I SA/Gl 92/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A sp. z o.o. w B. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 marca 2018 r. w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. oraz odsetek za zwłokę od nieuiszczonej w terminie zaliczki na podatek dochodowy od osób prawnych za wrzesień 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 29 marca 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy podniósł, że Spółka na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że w wyniku kontroli organów skarbowych została praktycznie wyłączona z rynku robót budowlanych, wskutek czego obecnie wstrzymano wszelkie prace przy inwestycji budowy domów jednorodzinnych. Jednocześnie stwierdziła, że z uwagi na stopień zaawansowania ich sprzedaż jest obecnie ekonomicznie nieuzasadniona. Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości 950.000 zł. Wartość środków trwałych na koniec 2016 r. wyniosła 210.689,65 zł, zaś strata za ten okres stanowiła kwotę 460.601,58 zł. Spółka nie posiada rachunku bankowego, dotychczasowa umowa o prowadzenie rachunku została wypowiedziana z uwagi na brak obrotów na koncie. Zobowiązania skarżącej oszacowano łącznie na kwotę 221.151,56 zł. Dochody z okresu od stycznia do listopada 2017 r. wyniosły 5.000 zł z tytułu wynajmu rusztowań. Ostatecznie Spółka wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Referendarz sądowy wskazał, że Spółka jako uzupełnienie podanych wyżej danych przedłożyła w wyniku jego wezwania do akt sprawy szereg dokumentów źródłowych, w tym: 1) raporty kasowe, których saldo wynosiło: 13.062,97 zł (październik 2017 r.), 19.716,67 zł (listopad 2017 r.), 15.590,62 zł (grudzień 2017 r.), 1.404,12 zł (styczeń 2018 r.) i 13,18 zł (luty 2018 r.); 2) bilans Spółki na koniec grudnia 2017 r., który po stronie aktywów i pasywów wskazywał na sumę bilansową rzędu 1.086.652,05 zł, rachunek uzyskanej straty, która kształtowała się na poziomie 364.856,36 zł oraz informację dodatkową do sprawozdania finansowego, z której wynika m.in., że Spółka posiada trzech udziałowców posiadających łącznie 1900 udziałów o wartości całkowitej 950.000 zł, oraz że stan kapitałów zapasowych i rezerwowych, pomimo zmniejszenia w 2017 r., stanowi kwotę 234.933,15 zł; 3) deklaracje VAT-7 od października 2017 r. do stycznia 2018 r., gdzie nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy wynosiła: 95.874 zł, 96.053 zł, 97,351 zł, 97.668 zł; 4) potwierdzenie wypowiedzenia rachunku bankowego; 5) pismo przewodnie pełnomocnika Spółki z dnia 22 marca 2018 r., w którym oświadczył, że według informacji uzyskanych od strony, udziały wspólników nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym; 6) wniosek Spółki z dnia 27 grudnia 2017 r. o ogłoszenie upadłości wraz z częścią załączników, z którego wynika m.in., że łączna kwota wymagalnych zobowiązań podatkowych na dzień 11 grudnia 2017 r. wyniosła 2.332.452,03 zł; wśród załączników złożono wówczas m.in. pismo zatytułowane "szacunkowa wycena składników majątku", z którego wynika, że majątek ten stanowi równowartość 1.789.360,07 zł; 7) dokumentacja postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie referendarz sądowy wskazał, że wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 6.027 zł, oraz że równocześnie z niniejszą sprawą prowadzone jest jeszcze kilka postępowań ze skarg Spółki, przy czym w części z nich uiszczono wpisy sądowe w kwocie 100 zł. Referendarz sądowy podniósł, że wniosek w niniejszej sprawie był rozpoznawany jednocześnie z innym wnioskiem Spółki, tj. w sprawie, w której – jak ustalono - wpis sądowy od skargi wynosi 1.500 zł. