I SA/Gl 914/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Wojciech Gapiński (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej – ZUS, organ) decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] odmawiającą J.S. (dalej – zobowiązany, skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na: – ubezpieczenie społeczne - za okres 12/2004, 02/2005-05/2005, 11/2005-06/2014 w kwocie 56.645,96 zł (odsetki – 30.955 zł, koszty upomnienia – 185,60 zł), – ubezpieczenie zdrowotne - za okres 03/2005, 06/2005, 07/2006-09/2006, 01/2007, 03/2007, 08/2007-03/2008, 05/2008-10/2008 w kwocie 1.300,47 zł (odsetki – 1.092 zł), – Fundusz Pracy za okres 05/2005, 11/2005-06/2014 w kwocie 4.810,46 zł (odsetki – 2.568 zł, koszty upomnienia – 185,60 zł). Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] ZUS po rozpoznaniu wniosku zobowiązanego z dnia 28 kwietnia 2015 r. odmówił umorzenia należności z tytułu wskazanych nieopłaconych składek oraz odsetek za zwłokę. Organ uznał, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, że nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest trudna i została spełniona jedna z przesłanek wyszczególnionych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – dalej rozporządzenie), jednakże korzystając z uznania administracyjnego, odmówił umorzenia należności. We wniosku z dnia 20 lipca 2015 r. o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskodawca wnosząc o zmianę decyzji organu I instancji zarzucił organowi "odmówienie mu udzielenia abolicji", a także nieuwzględnienia jego stanu zdrowia, w tym leczenia w poradni [...]. Do pisma załączył ponownie posiadaną już przez organ dokumentację lekarską oraz zaświadczenie z dnia [...] potwierdzające leczenie we wspomnianej poradni. Decyzją z dnia [...] nr [...] ZUS, jako organ II instancji, utrzymał w mocy swe rozstrzygnięcie. Wyjaśnił, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie odmówiono wnioskodawcy udzielenia abolicji. Przyznał, że skarżący w dniu 4 lipca 2014 r. wystąpił na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 155 – dalej ustawa abolicyjna) z wnioskiem o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe. Sprawa od [...] do [...] była zawieszona z uwagi na postępowanie wyjaśniające w sprawie podlegania przez wnioskodawcę ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania pracy nakładczej. Po jego zakończeniu, decyzją z dnia [...], wydaną w odrębnym postępowaniu na podstawie art. 1 ust. 8 ustawy abolicyjnej, ZUS określił zaległości, które będą podlegały umorzeniu. Warunkiem umorzenia należności wykazanych w tej decyzji jest opłacenie wszystkich należności niepodlegających umorzeniu w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji określającej warunki umorzenia należności lub zawarcie w tym terminie umowy o rozłożeniu na raty tych należności i wywiązanie się z warunków powyższej umowy. Decyzja ta stała się prawomocna z dniem [...], a należności niepodlegające umorzeniu winny być opłacone do dnia [...]. W dalszej części organ odniósł się do podnoszonej przez zobowiązanego trudnej sytuacji zdrowotnej. Ponownie odwołał się do przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Jednocześnie stwierdził, że z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszym postępowaniu wynika, że żadna z przesłanek przewidzianych w tych przepisach nie została spełniona. Zaległe składki są przedmiotem egzekucji prowadzonej przez Dyrektor Oddziału ZUS w Z. Wprawdzie zgromadzona w sprawie dokumentacja wskazuje na brak źródła dochodu i majątku, z których można prowadzić egzekucję, lecz dotychczas nie zostało to poparte stwierdzeniem organu egzekucyjnego. W związku z tym, że zadłużenie będące przedmiotem wniosku o umorzenie obejmuje należności z tytułu składek skarżącego, jako ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek, organ zbadał również pozostałe przesłanki umorzenia należności. W jego ocenie, nie zaszły także przesłanki wyszczególnione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ponowna analiza zgromadzonych w sprawie dowodów potwierdziła, że: – aktualnie wnioskodawca nie jest zgłoszony do ubezpieczeń; – nie jest również zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna poszukująca zatrudnienia; – prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną i 15-letnim