I SA/Gl 929/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W skardze z dnia 17 września 2008 r. E. M. zwrócił się do Sądu miedzy innymi z wnioskiem o zwolnienie od opłat sądowych. Wniosek ten w dalszej kolejności został uzupełniony pismem procesowym skarżącego z dnia 6 listopada 2008 r., skierowanym również do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 907/07, przy którym nadesłano dokumenty źródłowe dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie tym skarżący wniósł o przyznanie w tej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pismem z dnia 30 grudnia 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie to skarżący wykonał w dniu 30 stycznia 2009 r. (data nadania druku PPF w urzędzie pocztowym). W ramach urzędowego formularza skarżący wskazał, że na skutek nieznajomości przepisów prawa podatkowego nie może skutecznie bronić swoich interesów. Oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i ponosi przy tym wszelkie opłaty związane z jego utrzymaniem w kwocie około [...] zł miesięcznie. Dodatkowo ponosi koszty związane z zakupem opału ([...] zł), "koszty utrzymania czystości wokół posesji" (ok. [...] zł), koszty leczenia i dojazdów do przychodni ([...] zł). Skarżący oświadczył nadto, że pomaga finansowo swoim wnukom w kwocie ok. [...] zł. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący posiada: dom o pow. 137 m² (otrzymany w spadku po rodzicach, wymagający remontu), nieruchomość rolną o pow. 4,47 ha oraz budynki gospodarcze. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy oraz dokumentacją nadesłaną przy piśmie procesowym skarżącego z dnia 6 listopada 2008 r., pismem z dnia 5 lutego 2009 r., referendarz sądowy wezwał E. M. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w tym: 1) "wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektr., telefon; podatek od nieruchomości, składki KRUS itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy wyjaśnić, kto i w jakiej wysokości przyczynia się do ponoszenia tych opłat, 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 3) wskazanie tytułu prawnego (umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.), na podstawie którego skarżący zajmuje lokal mieszkalny położony w O. przy ul. [...], 4) nadesłanie aktualnego zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym wymienionym w pkt 3 niniejszego wezwania, 5) wykazanie aktualnej wysokości świadczenia emerytalnego (np. aktualna decyzja organu ubezpieczeniowego, "odcinek" emerytury, inne), 6) udokumentowanie aktualnych wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z kłopotami zdrowotnymi. Wydatki te powinny zostać udokumentowane poprzez przedłożenie np. stosownych faktur VAT lub paragonów wystawionych przez przychodnie, szpitale, apteki itd. Z kolei w przypadku braku dysponowania takimi fakturami lub paragonami należy przedstawić zaświadczenie lekarskie, potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub rehabilitacyjnym itp.; 7) przedstawienie zaświadczenia udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy skarżący otrzymał na 2008 r. dopłaty związane z posiadanym przez niego gospodarstwem rolnym, a jeśli tak to w jakiej wysokości. W tych ramach należy wykazać płatności do gruntów rolnych oraz płatności ONW, 8) nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na dochodowość gospodarstwa rolnego skarżącego, 9) wykazanie okoliczności finansowego wspomagania wnuków." Cytowane wezwanie zawierało pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Skierowaną na adres skarżącego przesyłkę, zawierającą wezwanie referendarza wraz z pouczeniem o skutkach jego niewykonania, awizowano dwukrotnie w dniu 13 i 23 lutego 2008 r. W dalszej kolejności wobec nie odebrania przesyłki w terminie, właściwy urząd pocztowy dokonał jej zwrotu do tut. Sądu z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnieść się do skuteczności wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Otóż doręczenie wezwania, o którym mowa powyżej nastąpiło na zasadach określonych w art. 73 P.p.s.a. Zgodnie z art. 72 P.p.s.a. w przypadku, gdy doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. W myśl art. 73 P.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób opisany powyżej, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Czternastodniowy termin, o którym mowa powyżej, jest następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2006 r., sygn. akt P 13/05, stwierdzającego niezgodność powyższego artykułu z art. 2 i 45 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ustanawiał siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymagał ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma. W niniejszej sprawie przesyłkę zawierającą wezwanie do uzupełnienia wniosku awizowano w dniu 13 lutego 2009 r. oraz powtórnie w dniu 23 lutego 2008 r. Zgodnie więc z dyspozycją art. 73 oraz art. 83 § 2 P.p.s.a. skutek doręczenia wezwania referendarza nastąpił w dniu 2 marca 2009 r., z kolei termin do uzupełnienia wniosku odpowiednio w dniu 9 marca 2009 r. Przechodząc zaś do zasadniczych rozważań należało na wstępie podkreślić, że intencją E. M. jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (patrz zakres wniosku zawarty w piśmie procesowym skarżącego z dnia 6 listopada 2008 r.). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego bądź doradcy podatkowego (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie uczynił zadość powyższemu obowiązkowi, jako że nie doszło w tej sprawie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Fakt ten uniemożliwia weryfikację jego oświadczeń, a tym samym obiektywną ocenę jego możliwości płatniczych. Nie pozwala to uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Jednakowoż z uwagi na okoliczność nie zapoznania się z treścią pisma referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2009 r. należy w ramach niniejszego uzasadnienia wyjaśnić celowość skierowania do skarżącego wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów i wydatków. Wystosowanie takiego wezwania było zaś w rozpatrywanej sprawie szczególnie konieczne ze względu na fakt, iż przedłożone dotychczas dokumenty źródłowe tej sprawy dotyczyły stanu faktycznego sprzed co najmniej sześciu miesięcy. Nie wyjaśniały przy tym wielu aspektów, które znalazły wyraz w treści wezwania referendarza, np. w pkt 3, 4, 7, 8 i 9. Godzi się podkreślić, że ocena aktualnej sytuacji materialnej skarżącego winna być w tej sprawie szczególnie wnikliwa a to z uwagi na wysokość wpisu sądowego od skargi. W oparciu o wartość przedmiotu zaskarżenia wskazaną w druku PPF można przyjąć, że wpis ten kształtowałby się na poziomie [...] zł i byłby najniższym z przewidzianych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.