I SA/Gl 931/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy; W dniu 25 listopada 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym M. Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że podstawowym źródłem utrzymania jest prowadzona przez niego działalność rolnicza, z której osiąga dochody w kwocie ok. [...] zł rocznie. Skarżący podniósł, że osiągane dochody pozwalają na skromne życie zważywszy na wysokość wierzytelności po stronie M. Z. W stosunku do skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne, w którym łączna kwota wierzytelności wynosi [...] zł. W tej sytuacji uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...] zł – zdaniem skarżącego – nie jest możliwie bez konieczności zaciągnięcia kolejnego zobowiązania, co w jego sytuacji będzie bardzo trudne. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że M. Z. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wnioskujący nie posiada zasobów pieniężnych. Majątek skarżącego – zgodnie z treścią oświadczenia - stanowi nieruchomość rolna o pow. 5,9 ha. Dochód miesięczny ww. gospodarstwa domowego został oszacowany na kwotę [...] zł. W wyniku analizy treści wniosku oraz akt sądowych i administracyjnych, pismem z dnia 2 grudnia 2008 r., referendarz sądowy wezwał M. Z. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) "wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektr., telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy precyzyjnie wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ponosi ww. opłaty, 2) nadesłanie odpisu lub kserokopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób pozostałych w gospodarstwie domowym); 3) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; w przypadku zajęcia rachunku bankowego należy nadesłać stosowne zaświadczenie banku bądź zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego potwierdzające tę okoliczność. 4) nadesłanie zaświadczenia wydanego przez Agencję Rynku Rolnego, udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy skarżący otrzymuje dopłaty związane z posiadanego gospodarstwa rolnego, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, 5) nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na dochodowość prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa rolnego, 6) nadesłanie odpisu lub kserokopii tytułu prawnego do nieruchomości położonej w D. przy ul. [...] celem wykazania czy jest to własność, współwłasność, służebność itp. za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp., 7) wykazanie okoliczności zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w ramach Spółki Jawnej A, T. S., Z. C., 8) nadesłanie kserokopii nakazu płatniczego podatku od nieruchomości bądź łącznego zobowiązania pieniężnego skierowanego do skarżącego" W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pk 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na ww. wezwanie wnioskujący nadesłał plik dokumentów, w tym: decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego skierowane do skarżącego z tytułu posiadanych: 36,7095 ha przeliczeniowych gruntów rolnych, 400 m² pozostałych gruntów oraz 0,67 ha lasów, potwierdzenia wpłat składek na rzecz KRUS, faktury VAT za dostawę mediów, w tym energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych, wyciąg z rachunku bankowego, decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. w sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w kwocie [...] zł. W oparciu o przywołane wyżej dokumenty ustalono, że skarżący ponosi miesięcznie stałe koszty związane m.in. z utrzymaniem gospodarstwa domowego w kwocie ok. [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją wnioskodawcy było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 [za:] postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 344/08, niepubl.). Zgodnie więc z treścią art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Należy podkreślić, że zastosowanie w tej sprawie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne. W toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bardzo istotną rolę odgrywają wszak trzy wartości liczbowe określające, po pierwsze wysokość koszów sądowych, do których wnioskujący jest zobowiązany, po wtóre - jego możliwości zarobkowe i po trzecie - wysokość stałych niezbędnych kosztów utrzymania. Brak któregokolwiek z tych czynników może uniemożliwić dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyszło zatem zauważyć, że skarżący nie wskazał na potrzebę rozpoznania wniosku (druk PPF) jakichkolwiek danych liczbowych określających wysokość ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków, w tym dotyczących zajmowanej nieruchomości. Uzupełnienie w tym zakresie nastąpiło w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. Wykazana w ten sposób nadwyżka kosztów nad uzyskiwanymi dochodami pozwoliła z kolei przyjąć, że podejmując wszelkie czynności związane z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, realizowane przecież świadomie, skarżący kierował się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Skarżący nie naprowadził bowiem na jakiekolwiek okoliczności wskazujące na dodatkowe źródło pokrycia rzeczonej nadwyżki. Potwierdzenia przyjętej konkluzji należy upatrywać nadto w kontekście posiadanych nieruchomości. Otóż w druku PPF skarżący zeznał, że posiada grunty rolne o pow. 5,9 ha, z kolei z nadesłanego nakazu płatniczego w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego wynika, że grunty te stanowią pow. 36,7095 ha przeliczeniowych. Do dziś dnia nie nadesłano zaś tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego. Wypada także zaakcentować, że skarżący nie zastosował się nadto do wezwania w części dotyczącej zaświadczenia o dochodowości jego gospodarstwa. Dokument taki miał kluczowe znaczenie przy ustaleniu dochodów z tego gospodarstwa. Taka postawa skarżącego nie zasługuje na aprobatę i musi niewątpliwie odnieść skutek w zapadłym obecnie rozstrzygnięciu. Warto podkreślić, że przedstawienie dokumentów w sposób wybiórczy uniemożliwia weryfikację oświadczeń skarżącego, co więcej może wzmocnić wątpliwości co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Reasumując skarżący nie wykazał aby w jego przypadku można było zastosować dobrodziejstwo procesowe jakim niewątpliwie jest instytucja przyznania prawa pomocy, będąca przecież wyjątkiem od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości (patrz art. 199 i art. 214 § 1 P.p.s.a). W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.