synem; – jedynym źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez żonę wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w wysokości [...] zł netto; – nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem, nie posiada również innych zobowiązań pieniężnych. Mając powyższe na uwadze uznano, że sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny jest trudna. Zobowiązany zlikwidował dotychczasową działalność gospodarczą. Nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Organ II instancji nadmienił, że nie kwestionuje problemów zdrowotnych wnioskodawcy, jednak tylko z tego powodu nie jest możliwe umorzenie należności z tytułu składek. Aby zaszła przesłanka przewidziana we wskazanym rozporządzeniu nie wystarczy, że osoba zobowiązana jest przewlekle chora lub sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, ale musi to być sytuacja pozbawiająca go jednocześnie możliwości uzyskiwania dochodu. Skoro wnioskodawca nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub do samodzielnej egzystencji, to na podstawie przedłożonej dokumentacji medycznej brak jest podstaw do uznania, że nie występują w tym przypadku jakichkolwiek perspektywy do podjęcia zatrudnienia, z uwagi na zły stan zdrowia. Ponowna analiza zgromadzonych w sprawie dowodów przekonała ZUS o trafności dotychczasowych ustaleń. Zasadnie przyjęto, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Podkreślił, że umorzenie należności ma charakter wyjątkowy, dlatego rozpatrując taki wniosek, należy brać pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniać cele, na które są one przeznaczane. ZUS, jako organ odpowiedzialny za pobór składek zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Dodał, że osoba decydująca się na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej przyjmuje na siebie odpowiedzialność i zobowiązania z tym związane. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym ogół społeczeństwa, nie może ponosić konsekwencji związanych z nieumiejętnością podejmowania decyzji, czy też dokonywania ryzykownych, bądź błędnych działań gospodarczych. W skardze z dnia 14 września 2015 r. zobowiązany domagał się uchylenia decyzji organu II instancji. Wskazał na liczne błędy i nieprawidłowości w prowadzonym postępowaniu i nieuwzględnienie jego stanu zdrowia, w tym leczenia się w [...], co go dyskwalifikuje na rynku pracy. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu, w piśmie z dnia 27 kwietnia 2016 r., podtrzymał zarzuty i wnioski skargi i dodatkowo zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: – art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dowolnej jego ocenie wyrażającej się w przyjęciu, że jakkolwiek sytuacja skarżącego jest trudna to jednak nie uzasadnia przyznania mu ulgi w spłacie; – prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, podczas gdy ani on ani jego żona nie posiadają majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja; – art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędne uznanie, że w stosunku do skarżącego nie zaszły okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia zaległości. Ponadto uznał za nieuprawnione pominięcie przez organ, że uznaniowy charakter decyzji nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, które w każdej sytuacji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności faktycznych sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą. W uzasadnieniu wskazano, że obecnie skarżący otrzymuję jedynie rentę w wysokości [...] zł przyznaną mu na do końca [...] r. Żona skarżącego w ramach wykonywanej działalności uzyskuje znikomy dochód [...] zł, co nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb 3-osobowej rodziny, w tym na utrzymanie uczącego się syna. Miesięczne wydatki rodziny na wyżywienie to kwota [...] zł miesięcznie, na środki czystości – ok. [...] zł, odzieży (używanej) – ok. [...] zł. Wydatki na utrzymanie mieszkania skarżący szacuje na ok. [...] zł miesięcznie, wydatki związane z kosztami leczenia na kwotę ok. [...] zł miesięcznie, natomiast związane z utrzymaniem uczącego się małoletniego syna na kwotę ok. [...] zł. Trudną sytuację rodziny potwierdza fakt, że skarżący od 1,5 roku nie reguluje opłat za energię elektryczną oraz wodę w lokalu, z którego korzysta na zasadzie umowy użyczenia zawartej ze swoim ojcem. Do pisma załączono dokumentację lekarską wskazując, że obecny stan zdrowia wyłącza możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 maja 2016 r. o sygn. akt I SA/Gl 1190/15 uchylił decyzję ZUS-u z dnia [...] nr [...]