I SA/Gl 93/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. oraz odsetek za zwłokę od nieuiszczonej w terminie zaliczki na podatek dochodowy od osób prawnych za lipiec 2012 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka wskazała, że w wyniku kontroli organów skarbowych została praktycznie wyłączona z rynku robót budowlanych. Obecnie wstrzymano wszelkie prace przy inwestycji budowy domów jednorodzinnych. Z uwagi na stopień zaawansowania ich sprzedaż jest obecnie ekonomicznie nieuzasadniona. Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości [...] zł. Wartość środków trwałych na koniec 2016 r. wyniosła 210.689,65 zł, zaś strata za ten okres stanowiła kwotę 460.601,58 zł. Spółka nie posiada rachunku bankowego, dotychczasowa umowa o prowadzenie rachunku została wypowiedziana z uwagi na brak obrotów na koncie. Zobowiązania skarżącej oszacowano łącznie na kwotę 221.151,56 zł. Dochody z okresu od stycznia do listopada 2017 r. wyniosły 5.000,00 zł z tytułu wynajmu rusztowań. Ostatecznie Spółka wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono w wyniku wezwania referendarza sądowego, przy uwzględnieniu przedłużonego z urzędu terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, szereg dokumentów źródłowych, w tym: - raporty kasowe, których saldo wynosiło: 13.062,97 zł (październik 2017 r.), 19.716,67 zł (listopad 2017 r.), 15.590,62 zł (grudzień 2017 r.), 1.404,12 zł (styczeń 2018 r.) i 13,18 zł (luty 2018 r.); - bilans Spółki na koniec grudnia 2017 r., który po stronie aktywów i pasywów wskazywał na sumę bilansową rzędu 1.086.652,05 zł, rachunek uzyskanej straty, która kształtowała się na poziomie 364.856,36 zł oraz informację dodatkową do sprawozdania finansowego, z której wynika m.in., że Spółka posiada trzech udziałowców posiadających łącznie [...] udziałów o wartości całkowitej [...] zł, oraz że stan kapitałów zapasowych i rezerwowych, pomimo zmniejszenia w 2017 r., stanowi kwotę 234.933,15 zł; - deklaracje VAT-7 od października 2017 r. do stycznia 2018 r., gdzie nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy wynosiła: 95.874,00 zł, 96.053,00 zł, 97,351,00 zł, 97.668,00 zł; - potwierdzenie wypowiedzenia rachunku bankowego; - pismo przewodnie pełnomocnika Spółki z dnia 22 marca 2018 r., w którym oświadczył, że według informacji uzyskanych od strony, udziały wspólników nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym; - wniosek Spółki z dnia [...] r. o ogłoszenie upadłości wraz z częścią załączników, z którego wynika m.in., że łączna kwota wymagalnych zobowiązań podatkowych na dzień 11 grudnia 2017 r. wyniosła 2.332.452,03 zł; wśród załączników złożono wówczas m.in. pismo zatytułowane "szacunkowa wycena składników majątku", z którego wynika, że majątek ten stanowi równowartość 1.789.360,07 zł; - dokumentacja postępowania egzekucyjnego. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 1.500,00zł. Równocześnie z niniejszą sprawą prowadzone jest jeszcze kilka postępowań ze skarg Spółki. W części z nich uiszczono wpisy sądowe w kwocie 100 zł. Przedmiotem dzisiejszego posiedzenia niejawnego jest nadto inny wniosek Spółki w sprawie, w której – jak ustalono - wpis sądowy od skargi wynosi 6.027,00 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że przywołane wyżej unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art.199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba więc przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. Na gruncie przywołanych wyżej przepisów, mając na uwadze okoliczności wynikające z akt sprawy, rozpoznający wniosek uznał, że w przypadku Spółki nie została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Podobnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie przyjmuje się, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Dlatego też rozpoznający sprawę uznał, że należny od wniesionej skargi wpis sądowy, do którego uiszczenia Spółka będzie zobowiązana może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości. Należy w tym