I SA/Gl 929/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 28 grudnia 2007 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą Spółkę (do rąk pełnomocnika) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 5 października 2007 r.) poprzez "przedstawienie dokumentów potwierdzających fakt zajęcia wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym: zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku (dokumenty te winny być wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania), nadesłanie dokumentów wskazujących na obecny stan prowadzonych w stosunku do skarżącej egzekucji, nadesłanie sprawozdania finansowego za rok 2006, w tym: bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej, nadesłanie odpisu wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego w sprawie o sygn. akt [...] oraz ewentualnie zapadłych tam orzeczeń sądu, nadesłanie odpisów bądź kserokopii deklaracji podatkowych za okres ostatnich trzech miesięcy (VAT, CIT), nadesłanie odpisu bądź kserokopii raportu kasowego z okresu ostatnich trzech miesięcy." W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze m.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Z adnotacji dokonanej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wynika, że omówione wyżej wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej Spółki w dniu 7 stycznia 2008 r. Pismem procesowym z dnia 18 stycznia 2008 r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 21 stycznia 2008 r.) prezes skarżącej Spółki wniósł o prolongatę terminu do uzupełnienia wniosku o kolejne 14 dni. Uzasadniając wniosek podkreślił, że pozyskanie żądanej dokumentacji w zakreślonym terminie było nie możliwe technicznie. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującej Spółki było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów (vide pkt 4 druku PPF). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Z tych względów rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się do zbadania, czy w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena zasadności wniosków o przyznanie prawa pomocy sprowadza się w praktyce do badania wzajemnej relacji pomiędzy aktywami podmiotu, który o to prawo się ubiega a szacowanymi kosztami sądowymi, niezbędnymi do poniesienia w danym postępowaniu sądowym. Jednakowoż rozpoznający wniosek musi posiadać materiał bazowy, który pozwoli mu na dokonanie rzeczonej analizy. W tym też kontekście przyszło zauważyć, że Spółka nie przedsięwzięła jakichkolwiek kroków by przeprowadzenie takiej analizy stało się w tej sprawie możliwe. Stwierdzono bowiem, że w wyznaczonym terminie wnioskująca w ogóle nie zareagowała na wezwanie referendarza sądowego, wystosowane w oparciu o art. 255 P.p.s.a. Godzi się w tym miejscu zaakcentować, że zgodnie z treścią zawartej tam dyspozycji, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się nie wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie i przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Należało w tym miejscu odnotować, że siedmiodniowy termin wyznaczony do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy jest terminem sądowym, co oznacza, że może on być wydłużony na wniosek strony. Jednakowoż warunkiem ewentualnego uwzględnienia wniosku o prolongatę terminu jest jego złożenie przed upływem zakreślonego terminu. Bezspornym jest, że wniosek o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy został wniesiony po upływie terminu zakreślonego przez referendarza sądowego, który upłynął w dniu 14 stycznia 2008 r. Nie można przy tym tracić z pola widzenia faktu, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykaże", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującą Spółkę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Taki stan pewności nie został w tej sprawie osiągnięty. Poczynione wyżej uwagi skutkowały stwierdzeniem, że bezczynność Skarżącej w przedmiocie uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwiła weryfikację oświadczeń Spółki, co więcej wzmocniła wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłączyła wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. Jedynie na marginesie wypada zasygnalizować, że na gruncie orzecznictwa zarówno sądów powszechnych, jak i administracyjnych wypracowane zostało stanowisko, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, dochodzenie zaś roszczeń na drodze sądowej jest elementem tej działalności i wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na dochodzenie roszczeń (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Jest więc zasadą, że zwolnienie od kosztów sądowych można zastosować wobec tych z podmiotów, których efektywne aktywa nie wystarczają na pokrycie tychże kosztów (patrz postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 grudnia 1993 r., sygn. akt I ACz 544/93, publ. OSA 1994/4/23). Reasumując, Spółka nie podjęła w tej sprawie starania aby wykazać w sposób przekonujący, że spełniona została w jej przypadku przesłanka przyznania prawa pomocy płynąca z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Nie pozwala to uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.