. Wśród motywów, które stanowiły o uchyleniu zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazano, że organ nie wyjaśnił kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek za okres od grudnia 2004 r. do czerwca 2014 r. Jak wskazał w orzeczeniu Sąd, tylko wymagalne składki mogą być przedmiotem postępowania w przedmiocie ich umorzenia. Z tych względów organ winien przedstawić Sądowi dokumenty potwierdzające, kiedy została podjęta pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek oraz, czy i kiedy dłużnik został o niej powiadomiony. Do akt nie dołączono żadnych dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego. Tym samym nieudokumentowane pozostały powoływane przez ZUS okoliczności związane z zawieszeniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania. Sąd zwrócił także uwagę na fakt, że organ pomimo ustalenia w toku postępowania, że skarżący nie posiada żadnego dochodu i majątku podlegającego egzekucji, to jednak stwierdził, że dotąd nie potwierdził tego organ egzekucyjny. Sąd dostrzegł jednak, że w sprawie wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot (ZUS). W ocenie Sądu, organ winien w tej sytuacji wskazać jakie dotąd podjął czynności w toku postępowania zmierzające do wyegzekwowania należności. Dlatego też uznał, że kwestia nieściągalności zaległości objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie wymaga ponownej, pogłębionej analizy, także pod kątem przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. związanej z oceną możliwych do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot, zważywszy, że sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę. We wskazanym wyroku zauważono również, że organ nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek umorzenia należnych składek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia. W tym zakresie Sąd dostrzegł potrzebę rozważenia, czy skarżący ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną jest w stanie opłacić należne składki i czy nie spowoduje to dla niego zbyt ciężkich skutków. W ocenie Sądu, organ dokonując ustaleń stanu faktycznego zaniechał wezwania skarżącego do złożenia wyjaśnień, które miałyby znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przedłożenia dowodów, które potwierdzałyby podnoszone przez stronę okoliczności. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS, jako organ II instancji, decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy swe wcześniejsze rozstrzygnięcie z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z zaleceniami Sądu uwzględniono dodatkową dokumentację złożoną przez pełnomocnika skarżącego przy piśmie z dnia 27 kwietnia 2016 r., tj.: – orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...], – wydruk z badania lekarskiego z dnia [...], – informację z Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej A Sp. z o.o. Poradni [...] w P., – zaświadczenie lekarskie z dnia [...], – badanie lekarskie ([...]) z dnia [...], – zaświadczenie lekarskie z dnia [...]. Ponadto ZUS pismem z [...] poinformował zobowiązanego o konieczności uzupełnienia dokumentacji umożliwiającej ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek. W odpowiedzi na to pismo skarżący złożył w dniu 5 grudnia 2016 r. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, dokumentację dotyczącą miesięcznych opłat oraz wydatków, a także dokumentację medyczną. Dodatkowo organ w dniu [...] wezwał do zaktualizowania dokumentacji umożliwiającej ponowne rozstrzygnięcie sprawy. W związku z tym dnia 8 maja 2018 r. skarżący przedłożył aktualne oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, faktury dotyczące wykupionych lekarstw, dokumenty dotyczące wydatków oraz aktualną dokumentację medyczną. Wobec tego ZUS uznał, że zagwarantował skarżącemu prawo do uzupełnienia dokumentacji. Zaznaczył przy tym, że nie jest zobowiązany do potwierdzania informacji załączonych do sprawy, gdyż to na zobowiązanym spoczywa obowiązek udokumentowania żądania w sposób pełny. Rozpatrując przesłanki całkowitej nieściągalności ZUS wskazał, że w niniejszej sprawie należy mieć na uwadze okoliczności, które określone zostały w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Następnie uznając, że żadna z nich nie wystąpiła w stosunku do skarżącego podniósł, że Dyrektor ZUS w Z. w dniu [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w B S.A. o czym poinformował skarżącego w dniu [...]