I SA/Gl 917/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita, Sędzia WSA Krzysztof Kandut (spr.), Asesor WSA Monika Krywow, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2019 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości A sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [....] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, na podstawie art. 163 § 1 i § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm. – dalej zwana: O.p.), po rozpatrzeniu wniosku Syndyka Masy Upadłości A. spółka z o.o. w upadłości likwidacyjnej w D. (dalej zwana: strona, skarżąca) o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z [...] r. w sprawie podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. - odmówił przywrócenia w/w terminu. Stan sprawy przedstawia się następująco: Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w K. [...] r. wydał skarżącej decyzję w sprawie podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi strony skutecznie w dniu 22 grudnia 2015 r., na podstawie art. 153 § 1 i § 2 O.p. Dnia 1 lutego 2016 r. strona wniosła odwołanie od w/w decyzji. Postanowieniem z [...] r. organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wyrokiem z 15 grudnia 2016 r. sygn. III SA/Gl 1200/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi na w/w postanowienie, skargę oddalił. Wskutek skargi kasacyjnej strony skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 15 marca 2019 r. sygn. I FSK 456/17 skargę tę oddalił. Podaniem z 21 marca 2019 r. skarżąca wystąpiła do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wymienionej na wstępie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z [...] r. Powołując się na art. 162 § 1 i § 2 O.p. strona wskazała, że w/w wyrokiem z 15 marca 2019 r. NSA oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach z 15 grudnia 2016 r. sygn. III SA/Gl 1200/16, co oznacza, że 15 marca 2019 r. ustała przyczyna z powodu której skarżąca nie mogła złożyć podania o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wymienionej na wstępie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z [...] r. Zdaniem strony, w przypadku uwzględnienia przez NSA skargi kasacyjnej od wyroku WSA z 15 grudnia 2016 r. sygn. III SA/Gl 1200/16 konieczność złożenia wniosku o przywrócenie terminu w ogóle by nie zaistniała, a jeśliby taki wniosek złożono to byłby on przedwczesny i bezprzedmiotowy. Dalej strona podniosła, że w aktach sprawy podatkowej znajduje się "Potwierdzenie odbioru", opatrzone datą 22 grudnia 2015 r. oraz pieczęciami i podpisami Inspektorów Kontroli Skarbowej, dotyczące odbioru decyzji Dyrektora UKS z [...] r., które to "Potwierdzenie odbioru" nie zawiera daty doręczenia decyzji oraz podpisu osoby odbierającej. W miejscu przeznaczonym na datę i podpis doręczającego/wydającego widnieje data 22.12.2015 r. i pieczęcie wraz z podpisami Inspektorów Kontroli Skarbowej. Brak daty odbioru i podpisu odbierającego spowodował powstanie u skarżącej uzasadnionego przekonania, iż potwierdzenie odbioru nie dokumentuje doręczenia stronie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z [...] r., tym bardziej, iż [...] r. organ kontroli skarbowej nadał do ówczesnego pełnomocnika skarżącej, za pośrednictwem Poczty Polskiej, dwie przesyłki polecone: jedną zawierającą wynik kontroli oraz decyzję z [...] r. i drugą zawierającą decyzję również [...] r. lecz o innym numerze. Obie w/w przesyłki zostały odebrane przez ówczesnego pełnomocnika 18 stycznia 2016 r. W tej sytuacji strona wnosząc odwołanie z 1 lutego 2016 r. uważała, iż dochowała terminów ustawowych do dokonania tej czynności. W tych okolicznościach skarżąca twierdzi, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nie nastąpiło z jej winy. Ponieważ 15 marca 2019r. ustała przyczyna uchybienia terminowi, to spełnione zostały przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu. Jednocześnie strona wniosła odwołanie od decyzji Dyrektora UKS z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach zaskarżonym postanowieniem z [...] r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania zwracając uwagę, że strona – uwzględniając wymogi art. 163 § 1 i 2 O.p., dochowała jedynie warunku złożenia odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu. Nie uprawdopodobniła natomiast braku swojej winy w uchybieniu terminowi, ani nie złożyła podania o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jak