miejscu zauważyć, że w rzeczonej strukturze kosztów Spółki pojawiły się, pomimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej, obciążenia związane z realizacją jej prawa do Sądu. Odnotowano między innymi, że w dniu 8 lutego 2018 r. Spółka uiściła kwotę 5.542,63 zł tytułem wpisu sądowego od wniosku o ogłoszenie upadłości. Jednocześnie zwrócono uwagę, że w dniu 30 listopada 2017 r., a zatem już po doręczeniu zaskarżonej obecnie decyzji, Spółka dokonała zapłaty na rzecz kancelarii reprezentującego ją pełnomocnika w wysokości 11.685,00 zł. Poniesione w ten sposób koszty stanowią blisko trzykrotność wymaganego w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. Przy tej okazji, a więc na gruncie raportów kasowych skarżącej, należy podkreślić, że na jej przychód nie składają się wyłącznie deklarowane kwoty będące należnościami z tytułu wynajmowanych rusztowań, ale także rozliczenia zaliczek z podmiotem zewnętrznym, czy pożyczki od prezesa zarządu Spółki. W tej sytuacji odmowa przyznania prawa pomocy nie stanowi pozbawienia konstytucyjnego prawa strony do sądu, skoro Spółka w dalszym ciągu posiada możliwość pozyskiwania środków na prowadzenie działalności, w tym także na wynagrodzenia pracowników, usługi obce oraz koszty innych postępowań sądowych. Wypada w tym miejscu zauważyć, że w jednym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny odnotował, że do zobowiązań przedsiębiorcy, traktowanych na równi z kosztami sądowymi, należy zaliczyć także wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13; dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba zatem zaakcentować, że pomimo deklarowanych trudności finansowych, Spółka dokonała zwiększenia wypłaty środków na rzecz członków organów zarządzających i nadzorujących. W 2016 r. wynagrodzenie należne z tego tytułu wyniosły 22.200,00 zł, a wypłacono 16.650,00 zł, tymczasem w 2017 r. odpowiednio: 21.942,11 zł, 26.650,00 zł. Co istotne, taki stan rzeczy miał miejsce pomimo tego, że przychody netto ze sprzedaży w 2017 r. były blisko dziesięciokrotnie niższe niż to miało miejsce w 2016 r. W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia, iż podmiotem ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów jest Spółka prawa handlowego – Spółka kapitałowa, a kodeks spółek handlowych przewiduje również rozwiązania, za pomocą których podmiot ten może skorzystać z dopłat wspólników (art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych; Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.), które mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14; dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. W niniejszej sprawie z oświadczenia pełnomocnika zawartego w piśmie z dnia 22 marca 2018 r. wynika, że udziały wspólników nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym. W ocenie rozpoznającego wniosek istnieje zatem możliwość dokapitalizowania Spółki w ten właśnie sposób. Końcowo wypada odnotować, że nie umknęło uwadze rozpoznającego wniosek, że niewątpliwie sytuacja finansowa Spółki nie rysuje się korzystnie, o czym świadczyć może złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, choć on sam, wobec braku orzeczenia sądu powszechnego w tym zakresie, nie ma charakteru przesądzającego w tym przypadku. Nie mniej jednak w omawianym kontekście należy podkreślić, że oprócz wskazanych wyżej możliwości finansowania kosztów sądowych związanych z udziałem Spółki, potencjał takowy leży także w środkach trwałych strony skarżącej, przede wszystkim w posiadanych nieruchomościach. W tym zakresie oświadczenie Spółki (patrz uzasadnienie wniosku), iż stopień zaawansowania robót na budowie domów jednorodzinnych jest niewielki co powoduje, że ich sprzedaż jest w chwili obecnej ekonomicznie nieuzasadnione, odczytano w ten sposób, że skarżąca ma możliwość dysponowania tymi nieruchomościami, ale tego nie czynni wyłącznie z pobudek czysto ekonomicznych. Mając na uwadze całość przybliżonej wyżej argumentacji, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.