. Zaznaczył, iż należności objęte tytułami zostały uregulowane. Następnie w dniu [...] dokonał ponownie zajęcia rachunku bankowego w B S.A., jednakże okazało się ono nieskuteczne. Podkreślił jednak, że na obecnym etapie żaden z organów egzekucyjnych nie umorzył egzekucji z uwagi na bezskuteczność, bądź brak majątku. W dalszej kolejności organ stanął na stanowisku, że składki, których dotyczy postępowanie, są wymagalne. Uzasadniając to twierdzenie wskazał, że czynnikami zawieszającymi bieg terminu przedawnienia było objęcie należności układem ratalnym w okresie od [...] do [...] oraz złożenie wniosku o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551 – dalej ustawa abolicyjna). Wniosek w tym przedmiocie wpłynął do ZUS-u w dniu 4 lipca 2014 r. W związku z tym ZUS decyzją z dnia [...] nr [...] określił warunki umorzenia, ustalając jednocześnie kwoty należności podlegające umorzeniu, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 6 ustawy abolicyjnej, z wyłączeniem kosztów egzekucyjnych. Decyzja uprawomocniła się z dniem [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji pouczono skarżącego, że warunkiem umorzenia należności jest nieposiadanie na dzień wydania decyzji umarzającej, niepodlegających umorzeniu zaległości z tytułu składek na wszystkie fundusze obsługiwane przez ZUS oraz należnych odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia oraz opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału ZUS, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego Wskazano również, że należności niepodlegające umorzeniu, podlegają spłacie, bądź rozłożeniu na raty na ogólnych zasadach wynikających z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w terminie 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji określającej warunki umorzenia. Ponieważ do dnia [...] skarżący nie opłacił należności niepodlegających umorzeniu, ZUS odmówił umorzenia należności podanych w decyzji. W związku z powyższym [...] wydano decyzję nr [...] o odmowie umorzenia. Zdaniem organu, powyższe spowodowało zawieszenie biegu przedawnienia. W dalszej kolejności organ zajął się przesłankami określonymi w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przedstawiając sytuację skarżącego ZUS wskazał, że z dniem [...] zakończył on prowadzenie działalności gospodarczej. Obecnie posiada prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Opierając się na wyjaśnieniach zobowiązanego wskazał, że wraz z żoną i synem (w wieku 18 lat) tworzy trzyosobowe gospodarstwo domowe. Jego żona uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł netto. Zgodnie z pismem pełnomocnika skarżącego z dnia 27 kwietnia 2016 r. wydatki rodziny związane z zakupem wyżywienia wynoszą ok. [...] zł, środków czystości - ok [...] zł, odzieży – ok. [...] zł. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania określono na kwotę ok. [...] zł (energia, woda, węgiel, podatek od nieruchomości), do tego dochodzą jeszcze koszty związane z zakupem leków - ok. [...] zł miesięcznie. Ponoszone są również koszty związane z nauką syna. Organ zauważył także, że we wspomnianym piśmie z dnia 27 kwietnia 2016 r. podniesiono, że od ponad 1,5 roku nie są regulowane opłaty za energię elektryczną oraz wodę w lokalu mieszkalnym, co jednak nie zostało poparte żadną dokumentacją, natomiast z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia 4 grudnia 2016 r. oraz z dnia 8 maja 2018 r. wynika, że skarżący nie posiada zobowiązań wobec innych wierzycieli. Ponadto organ powołując się na informacje zawarte w złożonych oświadczeniach stwierdził, że gospodarstwo domowe skarżącego nie korzysta z pomocy społecznej i nie uzyskuje żadnych zasiłków. Uwzględniając powyższą sytuację zobowiązanego organ przyjął, że została spełniona przesłanka umorzeniowa z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazał jednak, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, co daje podstawy do uznania, że jego sytuacja finansowa nie uzasadnia w świetle odpowiednich regulacji prawnych konieczności przyznania pomocy szczególnej, do której m.in. należy zaliczyć umorzenie należności z tytułu składek. ZUS uznał natomiast, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Odnośnie tej drugiej organ stwierdził, że nie ulega wątpliwością, że skarżący jest osobą częściowo niezdolną do pracy. Wynika to z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...], którym uznano zobowiązanego za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia [...]