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy na wstępie wskazał na treść art. 243 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i podkreślił, że osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył przy tym, że przywołane przepisy winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ww. ustawy, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, a tym samym zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. Referendarz sądowy uznał zatem, mając na uwadze okoliczności wynikające z akt sprawy, że w przypadku Spółki nie została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazując na poglądy wyrażone w doktrynie oraz orzecznictwo sądowe podniósł, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów. Dlatego też referendarz sądowy uznał, że wpis od skargi, do którego uiszczenia Spółka będzie zobowiązana może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości. Zauważył, że w kosztach Spółki, pomimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej, pojawiły się obciążenia związane z realizacją jej prawa do Sądu, albowiem odnotowano m.in., że w dniu 8 lutego 2018 r. Spółka uiściła kwotę 5.542,63 zł tytułem wpisu sądowego od wniosku o ogłoszenie upadłości, natomiast w dniu 30 listopada 2017 r., a zatem już po doręczeniu zaskarżonej obecnie decyzji, Spółka dokonała zapłaty na rzecz kancelarii reprezentującego ją pełnomocnika w wysokości 11.685 zł, a koszty te stanowią blisko trzykrotność wymaganego w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. Referendarz sądowy podkreślił przy tym, że na przychód Spółki nie składają się wyłącznie deklarowane kwoty będące należnościami z tytułu wynajmowanych rusztowań, ale także rozliczenia zaliczek z podmiotem zewnętrznym, czy pożyczki od prezesa zarządu Spółki. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego, odmowa przyznania prawa pomocy nie stanowi pozbawienia konstytucyjnego prawa strony do sądu, skoro Spółka w dalszym ciągu posiada możliwość pozyskiwania środków na prowadzenie działalności, w tym także na wynagrodzenia pracowników, usługi obce oraz koszty innych postępowań sądowych. Zaakcentował, że pomimo deklarowanych trudności finansowych, Spółka dokonała zwiększenia wypłaty środków na rzecz członków organów zarządzających i nadzorujących. W 2016 r. wynagrodzenie należne z tego tytułu wyniosły 22.200 zł, a wypłacono 16.650 zł, tymczasem w 2017 r. odpowiednio: 21.942,11 zł, 26.650 zł, mimo iż przychody netto ze sprzedaży w 2017 r. były blisko dziesięciokrotnie niższe niż to miało miejsce w 2016 r. Ponadto referendarz sądowy, odwołując się do przepisu art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm., dalej "k.s.h."), wskazał, że Spółka może skorzystać z dopłat wspólników, które mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. To zaś, zdaniem referendarza sądowego, oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. Tymczasem z oświadczenia pełnomocnika zawartego w piśmie z dnia 22 marca 2018 r. wynika, że udziały wspólników nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym, istnieje zatem możliwość dokapitalizowania Spółki w ten właśnie sposób. Końcowo referendarz sądowy odnotował, że niewątpliwie sytuacja finansowa Spółki nie rysuje się korzystnie, o czym świadczyć może złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, choć nie ma on charakteru przesądzającego, wobec braku orzeczenia sądu powszechnego w tym zakresie. Ponadto referendarz sądowy podkreślił, że oprócz wskazanych wyżej możliwości finansowania kosztów sądowych związanych z udziałem Spółki, potencjał na pozyskanie środków finansowych znajduje się także w środkach trwałych strony skarżącej, przede wszystkim w posiadanych nieruchomościach. Jej oświadczenie zawarte w treści wniosku dotyczące stopnia zaawansowania robót na budowie domów jednorodzinnych i tym samym braku uzasadnienia ekonomicznego do ich sprzedaży wskazuje, że skarżąca ma możliwość dysponowania tymi nieruchomościami, ale tego nie czynni wyłącznie z pobudek czysto ekonomicznych. Od ww. postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik Spółki złożył sprzeciw, w którym wniósł o stwierdzenie utraty jego mocy prawnej i rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd. W uzasadnieniu podniósł, że w stosunku do Spółki toczą się postępowania egzekucyjne, co powoduje, że środki uzyskane ze sprzedaży majątku Spółki (m.in. nieruchomości objętych hipoteką, czy samochodów wpisanych do rejestru zastawów skarbowych) mogą być uregulowane wyłącznie na poczet jej zaległości podatkowych. Zaznaczył, że podobnie ma się sytuacja w przypadku zwrotu nadwyżki podatku VAT. Ostatecznie stwierdził, że w toku prowadzonego postępowania upadłościowego został ustanowiony nadzorca sądowy spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "ppsa") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z § 2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl zaś art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zastosowanie ww. kryterium finansowego, w przypadku osób prawnych, polega w dużym uproszczeniu na zestawieniu z jednej strony kosztów sądowych związanych z udziałem tejże osoby w postępowaniu sądowym, z drugiej zaś, aktywnych środków finansowych, dostępnych w czasookresie, w którym owo postępowanie zostało zainicjowane. W niniejszym przypadku jest to relacja kwoty 6.027 zł (wpis sądowy od skargi) do kwoty 49.328 zł (stan kasy na dzień 30 listopada 2017 r.). Już to zestawienie powoduje, że wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony, wziąwszy nawet pod uwagę okoliczność, że w tut. Sądzie rozpoznawany jest wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 93/18, gdzie wpis wynosi 1.500 zł. Trzeba w tym miejscu odnotować, że suma wpisów od skarg w tych sprawach stanowi zaledwie nieco ponad 15 % ww. płynnych aktywów Spółki. Ta rażąca dysproporcja powoduje, że niepodobna przyjąć, iż skarżąca nie miała dostatecznych środków na pokrycie wpisów od ww. skarg. Co więcej należy zauważyć, że w miesiącu styczniu 2018 r. Spółka pozyskała dodatkowe środki w związku z pożyczką udzieloną jej przez prezesa zarządu – na co wskazuje raport kasowy za ten okres, a zatem była w stanie pozyskiwać środki, które mogą być przeznaczone na uiszczenie wpisu sądowego. Wniosek ten znajduje potwierdzenie w złożonych dokumentach, albowiem wynika z nich, że skarżąca najpierw w dniu 3 stycznia 2018 r. zaciągnęła ww. pożyczkę w kwocie 5.000 zł, a następnie dokonała opłaty wniosku o ogłoszenie upadłości w dniu 8 lutego 2018 r. w kwocie 5.542,63 zł. Nie może przy tym ujść uwadze Sądu również fakt, że jednocześnie w dniu 30 listopada 2017 r., a czego pełnomocnik skarżącej w sprzeciwie nie kwestionował, skarżąca dokonała zapłaty wynagrodzenia dla tegoż pełnomocnika w kwocie 11.685 zł, tj. w kwocie znacząco wyższej od wpisów w obu sprawach. Sytuacja, w której Spółka z jednej strony twierdzi, że nie stać ją na zapłatę wpisu od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym, z drugiej zaś opłaca pełnomocnika w kwocie znacznie wyższej, czy też dokonuje podwyższonych wypłat wynagrodzenia na rzecz kadry zarządzającej pomimo niższych (prawie dziesięciokrotnie) dochodów ze sprzedaży w stosunku do roku poprzedniego, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy, wskazuje na próbę przerzucenia ciężaru tego postępowania na Skarb Państwa i nie spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa. Jednocześnie słusznie referendarz sądowy wskazał, że Spółka nie wykazała, aby podjęła wszelkie niezbędne kroki do pozyskania środków finansowych pozwalających na zapłatę wpisu w obu sprawach, w tym w postaci dopłat wspólników na podstawie art. 177 § 1 k.s.h. czy pozyskania kolejnej pożyczki, w tym od członka jej zarządu. Odnosząc się do kwestii prowadzonej w stosunku do skarżącej egzekucji oraz toczącego się postępowania o ogłoszenie upadłości wskazać przyjdzie, że w toku postępowania egzekucyjnego zobowiązany ma możliwość wystąpić z wnioskiem o zwolnienia kwoty pieniężnej spod egzekucji w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie z uwagi na treść art. 146 § 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm.) dopiero z chwilą ogłoszenia upadłości postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości ulegnie zawieszeniu, a w przypadku uprawomocnienia się tego postanowienia ulegnie umorzeniu. Jednocześnie ustanowienie nadzorcy sądowego w toczącym się postępowaniu o ogłoszenie upadłości skarżącej, zgodnie z art. 38a tej ustawy, rodzi tylko ten skutek, że Spółka uprawniona jest do dokonywania czynności zwykłego zarządu, a jedynie w przypadku czynności przekraczającej zwykły zarząd wymagana jest zgoda tego nadzorcy pod rygorem nieważności. Tym samym wydane przez referendarza sądowego rozstrzygnięcie było w pełni prawidłowe, a podnoszona argumentacja w sprzeciwie nie wpływa na tak dokonaną ocenę. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 ppsa, orzeczono jak w sentencji.