I SA/Gl 929/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędzia WSA Beata Machcińska, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 1 czerwca 2022 r. nr COF.OUR.6375.1128.2022 ŁD.JJ.ZZ 03285629 w przedmiocie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. K. K. (dalej: skarżący) wniósł skargę na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej: organ lub wierzyciel) z 1 czerwca 2022 r. nr COF.OUR.6375.1128.2022 ŁD.JJ.ZZ 03285629 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Stan sprawy. 2.1. W postanowieniu z 11 kwietnia 2022 r. wierzyciel zawarł stanowisko, w którym oddalił wniesiony przez skarżącego zarzut nieistnienia obowiązku. Wskazał, że na imię i nazwisko skarżącego zgłoszona została w dniu 1 czerwca 1998 r. w Urzędzie Pocztowym W., rejestracja odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego używanych pod adresem: ul. [...] m [...], [...] W.. Po zgłoszeniu rejestracji przedmiotowych odbiorników wydana została imienna książeczka radiofoniczna numer [...] służąca do dokonywania opłat abonamentowych. Powyższe stanowi dowód na okoliczność, iż z dniem 1 czerwca 1998 r. skarżący został zarejestrowany w bazie danych o abonentach i posiada status abonenta do dnia poprzedzającego dzień wyrejestrowania odbiorników, tj. do dnia 12 października 2021 r., jak również, że poprzez złożenie przedmiotowego wniosku rejestracyjnego uzyskał książeczkę radiofoniczną, która służyła do dokonywania wpłat za abonament radiowy/telewizyjny. Dowód w postaci kserokopii "Wniosku o rejestrację odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego" z dnia 1 czerwca 1998 r., potwierdzonej za zgodność z oryginałem, załączono do zaskarżonego postanowienia z dnia 11 kwietnia 2022 r. 2.2. W zażaleniu skarżący podniósł, że otrzymany wraz z zaskarżonym postanowieniem wniosek o rejestrację odbiorników widzi po raz pierwszy w życiu oraz, że dane osobowe i adresowe są jego danymi, ale już druk nie jest wypełniony jego charakterem pisma i nie jest przez niego podpisany. 2.3. Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Poczty Polskiej S.A. działając w drugiej instancji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wskazał, iż twierdzenie skarżącego nie zostało poparte żadnym materiałem dowodowym w sprawie. Podważając wiarygodność wniosku rejestracyjnego, którego kserokopię załączono do zaskarżonego postanowienia, ze swej strony skarżący nie przedłożył dokumentu, który stanowiłyby potwierdzenie (dowód), że to nie on złożył wniosek o rejestrację z dnia 1 czerwca 1998 r., na którym widnieje imię i nazwisko skarżącego oraz jego adres, który jest dowodem na okoliczność dokonania przedmiotowej rejestracji, odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego. Obowiązek rejestracji odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych, a następnie opłacania abonamentu radiofonicznego/telewizyjnego wynika z mocy przepisów ustawy o opłatach abonamentowych i ciąży na każdej osobie użytkującej odbiorniki. Wyjaśnienie popełnienia sugerowanego nadużycia w zakresie zgłoszonej rejestracji leży po stronie osoby zobowiązanego, albowiem to skarżący kwestionuje fakt rejestracji odbiorników. W przypadku zgłoszenia sprawy właściwym organom należy poinformować Pocztę Polską S.A. o podjętych krokach i końcowym postanowieniu. Z uwagi na fakt zarejestrowania odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego, po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 z 2007 r., poz. 1342) uprawnione było nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego [...]. Przesyłka z zawiadomieniem o nadaniu ww. numeru została wysłana do skarżącego pismem z dnia 18 sierpnia 2008 r., na adres: ul. [...] m [...], [...] W. - zgodny z adresem podanym przy zgłoszeniu rejestracji. Duplikat "Zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" z dnia 18 sierpnia 2008 r., załączony został do postanowienia z dnia 11 kwietnia 2022 r. Rejestracja odbiorników dokonana na gruncie nieobowiązujących już regulacji prawnych nie utraciła mocy ex lege, a w związku z tym nieistnienie egzekwowanego obowiązku musi być następstwem zdarzenia prawnego, z którym stosowne regulacje wiążą skutek w postaci zniesienia obowiązku uiszczania abonamentu. W szczególności może to wynikać z wyrejestrowania odbiornika, którego dokonał skarżący w dniu 12 października 2021 r. w Urzędzie Pocztowym N. k. L.. Dowód: kserokopia "Zgłoszenia rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych albo zmiany danych" z dnia 12 października 2021 r. 3.1. Powyższe postanowienie wydane w drugiej instancji zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 - k.p.a.) w zw. art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm. – u.p.e.a.) poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego w celu zbadania kwestii autentyczności podpisu pod wnioskiem o rejestrację odbiornika radiowego i telewizyjnego z 26 maja 1998 r., podczas gdy głównym zarzutem w toku postępowania administracyjnego była nieautentyczność tego podpisu, co skutkowało