. Ponadto Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. orzeczeniem z dniu [...] uznał skarżącego za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej. Jednak wobec braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub do samodzielnej egzystencji nie zasadnym jest twierdzenie o wystąpieniu okoliczności opisanych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W końcowej części organ stwierdził, że skarżący istotnie nie dysponuje możliwościami jednorazowej wpłaty na poczet zaległości z tytułu składek. Natomiast wskazał na możliwość ubiegania się przez niego o rozłożenie należności na raty. W skardze z dnia 17 lipca 2018 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązany zaskarżonej decyzji zarzucił: – naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. - z uwagi na brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego; – naruszenie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w szczególności art. 28 poprzez niedopatrzenie się przesłanek do umorzenia zaległych składek. Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległych składek, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że jego zaległości powstały w okresie od kwietnia 2002 r. do czerwca 2006 r. Zostały one jednak spłacone w całości w układzie ratalnym. Wskazał następnie, że działalność gospodarczą zawieszał w okresach jej nieprowadzenia, a także z powodu choroby. Nie przedkładał jednak ZUS-owi druków L4 o zwolnieniu chorobowym, gdyż ten nie wypłacał mu zasiłku chorobowego z powodu opóźnień w przekazywaniu przez Pocztę wpłacanych przez skarżącego składek (o terminie decydował wpływ środków na konto ZUS, a nie wpłata w urzędzie pocztowym). W związku tym, stosownie do informacji uzyskanej od Dyrektora ZUS-u w T., dokonywał zawieszenia działalności gospodarczej na okresy choroby, co nie było kwestionowane przez organ. Zaległości powstałe w powyższym okresie, jak wyjaśnił skarżący, zostały spłacone w systemie ratalnym. Aby sprostać wymaganiom regulowania rat zmuszony był do wykonywania pracy także w czasie choroby, co doprowadziło do pogorszenia jego stanu zdrowia. Z uwagi na trudną sytuację materialną nie zawsze dysponuje środkami na zakup leków, a także innych elementów mających poprawić jego stan zdrowia (pasa lędźwiowego, poduszki ortopedycznej). Wskazał, że stwierdzono u niego: [...], [...] (leczenie [...]), [...], potrzebę [...] ([...] – planowana data zabiegu [...]), [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Dodał, że jego zły stan zdrowia, jako osoby niepełnosprawnej, potwierdzają orzeczenia [...] Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] oraz [...]. W skardze zobowiązany podniósł, iż korzysta z pomocy społecznej pobierając zasiłek rodzinny na syna w wysokości [...] zł miesięcznie, a także dodatek do tego zasiłku na pokrycie jego dojazdów do szkoły w kwocie [...] zł miesięcznie. Stwierdził również, że przez kilka lat jego rodzina otrzymywała zasiłek stypendialny na pokrycie wydatków związanych z ubiorem i wyprawką szkolną. Ponadto zobowiązany wskazał, że otrzymał częściowe dofinansowanie do [...], na którą oczekiwał przez rok, co wpłynęło na pogorszenie jego kondycji zdrowotnej. Podkreślił, że wkład własny na zakup wspomnianej protezy - wynoszący [...] zł - pokrył ze sprzedaży telewizora za kwotę [...] zł. Dodał, że w związku z uzyskaniem pełnoletności przez jego syna, rodzina od [...] pozbawiona zostanie świadczenia 500+, co odbije się negatywnie na jej sytuacji materialnej. W dalszej części skarżący zanegował twierdzenie organu o tym, że otrzymuje rentę w kwocie [...] zł. Załączając do skargi kserokopię przekazu pocztowego oświadczył, że rzeczywista kwota tego świadczenia wynosi [...] zł. Na potwierdzenie z kolei posiadanych zaległości w płatnościach za wodę i energię przedstawił złożone