I SA/Gl 94/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi G.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 20 grudnia 2010 r., dołączonego do skargi w tej sprawie, G.W. wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podniósł, że nie posiada żadnego majątku, i że w chwili obecnej utrzymuje się z wynagrodzenia w kwocie 1500 zł brutto. Z tych względów podkreślił, że wpis sądowy w tej sprawie wielokrotnie przekracza jego dochody. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w konfrontacji z treścią odpowiedzi na skargę i zawartymi tam spostrzeżeniami organu odwoławczego co do stanu majątkowego G.W., pismem z dnia 3 lutego 2011 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, tj. 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; dodatkowo należy wykazać sposób ponoszenia tychże wydatków (przelew bankowy, ostemplowany dowód wpłaty, itp.); 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby ewentualnie pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby ewentualnie pozostające z nim w gospodarstwie domowym. W wypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego; w tych ramach można nadesłać nadto informację PIT-11 za rok 2010; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich (zarówno z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, jak i z tytułu ewentualnych udziałów w spółkach) dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby ewentualnie pozostające z nim w gospodarstwie domowym – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia te winny zawierać adnotację o ewentualnej wysokości zajęć komorniczych oraz informację o sposobie wypłaty świadczeń (przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); 5) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego organu wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...]; 6) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej w pkt 4 niniejszego wezwania oraz lokalu przy ul. [...] w R.; w przypadku utraty tego tytułu należy tę okoliczność wykazać; 7) wykazanie tytułów prawnych, mocą których nastąpiło przeniesienie prawa własności do środków transportu (w treści wezwania wymieniono numery rejestracyjne 35 pojazdów); 8) wskazanie aktualnego stanu cywilnego skarżącego; w przypadku orzeczenia separacji bądź rozwodu należy nadesłać tytuł prawny, na podstawie którego zaistniał taki stan rzeczy. W przywołanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący oświadczył (patrz pismo z dnia 16 lutego 2011 r.), że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest przy tym zameldowany w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], gdzie mieszka razem z rodzicami. Skarżący oświadczył nadto, że partycypuje w kosztach utrzymania w wysokości 1/3 miesięcznych opłat za media, która to część wynosi około 330,00 zł. G.W., zgodnie z jego oświadczeniem, nie posiada żadnych rachunków ani lokat bankowych i nie prowadzi "też wspólnego gospodarstwa domowego z osobą, która by takowe posiadała". Odnośnie środków transportu wskazanych w pkt 7 wezwania, skarżący oświadczył, że większość została sprzedana, a dwa z nich zostały zajęte przez prokuraturę. Zeznał przy tym, iż środki uzyskane ze sprzedaży samochodów zostały przeznaczone na spłatę zobowiązań związanych z działalnością zlikwidowanego przedsiębiorstwa A. Wyjaśnił tutaj, że działalność musiała zostać zlikwidowana z uwagi na jego tymczasowe aresztowanie, które zastosowano w 2006 r. W okresie jego nieobecności powstały wysokie straty, które był zmuszony pokryć. Przy ww. piśmie skarżący nadesłał plik dokumentów źródłowych, w tym: faktury dokumentujące dostawę energii elektrycznej (340,30 zł/ 2 m-ce), gazu (295,91 zł/2 m-ce), wody (190,65 zł/35 dni), mocy cieplnej CO (463,84 zł/1 m-c); zaświadczenie z B S.A., z którego wynika, że rachunki bankowe G.W. zostały zamknięte z dniem 30 stycznia 2009 r.; PIT-37 za 2009 r. (dochód brutto – 13.697,49 zł); zaświadczenie o zatrudnieniu (G.W. otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1.098,60 zł netto); zaświadczenie Urzędu Miasta R., z którego wynika, że nieruchomości wskazanej w pkt 5 wezwania zameldowane są trzy osoby, w tym skarżący i jego rodzice; zaświadczenie Prezydenta Miasta R. z dnia 15 lutego 2011 r. (w tych ramach odnotowano, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości na terenie miasta R.); faktury VAT dokumentujące sprzedaż środków transportu firmy prowadzonej przez skarżącego (łączna wartość sprzedaży to 921.912,40 zł, w tym sprzedaż gotówkowa opiewająca na kwotę 181.104,00 zł; sprzedaży dokonano w latach 2006-2007); protokół zajęcia ruchomości w dniu 13 listopada 2006 r. (zajęto wówczas cztery pojazdy, które oddano pod dozór ojca skarżącego); decyzje o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu z dnia 16 lipca 2010 r. (decyzje dotyczą dwóch z uprzednio zajętych ruchomości). Analiza przywołanych wyżej oświadczeń w konfrontacji z dokumentami źródłowymi skutkowała kolejnym wezwaniem referendarza. Pismem z dnia 28 lutego 2011 r. zobowiązano skarżącego do: 1) udokumentowania wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez osoby stale przebywające w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia te winny zawierać adnotację o ewentualnej wysokości zajęć komorniczych oraz informację o sposobie wypłaty świadczeń (przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); w przypadku dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy tej działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy (m.in. za pomocą księgi przychodów i rozchodów , deklaracji VAT, raportów kasowych, wyciągów z rachunku bankowego firmy); w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; w przypadku zaprzestania (zawieszenia, likwidacji) prowadzonej działalności należy tę okoliczność udokumentować; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez osoby stale przebywające w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie okoliczności podniesionej w pkt 7 pisma procesowego z dnia 16 lutego 2011 r., tj. przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży wymienionych tam samochodów (w tym także pochodzących z transakcji gotówkowych) na spłatę zobowiązań związanych z działalnością zlikwidowanego przedsiębiorstwa A. W odpowiedzi (pismo z dnia 10 marca 2011 r.) na powyższe wezwanie skarżący zeznał, że w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] stale przebywa tylko on, "natomiast pozostałe osoby owszem są zameldowane ale tam nie przebywają". Oświadczył nadto, że w czasie kiedy był aresztowany firmę starała się prowadzić jego matka, w wyniku czego powstały wysokie straty, które musiał pokryć. Straty zostały spowodowane między innymi brakiem znajomości prowadzenia firmy przez matkę, jak również kradzieżami pracowników (paliwo, części), którzy wykorzystali jego nieobecność. Sytuacja ta spowodowała również brak zamówień na transport co doprowadziło do upadku firmy. Podkreślił, że dla udokumentowania "pozostałych operacji" musiałby zatrudnić księgową a na to, z uwagi na dochody, skarżącego nie stać. W ślad za pismem organu odwoławczego z dnia 24 stycznia 2011 r. należy jeszcze tutaj odnotować, że w latach 2007-2008 skarżący wyzbył się majątku nieruchomego o łącznej wartości 441.500,00 zł. W tych ramach dokonał między innymi darowizny na rzecz ojca w postaci własności niezabudowanej nieruchomości o łącznej powierzchni 1,5428 ha o wartości 250.000,00 zł. Organ odwoławczy zwrócił nadto uwagę, że G.W. był uczestnikiem zawarcia umowy Sp. z o.o. C z siedzibą w R. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja ostatniego z przytoczonych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, publ.: LEX nr 552205). Mając na uwadze przytoczony wyżej reżim prawny, stanowisko judykatury oraz przede wszystkim okoliczności faktyczne uznano, że G.W. nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły jakim niewątpliwie jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie rozpoznającego wniosek postawa procesowa skarżącego w niniejszym wpadkowym postępowaniu zmierza do wykazania tylko tych okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby wpłynąć na pozytywne dla niego rozstrzygnięcie. Pomija natomiast te z nich, które mogłyby z kolei świadczyć o możliwości partycypacji w ponoszeniu kosztów sądowych. Z kolei część złożonych przez niego oświadczeń jest niespójna. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących w wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Trzeba podkreślić, że skarżący był w tej sprawie dwukrotnie wzywany o wykazanie dochodów osób, które przebywają w nieruchomości, którą zajmuje. Wypada zauważyć, że G.W., chociaż korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie ustrzegł się ewidentnych sprzeczności podczas prezentacji swojego stanowiska, w tym w tak istotnej sprawie, jak kwestia ww. dochodów. Z jednej strony w oświadczeniu z dnia 16 lutego 2011 r. utrzymywał mianowicie, że mieszka razem z jego rodzicami, natomiast już po niespełna miesiącu stwierdził, że jego rodzice są w tej nieruchomości zameldowani ale tam nie przebywają. W tym kontekście nie do przyjęcia jest argumentacja skarżącego, że nie pozostaje on z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, skoro jednocześnie oświadczył on, że mieszka z członkami swojej najbliższej rodziny, na których utrzymaniu w istocie pozostaje. Wypada bowiem odnotować, że zaświadczenie o zarobkach skarżącego zostało wydane przez firmę D z siedzibą w R. przy ul. [...]. Pochodzi zatem z firmy prowadzonej przez matkę skarżącego, prowadzonej w nieruchomości, w której wspólnie zamieszkują. Trzeba podkreślić, że wspólne gospodarstwo domowe stanowi okoliczność obiektywną i tworzy je każda grupa ludzka, szczególnie zaś połączona więzami rodzinnymi, w której poszczególne osoby, choć nierzadko w różnym stopniu, łącznie przyczyniają się do zaspokajania potrzeb bytowych grupy. Skarżący, zgodnie z niektórymi swoimi oświadczeniami, niewątpliwie funkcjonuje w ramach tego rodzaju wspólnoty, dostarczającej mu podstawowych środków do życia. We wspólnocie tej skarżący bierze czynny udział, wszak pomimo braku tytułu prawnego do lokalu oraz okoliczności, iż nie jest on stroną w umowach o dostawę mediów, partycypuje w kosztach jego utrzymania w wysokości 1/3 wszystkich wydatków. Zbadanie dochodów pozostałych osób zamieszkujących ze skarżących miało istotne znaczenie w świetle oświadczenia skarżącego, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych (patrz pkt 5 druku PPF). W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że "skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Skarżący nie umożliwił przeprowadzenia analizy w tym zakresie, składając przy tym sprzeczne oświadczenia co do osób z nim zamieszkujących. Nie bez znaczenia dla przyjętego tutaj rozstrzygnięcia pozostaje okoliczność poczynionych przez skarżącego ruchów w sferze uprzednio posiadanych przez niego składników majątku. W latach 2006-2008 skarżący dokonał rozporządzeń w tym zakresie o łącznej wartości 1.363.412,40 zł. Pomimo wezwania referendarza sądowego skarżący jedynie poprzestał na oświadczeniach w tej materii. Brak jest zatem dokumentacji źródłowej, która wskazałaby na przeznaczenie tej kwoty. Wypada w tym miejscu zaznaczyć, że wpis sądowy w tej sprawie stanowi niespełna 1 % ww. kwoty. W ocenie rozpoznającego wniosek słusznie zauważył organ odwoławczy, że poczynione przez skarżącego rozporządzenia majątkowe uzasadniają przypuszczenie, że skarżący w sposób świadomy i celowy podejmował działania w celu wyzbycia się majątku mogącego posłużyć zaspokojeniu wierzytelności publicznoprawnych. Dodatkowo trzeba tutaj podkreślić, że część z tych kroków podejmowana była na rzecz osoby, z którą skarżący obecnie mieszka (darowizna własności nieruchomości o łącznej wartości 250.000,00 zł na rzecz ojca – J.W.). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.