błędnym ustaleniem, że skarżący był zobowiązany do uiszczania opłaty abonamentowej za używanie odbiornika radiowego i telewizyjnego. W związku z powyższymi naruszeniami, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zarówno we wniesionym 3 listopada 2021 r. zarzucie w postępowaniu egzekucyjnym jak i w zażaleniu z 25 kwietnia 2022 r. wskazywał, że pod wnioskiem o rejestrację odbiornika widnieje b podpis, który nie został złożony przez niego. Pomimo zgłoszenia tego zarzutu organ nie dokonał żadnych czynności dowodowych mających na celu ustalenie, czy jest to podpis skarżącego. W szczególności organ nie powołał biegłego z zakresu pisma, choć okoliczności sprawy obligowały go do podjęcia tej czynności. W postępowaniu administracyjnym strona może dostarczyć dowody na poparcie swojego stanowiska, ale nie jest do tego zobowiązana. W przypadku braku inicjatywy strony (szczególnie w postępowaniach podejmowanych z urzędu), aby został spełniony obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, to organ jest zobowiązany do zebrania całości materiału dowodowego. W przypadku, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne zasadne jest powołanie dowodu z opinii biegłego zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. Zadaniem biegłego jest pomoc organowi administracji publicznej w ustaleniu stanu faktycznego. Biegłego powołuje się, jeżeli przy rozpoznawaniu sprawy wyłoni się zagadnienie, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, którego wyjaśnienie przekracza zakres wiadomości i doświadczenia życiowego osób mających wykształcenie ogólne. Powołanie biegłego w postępowaniu administracyjnym jest zasadne np. w sytuacji, gdy strona wskazuje na brak autentyczności podpisu pod kluczowym dokumentem w postępowaniu. Pracownicy organu administracji publicznej nie posiadają bowiem wiedzy specjalnej z zakresu badania pisma, którą posiada biegły. Kwestia autentyczności podpisu ma kluczowy wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Skoro bowiem skarżący nie podpisał własnoręcznie dokumentu rejestracji, zobowiązanie do uiszczenia opłaty abonamentowej nigdy nie powstało. Organ pomimo informacji o braku autentyczności podpisu pod wnioskiem, nie przeprowadził z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu pisma, choć był do tego zobowiązany. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. 4. Skarga jest zasadna, ponieważ wydane w kontrolowanej sprawie administracyjnej postanowienie wierzyciela narusza prawo. 5. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te - zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a. Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z § 2 wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. Wskazane w powyżej powołanym przepisie art. 33 § 1 u.p.e.a. zarzuty stanowią swoisty środek zaskarżenia służący zobowiązanemu, których rola sprowadza się przede wszystkim do możliwości weryfikacji czynności organów egzekucyjnych, w celu ochrony adresata tych czynności. Przy czym prawo do ich wniesienia może być wykorzystane wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, to jest w terminie 7 dni od daty doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, o czym poucza się zobowiązanego, stosownie do wymogu, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W niniejszej sprawie skarżący zgłosił zarzuty w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku. 6. Twierdzenie wierzyciela, że zarejestrowanie odbiornika bez późniejszego jego wyrejestrowania przesądza o obowiązku uiszczania opłat abonamentowych jest w ocenie Sądu trafne. Opłaty za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych zostały ustawowo uregulowane mocą art. 2 (1) pkt 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o Komitecie do spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" (Dz.U. z 1960 r., poz. 307 ze zm.), dodanego do niej z dniem 1 marca 1985 r., a ich wysokość była kształtowana przez tzw. Radiokomitet w porozumieniu z Ministrem do Spraw Cen i ogłaszana w wielokrotnie zmienianym zarządzeniu przewodniczącego Radiokomitetu z dnia 31 października 1985 r. w sprawie opłat za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (M.P. Nr 41, poz. 264, ze zm.). W dniu 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2004 r., poz. 2531 ze zm.). Jej przepisy regulowały problematykę opłat abonamentowych (art. 48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Ustawodawca połączył w niej obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338) posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika. Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa abonamentowa tj. ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1689 z późn. zm. -u.o.a.). Ustawa ta nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych. Zgodnie z zasadą natychmiastowego (bezpośredniego) działania prawa, nowe przepisy (jeśli brak przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone (zamknięte). Obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie u.o.a., ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik. Z powyższego wynika, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, a nawet w okresie obowiązywania jeszcze wcześniej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Stosownie do art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. za używanie odbiorników RTV pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku uiszczenia opłaty wiąże się z dokonaniem rejestracji odbiornika. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej) - por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., K 24/08, OTK-A z 2010 r. Nr 3, poz. 22 (część VI, pkt 3.3.4. uzasadnienia), wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2013 r., I SA/Gl 236/13 - CBOSA. 7. Przechodząc do rozważań nad zagadnieniem nieistnienia obowiązku podnieść należy, że na imię i nazwisko skarżącego dokonano rejestracji odbiornika RTV oraz radiowego, pod adresem jego zameldowania. Skarżący zaprzecza jednak, że dokonał rejestracji odbiorników. Organ załączył do akt skan "Wniosku o rejestrację odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego", z którego wynika, że dokonano rejestracji na imię i nazwisko skarżącego w dniu 1 czerwca 1998 r. Według skarżącego podpis widniejący na wniosku nie jest jego podpisem. Skarżący wskazuje, że nie był świadomy dokonania rejestracji odbiorników. Następnie nadano zobowiązanemu w dniu 10 sierpnia 2008 r. indywidualny numer identyfikacyjny [...], który zastąpił wcześniejszy dowód zarejestrowania (wniosek o rejestrację i wydanie imiennej książeczki radiofonicznej), który został wysłany na adres zawarty we wniosku o rejestrację. Z punktu widzenia organu fakt dokonania rejestracji zrodził obowiązek skarżącego do ponoszenia opłat abonamentowych. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych powstaje bowiem od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II GSK 3012/17, Lex nr 2479090). Wyżej przedstawione stanowisko jest w pełni akceptowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Jednak w ocenie składu orzekającego – z uwagi na okoliczności rozstrzyganej sprawy – przedwcześnie organ oddalił zarzut nieistnienia obowiązku, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Skarżący, bowiem kwestionuje fakt rejestracji odbiorników twierdząc, że podpis widniejący pod wnioskiem o rejestrację odbiorników radiowo-telewizyjnych, nie jest jego podpisem. Takie okoliczności skarżący podał już w zarzutach podnosząc, że nie przypomina sobie aby kiedykolwiek podpisywał wniosek o rejestrację odbiornika oraz następnie w zażaleniu na postanowienie wierzyciela, kiedy uzyskał kserokopie dokumentów, na które powołuje się wierzyciel. W takiej zatem sytuacji obowiązkiem wierzyciela było wyjaśnienie, czy możliwe było dokonanie rejestracji odbiorników RTV w urzędzie pocztowym przez osobę trzecią. W tym celu wierzyciel powinien ustalić, czy do rejestracji odbiorników RTV był w 1998 r. wymagany dokument tożsamości osoby, której dane widniały na wniosku o rejestrację, czy takiej rejestracji mogła dokonać osoba trzecia i pod jakimi warunkami. Ponadto skoro skarżący twierdzi, że nie zarejestrował odbiorników RTV to koniecznym staje się ustalenie, czy opłaty abonamentowe po zarejestrowaniu odbiorników były w ogóle regulowane i przez kogo. Ustalenie tych okoliczności przez Dyrektora COF jest niezbędne dla zweryfikowania tezy skarżącego, że nie rejestrował odbiorników RTV. Jeżeli bowiem abonament RTV był opłacany przez skarżącego to teza ta automatycznie upadnie. Jednakże takich informacji w aktach brak (podobne stanowisko zajęto w wyroku tut. Sądu z 12 stycznia 2022 r., I SA/Gl 975/21 oraz z 17 lutego 2022 r., I SA/Gl 1093/21). Mając na uwadze rozkład ciężaru dowodzenia w spornej kwestii, tj. ustalenia kto faktycznie dokonał rejestracji odbiorników RTV, należy mieć na uwadze art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., w kontekście art. 2 ust. 1-3 ustawy abonamentowej. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wyrażana przez tę regulację m.in. zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organ prowadzący postępowanie do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać (a następnie rozpatrzyć) cały materiał dowodowy, zaś według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Brak wyżej wymienionych ustaleń powoduje, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest niekompletny i nie pozwala na sądową kontrolę zaskarżonego postanowienia. Zaskarżone postanowienie zostało więc wydane z naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu ponownym Dyrektor COF dokona uzupełnienia materiału dowodowego we wskazanym przez Sąd zakresie oraz dokona jego oceny. Obowiązkiem wierzyciela jest bowiem dokładne wyjaśnienie stan faktycznego, niezbędnego do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. 8. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. - p.p.s.a.) uchylił zaskarżone postanowienie. 9. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy w kwocie 100 zł.