przez siebie oświadczenie. Zobowiązany wskazał, że MOPS w P. odmówił mu przyznania pomocy, gdyż dochód miesięczny jego trzyosobowej rodziny wynoszący ok. [...] zł przekracza kryterium dochodowe wynoszące 514 zł na osobę. W końcowej części uzasadnienia zobowiązany stwierdził, że nie może przyjąć zaproponowanych przez ZUS warunków spłaty zadłużenia, gdyż są dla niego niemożliwe do spełnienia. Otóż jak stwierdził skarżący, organ wskazał na możliwość uregulowania należnych mu składek w okresie 12 miesięcy, co wymagałoby wpłat w wysokości ok. 10.000 zł miesięcznie. Podsumowując skarżący oznajmił, że umorzenie zaległych składek nie poprawi jego sytuacji materialnej, jednak brak pozytywnego stanowiska w odniesieniu do jego wniosku negatywnie odbije się na jego stanie fizycznym i psychicznym (stres, zmiana przepisów ZUS, niepewność jutra). Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 5 maja 2016 r. o sygn. akt I SA/Gl 1190/16 uchylił decyzję ZUS-u z dnia [...] nr [...]. Jak stanowi przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sformułowania o związaniu "sądów jak i organów", oznacza że danym orzeczeniem będzie związany w sprawie zarówno wojewódzki sąd administracyjny, jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 5 maja 2016 r. zobligował organ w pierwszej kolejności do wykazania, że zaległości, o umorzenie których ubiega się skarżący, nie uległy przedawnieniu, gdyż tylko takie mogą być przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. W dalszej kolejności wskazano na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego m.in. poprzez wezwanie skarżącego do złożenia wyjaśnień oraz do przedłożenia dowodów, które mogą być w dyspozycji strony i, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd podniósł również, że ZUS nie przeprowadził pogłębionej analizy przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., a w szczególności nie przedstawił jakie organ podjął czynności w toku postępowania egzekucyjnego. Dostrzegł również potrzebę powtórnej analizy sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Sąd we wspomnianym orzeczeniu wskazał również na potrzebę poparcia twierdzeń organu stosowanymi dokumentami w odniesieniu do zagadnienia związanego z wymagalnością składek oraz z przesłanką z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę na instytucję przedawnienia należności z tytułu składek, ponieważ zaległości skarżącego sięgają składek za grudzień 2004 r. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po 5 latach, a w poprzednim stanie prawnym po 10 latach. Wyjściowym obowiązkiem organu w sprawie umorzenia należności składkowych jest zaś wskazanie, które niezapłacone przez stronę postępowania składki nie uległy przedawnieniu i jeszcze są wymagalne. Przedawnienie należności z tytułu składek wyklucza ich dochodzenie, a tym samym co do składek przedawnionych, na stronie postępowania nie ciąży obowiązek ich uregulowania. Finalnie oznacza to, że co do składek przedawnionych orzeczenie ZUS-u o ich umorzeniu jest bezprzedmiotowe. Problem przedawnienia należności z tytułu składek reguluje art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s., który ulegał wielokrotnej nowelizacji. Sąd uznał za niecelowe przytaczanie przebiegu zmian jakie zachodziły w zakresie wskazanych uregulowań, gdyż zostały one przedstawione w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 1190/15 (s. 10-11). Dostrzegając wagę tego zagadnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 5 maja 2016 r. nakazał organowi w pierwszej kolejności zbadanie wymagalności zaległych składek. Analiza akt sprawy, a także treści samej decyzji prowadzi do wniosku, że organ nie sprostał temu zadaniu. Stosując się do wspomnianych zaleceń organ w zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek, gdyż zostały one objęte układem ratalnym obowiązującym w okresie od [...] do [...]