I SA/Gl 923/09

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że cały jego majątek – jako masa upadłości – znajduje się we władaniu syndyka, który odmawia jego wydania pomimo uchylenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Stwierdził, że w związku z tym nie dysponuje jakimikolwiek środkami i nie ma możliwości uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Według wniosku skarżący nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wykazanie, że cały majątek skarżącego znajduje się w zarządzie syndyka oraz że syndyk odmówił skarżącemu wydania majątku, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez osoby pozostające ze skarżącym w gospodarstwie domowym, przedstawienie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z nieruchomości wskazanej jako jego adres zamieszkania (zastrzeżono, że wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.), nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, a także udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz wskazanie źródeł dochodu, z których pokrywane są te wydatki. Wykonując to wezwanie, skarżący nadesłał kopię pisma syndyka z dnia 18 września 2009 r., w którym zwrócono mu uwagę, że od dnia ogłoszenia upadłości cały jego majątek wszedł w skład masy upadłości i wydanie tego majątku może nastąpić po zakończeniu postępowania upadłościowego. Ponadto powtórzył, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz że z zajmowanego przez siebie lokalu korzysta bez tytułu prawnego. Według niego umowa najmu tego lokalu została mu wypowiedziana z uwagi na zaległości czynszowe. Wnioskodawca oświadczył, że "pod tym samym adresem zameldowanych jest co najmniej kilka osób", wymieniając cztery z nich, z których trzy noszą to samo nazwisko co on. Zastrzegł jednak, iż osoby te "zamieszkują w lokalu należącym do tej nieruchomości, lecz odrębnym od tego, w którym [on] zamieszkuje". Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że powyższa przesłanka nie została spełniona, ponieważ skarżący wykonał wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku jedynie w części, ograniczając się do nadesłania tylko jednego dokumentu, spośród tych, o które wezwano. Dokument ten – aczkolwiek bezsprzecznie istotny z uwagi na to, iż uprawdopodobnia okoliczności związane z włączeniem majątku skarżącego do masy upadłości – nie pozwala jednak na całościową i wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Ocena ta musi być zaś szczególnie wnikliwa ze względu na wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie, najmniejszą spośród przewidzianych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Poniesienie takich kosztów wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach może przecież wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego, gdyż jest możliwe nawet wówczas, gdy zobowiązany dysponuje stosunkowo niewielkimi środkami. W konsekwencji zwolnienie od kosztów sądowych może wchodzić w rachubę dopiero pod warunkiem, że wnioskodawca nadeśle dowody, które tę możliwość wykluczą. W tym kontekście podkreślić potrzeba, że skarżący musi dysponować jakimiś środkami – czy to niewłączonymi do masy upadłości, czy to dostarczonymi przez osoby bliskie, czy też stanowiącymi oszczędności – które pozwalają mu pokryć niezbędne wydatki życiowe, w tym choćby koszty korespondencji w sprawie. Pomimo wezwania nie przedstawił wszelako dokumentów pozwalających poczynić ustalenia w tym zakresie, poprzestając na oświadczeniach. Uwaga ta odnosi się w szczególności do osób, które mogą pozostawać ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Informacje dotyczące takich osób muszą zaś być uwzględnione w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy, i to nie tylko dlatego, że muszą one być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie w tym przedmiocie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty sądowe, czy też nie, zwłaszcza w przypadku, gdy koszty te nie są wysokie. Tymczasem skarżący wbrew wezwaniu nie nadesłał zaświadczenia w sprawie zameldowania i nie wyjaśnił, czy łączą go jakieś więzy rodzinne z osobami wskazanymi w jego oświadczeniu, co zresztą jest bardzo prawdopodobne ze względu m.in. na nazwiska tych osób. Nie wykonał także wezwania do przedłożenia zażądanych w wezwaniu dokumentów pozwalających ustalić stan majątkowy wspomnianych osób. Wnioskodawca nie udokumentował również innych swoich oświadczeń, m.in. tych dotyczących jego sytuacji mieszkaniowej. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.