą wielokrotnie wysokość wpisu sądowego w tej sprawie. Nie bez znaczenia pozostaje również, iż zamieszkuje ona wspólnie z córką. Okoliczność ta, niezależnie od akcentowanej samodzielności finansowej strony, niewątpliwie przyczynia się co najmniej do zmniejszenia przypadających na nią kosztów utrzymania, skoro np. opłaty mieszkaniowe ponoszone są przez nią jedynie w części – wspólnie z pozostałymi osobami zajmującymi lokal. Naczelny Sąd Administracyjny poszedł dalej w swoich rozważaniach przyjętych w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r. twierdząc, że skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Należy tutaj podkreślić, że pomimo deklarowanej przez skarżącą odrębności jej gospodarstwa domowego, M. S. pozostaje w stałej współpracy ze swoją córką, o czym świadczy m.in. ww. wspólna lokata terminowa. W tym stanie rzeczy przyjęto, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji rodzinnej i majątkowej nie może ona ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie oznacza to jednak, że nie wykazała ona zarazem, iż nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 w zw. z art. 211 P.p.s.a., m.in. zwolnienie od kosztów sądowych. Słusznie zatem poprzednio uznano, że w stosunku do skarżącej zachodzi przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zważywszy przede wszystkim niewielką wysokość dochodów strony, a także stan jej zdrowia, z którym wiążą się znaczne dla niej wydatki na leczenie i dojazdy. Nie można też tracić z pola widzenia, że środki na wspomnianej wcześniej lokacie bankowej zostały przez skarżącą zgromadzone wspólnie z córką, czyli że nie jest ona jedyną osobą uprawnioną do korzystania z nich i zapewne nie stanowią one efektu oszczędności poczynionych tylko przez nią. Przyjęte w tej sprawie rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy na obecnym etapie postępowania w sposób pełniejszy niż ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika przyczynia się do realizacji przysługującego skarżącej prawa do sądu. Stoi ona wszak przed koniecznością uiszczenia wpisu od skargi, stanowiącego element kosztów sądowych, od których ją zwolniono, natomiast udział profesjonalnego pełnomocnika na razie nie jest jeszcze potrzebny. Zgodnie bowiem z art. 175 § 3 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Podkreślić również trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia kolejnego wniosku w tej materii na dalszym etapie postępowania. Nie ogranicza też istotnie możliwości osobistego reprezentowania strony w postępowaniu, skoro wnioskodawczyni – pomimo stanu swojego zdrowia – deklaruje zamiar takiego udziału w postępowaniu, i to także w przypadku ustanowienia dla niej pełnomocnika. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji, działając na podstawie art. 254 § 1 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 oraz innych, powołanych wyżej przepisów tej ustawy.