. Ponadto skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystąpił w związku z prowadzonym postępowaniem na podstawie ustawy abolicyjnej w okresie od 4 lipca 2014 r. (wpływ wniosku skarżącego) do [...] (data uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu należności na podstawie ustawy abolicyjnej). Z uzasadnienia decyzji ZUS-u z dnia [...] wywieść również można, że Dyrektor Oddziału prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, co także wpływa na wstrzymanie terminu przedawnienia. W świetle tych ustaleń bezspornym jest, że okoliczności wskazane przez ZUS powodują zawieszenie biegu terminu. Otóż zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a u.s.u.s. (przepis ten dotyczy umowy o odroczeniu terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenia należności na raty), do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Ponadto bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 28 ust. 5b u.s.u.s.). W myśl art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu nie tylko w odniesieniu do należności mających podlegać umorzeniu w trybie tej ustawy, ale również w stosunku do innych zobowiązań wskazanych w ust. 6, 10 i 12 (m.in. te których spłata warunkuje umorzenie w trybie ustawy abolicyjnej). ZUS określił również okresy, w których doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Np. stosownie do art. 24 ust. 5a u.s.u.s. w związku z zawarciem umowy na ratalną spłatę zaległych składek, bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od [...] do [...]. Jednak na co należy zwrócić uwagę, wspomniany przepis znajduje zastosowanie nie do całości zaległych składek, a jedynie do tych, które objęte zostały taką umową. Tymczasem organ nie tylko nie wyjaśnia jakich konkretnie składek umowa ta dotyczy, ale również nie przedstawia dokumentów mających dowodzić tych twierdzeń. Zwrócić bowiem należy uwagę, że ustalenia stanu faktycznego winny znajdować odzwierciedlenie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy, a tak się nie dzieje w niniejszej sprawie. Organ nie potwierdził stosowanymi dowodami również faktu prowadzenia postępowania w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej, a także skrajnych dat, w których miałoby nastąpić z tego powodu zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Wskazać należy, że instytucja zawieszenia biegu terminu przedawnienia oznacza, że termin ten przez okres zawieszenia nie biegnie, przez co ulega wydłużeniu. Oznacza to, że okres przedawnienia jest o tyle dłuższy, ile trwał stan zawieszenia. W tym kontekście zwraca uwagę, że złożenie na podstawie ustawy abolicyjnej wniosku przez skarżącego o umorzenie nieopłaconych składek za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. oraz należności określonych w art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej, i związane z tym wydanie decyzji, która uprawomocniła [...], przedłużyło termin przedawnienia o niecały rok. Tymczasem najstarsze zaległe składki dotyczą grudnia 2004 r., a zaskarżona decyzja pochodzi z [...]. Organ wydając decyzję winien mieć na uwadze stan faktyczny istniejący w dacie orzekania, a więc winien dokonać zbadania, które z należności na chwilę orzekania są wymagalne, gdyż tylko takich może dotyczyć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje się również, że Dyrektor ZUS prowadzi egzekucję wobec zobowiązanego z rachunku bankowego, którego zajęcia dokonał w dniu [...]. Jednak podobnie, jak w odniesieniu do pozostałych okoliczności mających stanowić o zawieszeniu przedawnienia, nie potwierdzono tego jakimikolwiek dowodami. Zwrócić należy uwagę, że skutek zawieszenia odnosi się jedynie do tych zaległych składek w stosunku do których podjęte zostały czynności mające na celu ich wyegzekwowanie. Oznacza to, że sama egzekucja jako taka nie może stanowić podstawy do twierdzenia o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do wszystkich nieopłaconych w terminie składek należnych od zobowiązanego. Podsumowując, w ocenie Sądu, organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny okoliczności wymagalności zaległych składek, których dotyczy kontrolowana decyzja ZUS-u z dnia [...]