wyjaśnił organ, kwestia daty doręczenia decyzji Dyrektora UKS z [...] r. nie budzi w sprawie wątpliwości, mianowicie nastąpiło to 22 grudnia 2015 r. Kwestia ta była już przez skarżącą podnoszona w postępowaniu dot. uchybienia terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji, w którym to postępowaniu zarówno organ, jak i Sądy administracyjne pierwszej i drugiej instancji odmówiły racji skarżącej, przesądzając skuteczność doręczenia decyzji oraz datę kiedy to nastąpiło. Podsumowując organ stwierdził, że strona nie wskazała innych przyczyn usprawiedliwiających niedochowanie terminu do wniesienia odwołania, a te przez nią przedstawione nie są wystarczające dla uznania, że uprawdopodobniła ona brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Odnośnie dochowania terminu siedmiu dni na złożenie podania o przywrócenie terminu, liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, organ wskazał, że datą początkową biegu tego terminu jest dzień, w którym strona powzięła wiadomość o uchybieniu terminowi, a nie dzień wydania orzeczenia przez NSA w sprawie ze skargi kasacyjnej strony. Ponieważ postanowienie z [...] r. dot. uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora UKS z [...] r. zostało doręczone pełnomocnikowi spółki 30 czerwca 2016 r., to przedmiotowy w tej sprawie wniosek z 21 marca 2019 r. został złożony po terminie, określonym w art. 162 § 2 O.p. W skardze strona, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1. 162 § 1 i § 2 O.p. poprzez uznanie, iż skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi oraz nie złożyła podania o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, 2. art. 163 § 1 O.p. poprzez nie orzeczenie o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy skarżąca spełniła łącznie przesłanki do przywrócenia terminu, 3. art. 145 § 1 i art. 151 § 1 O.p. poprzez błędne ustalenie daty skutecznego doręczenia decyzji Dyrektora UKS z [...] r. - do skutecznego doręczenia tej decyzji doszło 18.01.2016 r., 4. art. 228 § 1 pkt 2 O.p. poprzez stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, podczas gdy skarżąca spełniła łącznie przesłanki do skutecznego wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, 5. art. 121 § 1, art. 122 O.p. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, brak poczynienia własnych ustaleń faktycznych i oparcie się jedynie na ustaleniach WSA w Gliwicach oraz NSA, co doprowadziło do odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora UKS z [...] r. Strona wniosła także o rozpatrzenie przedmiotowej skargi na rozprawie. Zdaniem skarżącej, spełniła ona wszystkie warunki do przywrócenia uchybionego terminu, tj. wniosła podanie o przywrócenie terminu, do którego dołączyła odwołanie, a także uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi. Dodała, że spółka nie może ponosić negatywnych konsekwencji zawinionego działania jej pełnomocnika. Otóż po zapoznaniu się z aktami postępowania stwierdziła, że decyzja została odebrana 18.01.2016 r. Strona nie miała wiedzy o uchylaniu się jej pełnomocnika od odbioru decyzji. To oznacza, że zawinione uchybienie terminu przez fachowego pełnomocnika skarżącej nie przekłada się na jej sytuację prawną. Może ona w takim przypadku samodzielnie skutecznie żądać przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. Dodała, że przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie terminu była niezależna od skarżącej i ustała z dniem oddalenia skargi kasacyjnej przez NSA. To wtedy strona pozyskała ostateczne stanowisko, co do uchybienia terminowi i rozpoczął bieg siedmiodniowy termin z art. 162 O.p. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 15 grudnia 2015 r. sygn. III SA/Gl 1200/16 oddalił skargę strony na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z [...] r. w sprawie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora UKS z [...] r. W wyroku tym, wobec zarzutów skargi co do błędnie przyjętego przez organ terminu doręczenia w/w decyzji Dyrektora UKS, Sąd ustalił i stwierdził, że doręczenie tej decyzji nastąpiło 22 grudnia 2015 r. Stanowisko to podzielił NSA w wyroku z 15 marca 2019 r. sygn. I FSK 456/17 wydanym wskutek skargi kasacyjnej złożonej przez stronę. W tym stanie rzeczy, mając na uwadze, że zgodnie z art. 170 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej zwana: p.p.s.a.), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby – kwestia daty doręczenia decyzji Dyrektora UKS z [...] r. została prawomocnie przesądzona, tj. nastąpiło to 22 grudnia 2015 r. Skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia wyrażonej w art. 170 p.p.s.a. jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w postępowaniu późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana (zob. wyrok NSA z 3 lipca 2019 r. sygn. II FSK 2625/17). Oznacza to, że ani organ, ani Sąd nie mogą inaczej i na nowo sformułować oceny prawnej, która już raz została sformułowana w sprawie i są zobowiązane podporządkować się jej w pełnym zakresie. Innymi słowy, z uwagi na moc wiążącą orzeczenia, wynikającą z art. 170 p.p.s.a., organy administracyjne i sądy muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Powyższe powoduje, że zarzuty skargi dotyczące terminu doręczenia decyzji, co do której strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, należało uznać nietrafne. Określając ramy prawne sprawy przywołać trzeba przepisy art. 162 § 1 – § 3 O.p., według których w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne. Z kolei w myśl art. 163 § 2 O.p., w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ podatkowy właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Z powyższych regulacji wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: 1) uchybienie terminowi; 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie; 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Obowiązek wykazania okoliczności w tym zakresie spoczywa na stronie. W realiach rozpoznawanej sprawy kwestia uchybienia terminowi nie budzi wątpliwości. Uchybienie to zostało stwierdzone przez organ postanowieniem z [...] r., a słuszność stanowiska organu w tym względzie potwierdził NSA w prawomocnym wyroku z 15 marca 2019 r. sygn. I FSK 456/17. Kolejną przesłankę stanowi złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Datą początkową biegu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu jest dzień, w którym strona powzięła wiadomość o uchybieniu terminowi. W badanej sprawie, zdaniem strony, 7 - dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg 15 marca 2019 r., czyli w dniu kiedy dowiedziała się o w/w wyroku NSA sygn. I FSK 456/17. Skarżąca uważa, że to wtedy ustała przyczyna uchybienia terminu i z zachowaniem 7 dni złożyła wniosek o przywrócenie terminu, składając jednocześnie odwołanie. Działała w subiektywnym przeświadczeniu, że robi to w terminie. Sąd zapatrywania tego nie podziela. Z art. 162 § 2 O.p. wynika, że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, jest dzień ustania przyczyny uchybienia terminu. Jeśli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia tejże prośby liczy się od dnia uzyskania przez nią wiadomości o tym fakcie. Chodzi tu o sam fakt uzyskania wiadomości o uchybieniu terminowi, a nie o ocenę tego faktu. Nie budzi wątpliwości Sądu, że o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania skarżąca dowiedziała się z postanowienia organu z [...] r. o stwierdzeniu uchybienia terminowi do dokonania tej czynności. To od doręczenia tego postanowienia stronie (nastąpiło to 30 czerwca 2016 r.) rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania - w terminie 7 od licząc od daty doręczenia postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi. Rozpoczęcie biegu tego terminu nie jest uzależnione od uprzedniego uprawomocnienia się postanowienia w sprawie wniesienia odwołania z uchybieniem terminu. Są to dwa odrębne zagadnienia, dotyczące odrębnych przesłanek, co wynika wyraźnie z treści art. 228 § 1 pkt 2 O.p. i art. 162 § 2 O.p. Nie jest zatem zasadny argument, że do czasu wydania prawomocnego wyroku stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania strona pozostawała w subiektywnym przekonaniu, że terminowi nie uchybiła. Nie przemawiają za nim żadne względy prawne. Wiedzę o uchybieniu terminu miała strona już w dniu doręczenia postanowienia organu z [...] r. i siedmiodniowego terminu liczonego od tego dnia nie zachowała (art. 162 § 2 O.p.). Następna przesłanka - uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi - jest bezpośrednio związana ze wskazaniem przyczyny naruszenia terminu. Treść art. 162 § 1 O.p. jasno wskazuje, że składający wniosek o przywrócenie terminu obciążony jest obowiązkiem przedstawienia dowodów i okoliczności uprawdopodabniających brak winy w naruszeniu terminu procesowego. Podkreślić należy, że przyczyna uchybienia terminowi, wskazana przez wnioskodawcę każdorazowo winna być poddana ocenie organu podatkowego. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie go stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (zob. wyrok NSA z 18 sierpnia 2000 r., sygn. III SA 1716/99). Taką przeszkodą może być siła wyższa, np. powódź, pożar, poważny wypadek itp. Jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Uprawdopodobniając brak winy w uchybieniu terminowi osoba zainteresowana musi więc wskazywać na takie okoliczności, które spowodowały uchybienie terminowi, dotyczące jednak tylko tego okresu, w którym miała być dokonana czynność procesowa. Przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności istotne jest wykazanie zaistnienia okoliczności, które świadczą o tym, że wnioskodawca dołożył należytej staranności, aby mimo zaistnienia danej przeszkody dokonać czynności w stosownym terminie (zob. wyrok NSA z 24 sierpnia 2017 r., II FSK 1980/15). Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. Innymi słowy, strona powinna nie tylko wskazać przeszkodę, która spowodowała uchybienie terminu, ale także uprawdopodobnić, że przyczyny tej strona nie mogła przezwyciężyć przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku (zob. wyrok NSA z 18 października 2012 r., sygn. I FSK 2179/11). Odnosząc powyższe do okoliczności rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że strona braku winy upatruje w tym, że była przekonana o doręczeniu decyzji Dyrektora UKS z [...] r. w dniu [...] r. Powyższe nie świadczy jednak o braku zawinienia skarżącej, gdyż o uchybieniu terminowi dowiedziała się z postanowienia organu z 13 czerwca 2016 r. i – co już nadmieniono – to ten termin stanowi punkt odniesienia do ustalenia i oceny przesłanek zawinienia, o którym wyżej mowa. Oczekiwanie na wyrok NSA nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej działanie strony ukierunkowane na złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. W tym stanie rzeczy słuszne jest stanowisko organu, że nie spełnione zostały warunki przywrócenia terminu - skarżąca uchybiła terminowi opisanemu w art. 162 § 2 O.p. oraz nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Wbrew zarzutom skargi organ nie naruszył zasad postępowania wyrażonych w art. 121 § 1, art. 122 O.p. Stan faktyczny został bowiem wyjaśniony w stopniu wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy, natomiast uwzględnienie przy orzekaniu wymienionych już wyżej wyroków WSA w Gliwicach oraz NSA było zasadne. Co do skutków działań pełnomocnika, to zasadą jest, że odnoszą one skutek bezpośrednio wobec strony, która takiego pełnomocnika ustanowiła (wybrała). Dotyczy to nie tylko czynności korzystnych dla strony reprezentowanej, ale także zaniedbań pełnomocnika, które odnoszą skutek bezpośrednio wobec mocodawcy, w szczególności nieterminowego dokonywania czynności procesowych. Gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze, że zaniedbania pełnomocnika nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2000 r. sygn. II CKN 554/00). Dodać trzeba, odnośnie zarzutu, że strona może samodzielnie skutecznie żądać przywrócenia terminu do dokonania czynności niedokonanej z winy pełnomocnika - strona z całą pewnością może działać samodzielnie w celu domagania się np. przywrócenia uchybionego terminu. Jej żądanie musi jednak spełniać kryteria prawne, o których mowa w art. 162 § 1 § 2 O.p. W tej sprawie żądanie strony kryteriów tych nie spełniało, co wyżej wykazano. Końcowo Sąd wyjaśnia, odnosząc się do wniosku strony o rozpoznanie jej skargi na rozprawie, że rozpoznanie w trybie uproszczonym skargi na zaskarżone postanowienie wynika z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Przepisy tej ustawy nie przewidują wniosku stron postępowania o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a z treści art. 122 p.p.s.a. wynika, że przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu, któremu ustawodawca, w omawianej kwestii, pozostawił całkowitą swobodę, nie wskazując żadnych kryteriów, którymi powinien się kierować. W tej sytuacji skierowanie sprawy na rozprawę nie może być automatycznym efektem złożenia wniosku w tym przedmiocie, szczególnie, że skarżąca nie przedstawiła żadnych racji, które Sąd mógłby wziąć pod uwagę z urzędu. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.