. Zatem dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a., gdyż zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przedawnienia należności składkowych. Chodzi o fakty wynikające z regulacji art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. (z uwzględnieniem wersji mającej lub mających zastosowanie w sprawie). Organ nie dołączając do akt dokumentów obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego oraz zdarzeń prawnych przerywających lub zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. także w znaczeniu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Sąd w wyroku z dnia 5 maja 2016 r. o sygn. akt I SA/Gl 1190/15 stwierdził ponadto, że: "Organ pomimo ustalenia w toku postępowania, że skarżący nie posiada żadnego dochodu i majątku podlegającego egzekucji, to jednak stwierdza, że dotąd nie potwierdził tego organ egzekucyjny. Zauważyć jednak trzeba, że w sprawie niniejszej wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot (ZUS). Organ winien więc wskazać jakie dotąd podjął czynności w toku tego postępowania zmierzające do wyegzekwowania należności. Kwestia nieściągalności zaległości objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie wymaga ponownej, pogłębionej analizy, także pod kątem przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. związanej z oceną możliwych do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot, zważywszy, że "sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę" (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 1 października 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 708/14, LEX nr 1535073)". W tym zakresie organ ograniczył się jedynie do wskazania dwóch dat, w których doszło do zajęcia rachunku bankowego w B S.A. ([...] i [...]). W ocenie Sądu, samo stwierdzenie dotyczące prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie uzasadnia twierdzenia, że przesłanki całkowitej nieściągalności nie zachodzą w rozpoznawanej sprawie. Dlatego też zasadnym jest twierdzenie, że ZUS uchybił wskazaniom Sądu obligującym organ do przeprowadzenia wnikliwej analizy przesłanek całkowitej nieściągalności w kontekście ustaleń, że skarżący nie posiada żadnego majątku i dochodu podlegającego egzekucji. Wskazać przyjdzie, że całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym zakresie organ przyjął, że w stosunku do skarżącego zachodzi przesłanka umorzeniowa z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Działając w warunkach uznania administracyjnego odmówił jednak udzielenia ulgi płatniczej w postaci umorzenia zaległych składek. W ocenie ZUS-u, fakt, że skarżący i jego rodzina nie korzysta z pomocy społecznej przemawia za negatywnym ustosunkowaniem się do wniosku zobowiązanego. Podkreślono, że zwolnienie z obowiązku regulowania należności publicznoprawnych dotyczy szczególnych przypadków, a taki w niniejszej sprawie nie zaistniał. W tym kontekście Sąd zwraca uwagę, że istotnie organ, działając w ramach uznania administracyjnego, może odmówić udzielenia ulgi płatniczej pomimo wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie. Jednak organ zobligowany jest przedstawić motywy jakimi kierował się podejmując taką decyzję. Zasada zaufania do organów, statuowana w art. 121 § 1 o.p., wymaga bowiem, żeby wybór w ramach uznania był racjonalny, obiektywny, oparty na okolicznościach konkretnej sprawy. Tymczasem, zdaniem Sądu, argumentacja zaprezentowana przez ZUS w tej kwestii jest bardzo ogólna, a tym samym nie wyjaśnia przyczyn, które legły u podstaw odmowy umorzenia zaległych składek. Trudno uznać, że takim wyjaśnieniem jest niekorzystanie przez skarżącego z pomocy społecznej, w sytuacji gdy dochód na jednego członka rodziny przekracza kryterium umożliwiające się o ubieganie o taką pomoc, co zostało wskazane w skardze. W związku z powyższym ZUS ponownie rozpoznając sprawę w pierwszym rzędzie ustali, czy składki objęte postępowaniem uległy przedawnieniu, czy też nie. W tym zakresie przeprowadzi analizę mających zastosowanie regulacji prawnych i stwierdzi, które z nich mają zastosowanie w tej konkretnej sprawie. Następnie, jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucje przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne. W odniesieniu do składek nieprzedawnionych, ZUS w kompleksowy sposób odniesie się do wystąpienia przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Następnie stosownie do poczynionych ustaleń i przy podtrzymaniu stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji o wystąpieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia podejmie w ramach uznania administracyjnego decyzję o stosownej treści, która będzie odpowiadać warunkom z art. 107 k.p.a. Zauważyć przy tym należy, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny. Z przyczyn wskazanych powyżej, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 153 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.